បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលដំឡូងមី (Manihot esculenta) ទាប និងការថយចុះគុណភាពដីខ្សាច់ដែលមានជីវជាតិទាប (Arenic Haplustult) នៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាវាលរយៈពេល ៨ ឆ្នាំត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែបបំបែកឡូត៍ (Split plot design) ដើម្បីប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃការកែប្រែដី និងអត្រាជីគីមី NPK ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No soil amendment + NPK (Control) មិនប្រើសារធាតុកែប្រែដី + ការដាក់ជី NPK (វិធីសាស្រ្តត្រួតពិនិត្យ) |
ចំណាយដើមទុនទាបក្នុងការរៀបចំដី និងងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តដោយមិនត្រូវការការងារលាយឡំដីស្មុគស្មាញ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត (ជាពិសេសបើមិនប្រើជីសោះ) និងមិនជួយកែលម្អគុណភាព ឬសមត្ថភាពរក្សាទឹករបស់ដីខ្សាច់សោះឡើយក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ត្រឹមតែ ២២,៨០ តោន/ហ.ត (នៅពេលប្រើជី NPK កម្រិត 100:50:100)។ |
| Chicken Manure (CM) + NPK ប្រើលាមកមាន់ (CM) + ការដាក់ជី NPK |
ជួយបង្កើនកម្រិត pH ដី បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ (OM) និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ទាប់បន្សំបានល្អប្រសើរដល់រុក្ខជាតិ។ | ទិន្នផលនៅមានកម្រិតទាបជាងការប្រើល្បាយផ្សំ បើទោះបីជាបានបង្កើនបរិមាណជីគីមី NPK ដល់កម្រិតខ្ពស់ក៏ដោយ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ទទួលបានក្នុងចន្លោះពី ២៩,៧៥ ដល់ ៣២,១៥ តោន/ហ.ត។ |
| Perlite (PL) + NPK ប្រើថ្មភើឡៃត៍ (PL) + ការដាក់ជី NPK |
ជួយកែលម្អការរក្សាទឹកនៅក្នុងដីខ្សាច់ និងជួយទប់សារធាតុចិញ្ចឹមមិនឱ្យងាយហូរច្រោះតាមទឹកភ្លៀង។ | មិនមានផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមសរីរាង្គច្រើនដូចលាមកមាន់ ហើយថ្មភើឡៃត៍អាចជួបការលំបាកក្នុងការស្វែងរកទីផ្សារក្នុងស្រុកដោយមានតម្លៃថ្លៃ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ទទួលបាន ៣១,៩៤ តោន/ហ.ត (នៅពេលប្រើជី NPK កម្រិត 200:100:200)។ |
| Perlite + Chicken Manure + NPK ប្រើល្បាយថ្មភើឡៃត៍ និងលាមកមាន់ + ការដាក់ជី NPK |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការបង្កើនទិន្នផល និងកែលម្អគុណភាពដីទាំងមូល (ទាំងរូបសាស្រ្តនិងគីមី) ធានាបាននូវការប្រើប្រាស់ជីគីមីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការរៀបចំ និងត្រូវទិញធាតុចូលកសិកម្មទាំងពីរប្រភេទមកលាយបញ្ចូលគ្នា។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ទទួលបានខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៣៧,៥៤ តោន/ហ.ត ដែលកើនឡើង ៦៤,៧% ធៀបនឹងដីមិនបានកែប្រែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា បរិមាណសារធាតុកែប្រែដីដែលប្រើប្រាស់មានកម្រិតសមរម្យ (modest and affordable) ដែលកសិករជាទូទៅអាចមានលទ្ធភាពទិញយកមកអនុវត្តបាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាប (Arenic Haplustult) និងមានរយៈពេលសិក្សាវែងរហូតដល់ ៨ ឆ្នាំ متتالية។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដាំដុះដំឡូងមី Manihot esculenta ភាគច្រើនរបស់យើងមានលក្ខណៈរូបសាស្រ្តដីខ្សាច់ និងទទួលរងអាកាសធាតុត្រូពិកស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
បច្ចេកទេសនៃការកែប្រែដីតាមរយៈការប្រើប្រាស់ថ្មភើឡៃត៍និងលាមកមាន់នេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសារធាតុកែប្រែដី (ទាំងសរីរាង្គនិងអសរីរាង្គ) ជាមួយនឹងបរិមាណជីគីមីត្រឹមត្រូវ គឺជាយុទ្ធសាស្រ្តដ៏រឹងមាំមួយដើម្បីធានាបាននូវកំណើនទិន្នផលដំឡូងមី និងនិរន្តរភាពគុណភាពដីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Arenic Haplustult (ដីប្រភេទ Arenic Haplustult ឬដីខ្សាច់សិលា) | វាជាចំណាត់ថ្នាក់នៃប្រភេទដីកសិកម្មដែលមានស្រទាប់ខ្សាច់ក្រាស់នៅផ្នែកខាងលើ និងមានស្រទាប់ដីឥដ្ឋនៅខាងក្រោម ដែលធ្វើឱ្យដីប្រភេទនេះមានជាតិជូរ មិនសូវមានជីជាតិ និងខ្សោយក្នុងការរក្សាទឹកឬសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាកន្ត្រងត្រងទឹកដែលធ្លុះធ្លាយ ពេលភ្លៀងធ្លាក់ ឬដាក់ជី ទឹកនិងជីជាតិនឹងហូរជ្រាបទៅក្រោមយ៉ាងលឿន ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកស្រូបយកទាន់ពេលវេលា។ |
