បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីការលំបាកដែលកសិករ និងបុគ្គលិកដែលគ្មានបទពិសោធន៍ជួបប្រទះ ក្នុងការកំណត់សម្គាល់ និងវែកញែកភាពខុសគ្នានៃពូជដំឡូងមីនៅលើទីវាល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតប្រព័ន្ធព័ត៌មានកុំព្យូទ័រដោយប្រើប្រាស់សោវិភាគទ្វេភាគ (Dichotomous key) ដែលផ្អែកលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រស្តង់ដាររបស់រុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Dichotomous Key Information System ប្រព័ន្ធព័ត៌មានផ្អែកលើសោវិភាគទ្វេភាគ (Dichotomous Key) |
ជួយដល់អ្នកដែលគ្មានបទពិសោធន៍អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជបានយ៉ាងងាយស្រួល។ មានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ ដោយគ្រាន់តែឆ្លើយតបទៅនឹងលក្ខខណ្ឌនីមួយៗតាមលំដាប់លំដោយ។ | ទាមទារឱ្យមានកុំព្យូទ័រ ឬឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីប្រើប្រាស់។ កំណត់បានតែពូជចំនួន ១២ ដែលបានបញ្ចូលក្នុងប្រព័ន្ធប៉ុណ្ណោះ ហើយទាមទារឱ្យរុក្ខជាតិមានអាយុចន្លោះ ៣-៦ខែ ដើម្បីបង្ហាញលក្ខណៈរូបសាស្ត្រច្បាស់លាស់។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជដំឡូងមីចំនួន ១២ ពូជបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវតាមរយៈការបង្រួមចម្លើយជាបន្តបន្ទាប់។ |
| Traditional Expert Visual Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមបែបប្រពៃណីដោយអ្នកជំនាញ |
មានភាពរហ័សប្រសិនបើអ្នកវាយតម្លៃមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ និងមិនត្រូវការឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ។ | ងាយនឹងមានកំហុសសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង ឬមិនមានបទពិសោធន៍ ព្រោះពូជដំឡូងមីមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ ឈ្មោះហៅក្រៅតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នាធ្វើឱ្យមានការភាន់ច្រឡំ។ | មានអត្រាកំហុសខ្ពស់សម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយអ្នកគ្មានបទពិសោធន៍ និងមិនមានភាពច្បាស់លាស់ដោយសារការហៅឈ្មោះពូជខុសៗគ្នាតាមតំបន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍ និងប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធនេះទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យា និងទិន្នន័យរូបភាពជាក់លាក់ ដូចរៀបរាប់ខាងក្រោម៖
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្តរ៉ាក់យ៉ង នគររាជសីមា ឡឺយ ខនកែន និងកំពែងពេជ្រ) ដោយផ្តោតលើពូជដំឡូងមីណែនាំចំនួន ១២ ពូជ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកសិករខ្មែរភាគច្រើនក៏នាំចូល និងដាំដុះពូជដំឡូងមីពីប្រទេសថៃផងដែរ ដូចជាពូជ កេសេតសាត៥០ (Kasetsart 50 ឬ KU50) រ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ជាដើម។ ទោះយ៉ាងណា ប្រព័ន្ធនេះអាចខ្វះការគ្របដណ្ដប់លើពូជក្នុងស្រុក ឬពូជពីប្រទេសវៀតណាមដែលកំពុងនិយមដាំដុះនៅកម្ពុជាមួយចំនួនទៀត។
