បញ្ហា (The Problem)៖ កសិករដាំធុរេនពូជម៉ាន់ថង (Monthong durian) ប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារខ្ពស់ និងតម្រូវការគុណភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីឈ្មួញកណ្តាល ហេតុនេះទាមទារឱ្យមានការចងក្រង និងចែករំលែកចំណេះដឹងបច្ចេកទេសដាំដុះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវសកម្មភាពដោយមានការចូលរួម (Participatory Action Research) រួមបញ្ចូលជាមួយការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធព័ត៌មានវិទ្យា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Knowledge Transfer (Word of Mouth) ការផ្ទេរចំណេះដឹងតាមបែបប្រពៃណី (ការនិយាយតៗគ្នា) |
មិនទាមទារការចំណាយលើបច្ចេកវិទ្យា និងងាយស្រួលក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងដោយផ្ទាល់នៅក្នុងសហគមន៍តូចៗ។ | ចំណេះដឹង(Tacit Knowledge) ងាយនឹងបាត់បង់នៅពេលកសិករចាស់ៗបាត់បង់ជីវិត ហើយពិបាកក្នុងការចែករំលែកទៅកាន់មនុស្សក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ចំណេះដឹងមានលក្ខណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នា មិនមានជាប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់ ដែលធ្វើឱ្យកសិករថ្មីពិបាកយកទៅអនុវត្តតាម។ |
| Web-Based Knowledge Management System (KM-Durian) ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងចំណេះដឹងផ្អែកលើគេហទំព័រ (KM-Durian) |
អាចចងក្រងចំណេះដឹងជាប្រព័ន្ធ (អត្ថបទ រូបភាព និងវីដេអូ) ដែលងាយស្រួលស្វែងរក រក្សាទុកបានយូរ និងអាចចែកចាយបានទូលំទូលាយ។ | ទាមទារឱ្យមានការចំណាយលើការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា (Server/Domain) និងកសិករចាំបាច់ត្រូវមានជំនាញប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត។ | បង្កើតបានជាគេហទំព័រផ្ទុកព័ត៌មានឌីជីថលស្តីពីបច្ចេកទេសដាំធុរេនពូជម៉ាន់ថង ដែលជួយកសិករអាចបង្កើនគុណភាពទិន្នផលបានទាន់ពេលវេលា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធនេះទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់បង្កើតគេហទំព័រ ឧបករណ៍ផលិតមាតិកាឌីជីថល និងពេលវេលាចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ពីកសិករ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យរបស់កសិករចំនួន ៤០ នាក់ ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ Tham Yai ខេត្ត Nakhon Si Thammarat ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីជាក់លាក់។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំធុរេននៅកម្ពុជា (ដូចជាខេត្តកំពត ឬត្បូងឃ្មុំ) មានបរិយាកាសស្រដៀងគ្នា តែលក្ខណៈដី និងប្រភេទមេរោគអាចខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការកែសម្រួលមាតិកាឱ្យស្របតាមបរិបទមូលដ្ឋាន។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងចំណេះដឹងបែបឌីជីថលនេះ ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងចំណេះដឹងកសិកម្ម (KM System) នឹងជួយបំប្លែងចំណេះដឹងបែបប្រពៃណីទៅជាទម្រង់ឌីជីថល ដែលជួយពង្រឹងសមត្ថភាពកសិករ និងបង្កើនគុណភាពកសិផលនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានស្តង់ដារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Knowledge Management (KM) | ដំណើរការនៃការប្រមូល ចងក្រង រក្សាទុក និងចែករំលែកចំណេះដឹង ឬបទពិសោធន៍ដែលមាននៅក្នុងស្ថាប័ន ឬសហគមន៍ ដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់និងបង្កើតជាប្រយោជន៍ ឬបង្កើតជាចំណេះដឹងថ្មីៗ។ | ដូចជាការសាងសង់បណ្ណាល័យមួយដែលប្រមូលផ្តុំរូបមន្តធ្វើម្ហូបឆ្ងាញ់ៗពីចុងភៅចំណាស់ៗ ដើម្បីឱ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយអាចរៀនធ្វើតាមបានដោយមិនបាច់រាវរកដោយខ្លួនឯង។ |