| Perlite (ថ្មភើឡៃត៍) | គឺជាកញ្ចក់ភ្នំភ្លើងម្យ៉ាងដែលត្រូវកម្ដៅរហូតដល់រីកមាឌ មានទម្ងន់ស្រាល និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការកែប្រែគុណភាពដី ដើម្បីជួយបង្កើនចន្លោះប្រហោងខ្យល់ក្នុងដី និងសមត្ថភាពក្នុងការរក្សាទឹកនិងជីជាតិកុំឱ្យឆាប់ហូរច្រោះ។ | ដូចជាអេប៉ុងតូចៗរាប់លានដែលគេកប់ក្នុងដី ដើម្បីជួយបឺតជញ្ជក់ទឹកនិងសារធាតុចិញ្ចឹមទុក ហើយបញ្ចេញមកវិញសន្សឹមៗឱ្យដំណាំនៅពេលវាត្រូវការ។ |
| Split plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែបបំបែកឡូត៍) | ជាវិធីសាស្រ្តស្ថិតិក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ដែលគេបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗសម្រាប់ធ្វើតេស្តកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រភេទសារធាតុកែប្រែដី) ហើយបន្ទាប់មកបែងចែកឡូត៍ធំទាំងនោះជាឡូត៍តូចៗសម្រាប់តេស្តកត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជីគីមីផ្សេងៗគ្នា) ដើម្បីមើលឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារបស់វា។ | ដូចជាការចែកដីជាកង់ធំៗដើម្បីសាកល្បងប្រភេទជីលាមកសត្វ ហើយក្នុងកង់នីមួយៗត្រូវបានពុះជាក្រឡាតូចៗបន្តទៀតដើម្បីសាកល្បងបរិមាណជីគីមីតិចឬច្រើន។ |
| Cation Exchange Capacity / CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | គឺជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកនូវអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជាប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូម) ដែលជារូបមន្តគន្លឹះដើម្បីដឹងថាដីនោះមានជីជាតិកម្រិតណា ហើយអាចរក្សាជីជាតិបានយូរប៉ុណ្ណា។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកទំនិញរបស់ដី បើដីមាន CEC ខ្ពស់ (ឃ្លាំងធំ) វាអាចផ្ទុកជីជាតិបានច្រើន តែបើដីមាន CEC ទាប (ឃ្លាំងតូច) ជីជាតិនឹងងាយហូរជ្រោះបាត់ទោះជាយើងដាក់ជីច្រើនក៏ដោយ។ |
| Deep tillage (ការភ្ជួរដីជម្រៅជ្រៅ) | ជាការអនុវត្តកសិកម្មដោយប្រើគ្រឿងចក្រភ្ជួរដីឱ្យបានជម្រៅជ្រៅ (ពី ៤០ ទៅ ៤៥ សង់ទីម៉ែត្រ) ដើម្បីបំបែកស្រទាប់ដីដែលរឹង និងជួយលាយឡំសារធាតុកែប្រែដីឱ្យចូលទៅជ្រៅដល់តំបន់ដែលឫសរុក្ខជាតិលូតលាស់។ | ដូចជាការប្រើវែកកូរដីពីបាតក្រោមឡើងមកលើឱ្យសព្វល្អ ដើម្បីកុំឱ្យដីកកជាដុំរឹង និងបើកផ្លូវឱ្យឫសដំណាំអាចចាក់ចុះបានជ្រៅដើម្បីរកទឹកនិងចំណី។ |
| Tuberization (ការកកើតមើម) | គឺជាដំណើរការជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាដំឡូងមី Manihot esculenta) ដែលឫសរបស់វាចាប់ផ្តើមរីកធំ និងប្រមូលផ្តុំសារធាតុម្សៅដើម្បីបង្កើតជាមើម ដែលដំណើរការនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើភាពធូរនៃដី និងសារធាតុប៉ូតាស្យូម (K)។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូកដែរ រុក្ខជាតិទាញយកអាហារបំប៉នដែលសល់ពីការលូតលាស់ស្លឹកនិងដើម មកស្តុកទុកដើម្បីបង្កើតជាមើមធំៗនៅក្រោមដី។ |
| Organic matter / OM (សារធាតុសរីរាង្គ) | គឺជាផ្នែកមួយនៃដីដែលកើតចេញពីរុក្ខជាតិ ឬកាកសំណល់សត្វដែលរលួយ និងបំបែកជាសារធាតុចិញ្ចឹម ដែលវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើឱ្យដីធូរ រក្សាសំណើម និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីឱ្យមានសុខភាពល្អ។ | ដូចជាវីតាមីនធម្មជាតិសម្រាប់ដី ដែលមិនត្រឹមតែផ្តល់អាហារដល់រុក្ខជាតិទេ តែថែមទាំងជួយជួសជុលដីដែលខូចឱ្យរស់រវើកឡើងវិញ។ |
| NPK fertilization (ការដាក់ជី NPK) | ការប្រើប្រាស់ជីគីមីដែលមានផ្ទុកធាតុម៉ាក្រូសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ អាសូត (N) ជួយការលូតលាស់ស្លឹក ផូស្វ័រ (P) ជួយប្រព័ន្ធឫស និងប៉ូតាស្យូម (K) ជួយបង្កើតមើម និងទប់ទល់ជំងឺ។ | ដូចជាការផ្តល់ «បាយ សាច់ និងបន្លែ» ជារៀងរាល់ថ្ងៃដល់រុក្ខជាតិ ដែលជាអាហារគោលយ៉ាងសំខាន់មិនអាចខ្វះបាន ដើម្បីឱ្យវាធំធាត់ រឹងមាំ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