ប្រព័ន្ធនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការបង្កើតប្រព័ន្ធកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជដំឡូងមីជាភាសាជាតិដោយផ្អែកលើការសិក្សានេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយការភាន់ច្រឡំពូជ និងលើកកម្ពស់ស្តង់ដារនៃការដាំដុះដំឡូងមីនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dichotomous key (សោវិភាគទ្វេភាគ) | ជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដោយផ្អែកលើការជ្រើសរើសចម្លើយមួយក្នុងចំណោមជម្រើសពីរ (ឧទាហរណ៍៖ មាន ឬ គ្មាន) ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ទទួលបានលទ្ធផលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការលេងល្បែងទាយឈ្មោះ ដោយសួរសំណួរ "បាទ/ទេ" បណ្តើរៗរហូតដល់ទាយត្រូវថានរណាគេ។ |
| Morphological characteristics (លក្ខណៈរូបសាស្ត្ររុក្ខជាតិ) | ការសិក្សាអំពីទម្រង់ និងរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាពណ៌ស្លឹក ទម្រង់ដើម ឬការបែកមែក ដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេសម្រាប់យកមកធ្វើការប្រៀបធៀប និងបែងចែកពូជ។ | ដូចជាការចំណាំទម្រង់មុខ កម្ពស់ ឬពណ៌សម្បុររបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីសម្គាល់ថាគាត់ជានរណា។ |
| Apical leaf colour / Apex (ពណ៌ចុងត្រួយ) | ផ្នែកចុងបំផុតនៃដើមរុក្ខជាតិដែលកំពុងលូតលាស់ចេញជាស្លឹកខ្ចីៗ ដែលនៅក្នុងការសិក្សានេះ ពណ៌ និងរោមនៅលើចុងត្រួយដំឡូងមីមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការខ្វែកញែកពូជ។ | ដូចជាសក់ដុះថ្មីនៅលើក្បាលទារក ដែលអាចមានពណ៌ និងលក្ខណៈខុសៗគ្នាពីកំណើត។ |
| Petiole (ទងស្លឹក) | ផ្នែកនៃរុក្ខជាតិដែលតភ្ជាប់ចង្កោមសន្លឹកសណ្ឋានទៅនឹងដើម។ ពណ៌របស់ទងស្លឹកដំឡូងមី (ឧ. លឿងបៃតង ក្រហមបៃតង) ជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដ៏ចម្បងមួយក្នុងប្រព័ន្ធកំណត់អត្តសញ្ញាណនេះ។ | ដូចជាកដៃ ឬដើមដៃរបស់មនុស្ស ដែលតភ្ជាប់បាតដៃទៅនឹងដងខ្លួន។ |
| Stipule (ស្លឹកតូចៗនៅគល់ទង) | ជាសរីរាង្គតូចៗមានរាងដូចសន្លឹកតូច ឬស្រកា ដែលដុះនៅគល់ទងស្លឹកត្រង់ចំណុចភ្ជាប់ទៅនឹងដើម ដែលពូជដំឡូងមីខ្លះមានលក្ខណៈទម្រង់នេះខុសប្លែកពីគ្នា (ឧ. វែង ឬខ្លី ឬងាយជ្រុះ)។ | ដូចជាក្រវិលតូចៗដែលពាក់នៅត្រចៀកក្បែរថ្គាម។ |
| Information system (ប្រព័ន្ធព័ត៌មាន) | ការប្រមូលផ្តុំនៃកុំព្យូទ័រ ទិន្នន័យ និងនីតិវិធីដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីប្រមូល ដំណើរការ និងផ្តល់ព័ត៌មានជួយសម្រួលដល់ការសម្រេចចិត្ត ដូចជាការបញ្ចូលទិន្នន័យលក្ខណៈដើមដំឡូងមីដើម្បីឱ្យកុំព្យូទ័រប្រាប់ពីឈ្មោះពូជបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាពេទ្យឌីជីថលឆ្លាតវៃមួយ ដែលយើងប្រាប់រោគសញ្ញា ហើយវាវិភាគប្រាប់យើងពីឈ្មោះជំងឺ។ |
| Cultivar (ពូជរុក្ខជាតិដាំដុះ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស និងបង្កាត់ពូជដោយមនុស្សសម្រាប់លក្ខណៈពិសេសណាមួយ (ឧ. ទិន្នផលខ្ពស់ ធន់នឹងជំងឺ) ហើយវានៅតែរក្សាលក្ខណៈទាំងនោះបានដដែលនៅពេលបន្តពូជ។ | ដូចជាពូជឆ្កែ (ឧទាហរណ៍ ពូជ Golden Retriever ធៀបនឹង Bulldog) ដែលបង្កាត់ដោយមនុស្សដើម្បីបានរូបរាង និងចរិតលក្ខណៈជាក់លាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