| Participatory Action Research (PAR) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍ (ឬអ្នកពាក់ព័ន្ធ) សហការគ្នាស្វែងយល់ពីបញ្ហា រកដំណោះស្រាយ និងអនុវត្តជាក់ស្តែងរួមគ្នា មិនមែនគ្រាន់តែចុះទៅសួរនាំយកទិន្នន័យពីសហគមន៍នោះទេ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យចុះទៅរស់នៅជាមួយអ្នកភូមិ ហើយរួមដៃគ្នាជាមួយអ្នកភូមិដើម្បីសម្អាតបរិស្ថាននិងរកវិធីកម្ចាត់មូសខ្លា ជំនួសឱ្យការគ្រាន់តែចុះទៅសួរថាមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ឈឺគ្រុនឈាម។ |
| Tacit Knowledge | ចំណេះដឹងកម្រិតជ្រៅដែលបង្កប់ក្នុងខ្លួនបុគ្គលម្នាក់ៗ ដែលបានមកពីបទពិសោធន៍ ការអនុវត្ត និងការសង្កេតផ្ទាល់ខ្លួន ដែលវាពិបាកនឹងសរសេរពន្យល់ជាសៀវភៅ ឬប្រាប់ជាពាក្យសម្តីឱ្យអ្នកផ្សេងយល់ច្បាស់បាន។ | ដូចជាជំនាញជិះកង់ ឬជំនាញភ្លក់ដឹងរសជាតិម្ហូបថាតើខ្វះគ្រឿងអ្វី ដែលយើងដឹងពីរបៀបធ្វើវា ប៉ុន្តែពិបាកនឹងសរសេរជាសៀវភៅបង្រៀនអ្នកផ្សេងឱ្យចេះភ្លាមៗដោយគ្រាន់តែអាន។ |
| Explicit Knowledge | ចំណេះដឹងដែលត្រូវបានចងក្រងជាប្រព័ន្ធ និងបង្ហាញជាទម្រង់ច្បាស់លាស់ ដូចជាអត្ថបទ សៀវភៅ ទិន្នន័យ វីដេអូ ឬសៀវភៅណែនាំ ដែលងាយស្រួលក្នុងការរក្សាទុក ចែករំលែក និងរៀនសូត្របន្តពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត។ | ដូចជាសៀវភៅរូបមន្តធ្វើម្ហូបដែលមានប្រាប់ពីបរិមាណគ្រឿងផ្សំនិងជំហានច្បាស់លាស់ ដែលអ្នកណាក៏អាចអាននិងធ្វើតាមបានយ៉ាងងាយ។ |
| Snowball Sampling | បច្ចេកទេសជ្រើសរើសគំរូក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយចាប់ផ្តើមពីមនុស្សម្នាក់ ឬពីរនាក់ រួចពឹងផ្អែកលើពួកគេឱ្យជួយណែនាំ ឬចង្អុលបង្ហាញអ្នកបន្ទាប់ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិស្រដៀងគ្នា ឬមានបទពិសោធន៍ពាក់ព័ន្ធ រហូតដល់បានចំនួនគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការរមៀលដុំព្រិលទឹកកកពីលើភ្នំ ដែលដំបូងមានទំហំតូច តែពេលរមៀលកាន់តែឆ្ងាយ វាប្រមូលផ្ដុំព្រិលជាប់វាកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ |
| Digital Content | ព័ត៌មាន ឬមាតិកាដែលត្រូវបានបង្កើត និងរក្សាទុកក្នុងទម្រង់ឌីជីថល ដូចជាវីដេអូបង្រៀន រូបភាព អត្ថបទលើគេហទំព័រ ឬសំឡេង ដែលអាចប្រើប្រាស់និងចែកចាយតាមរយៈឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក និងអ៊ីនធឺណិតទៅកាន់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូររូបថតក្រដាសដែលដាក់តាំងក្នុងអាល់ប៊ុមនៅផ្ទះ ទៅជារូបថតឌីជីថលដែលអ្នកអាចបង្ហោះលើហ្វេសប៊ុកឱ្យមិត្តភក្តិទូទាំងពិភពលោកបានឃើញក្នុងពេលតែមួយ។ |
| SECI Model | ទ្រឹស្តីនៃការបង្កើតចំណេះដឹងដែលពន្យល់ពីរបៀបដែលចំណេះដឹងផ្លាស់ប្តូរ និងវិវឌ្ឍតាមរយៈដំណើរការចំនួនបួនគឺ៖ ការធ្វើសង្គមូបនីយកម្ម ការបញ្ចេញឱ្យឃើញ ការរួមបញ្ចូលគ្នា និងការបញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួន។ វាជួយបំប្លែងចំណេះដឹងលាក់កំបាំង (Tacit) ទៅជាចំណេះដឹងច្បាស់លាស់ (Explicit)។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃមួយ ដែលយកបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់កម្មករម្នាក់ៗ (វត្ថុធាតុដើម) មកកែច្នៃ ចងក្រង និងសរសេរជាសៀវភៅគោលការណ៍រួម (ផលិតផលសម្រេច) សម្រាប់ឱ្យអ្នកគ្រប់គ្នាប្រើប្រាស់។ |
| Phytophthora Fungal Disease | ប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាង (เชื้อราไฟทอฟธอรา) ដែលតែងតែវាយប្រហារដំណាំកសិកម្ម ជាពិសេសដើមធុរេន ដែលបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺរលាកគល់ រលាកឫស និងរលួយផ្លែ ដែលទាមទារការថែទាំ ការកាត់តែងមែក និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្មឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាជំងឺមហារីកនៅក្នុងដើមឈើ ដែលស៊ីបំផ្លាញប្រព័ន្ធឫសនិងគល់របស់វាបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ដើមឈើនោះស្លាប់ ប្រសិនបើកសិករមិនព្យាបាលទាន់ពេល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
