Original Title: Cassava Variety Selection for Optimizing the Production of Leaves to be Used as a Protein Source for Animal Feed
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2008.11
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការជ្រើសរើសពូជដំឡូងមីដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្លឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនក្នុងចំណីសត្វ

ចំណងជើងដើម៖ Cassava Variety Selection for Optimizing the Production of Leaves to be Used as a Protein Source for Animal Feed

អ្នកនិពន្ធ៖ Watana Watananonta (Office of Senior Experts, Department of Agriculture), Atchara Limsila (Rayong Field Crops Research Centre), Peaingpen Sarawat (Khon Kaen Field Crops Research Centre), Reinhardt Howeler (Centro Internacional de Agricultura Tropical - CIAT)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2008, Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យទៅលើការកំណត់ និងជ្រើសរើសពូជដំឡូងមីដែលអាចផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកខ្ពស់ និងសម្បូរប្រូតេអ៊ីន ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនដ៏មានសក្តានុពលនៅក្នុងការផលិតចំណីសត្វ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសាកល្បងដាំដុះនៅតាមមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំកសិកម្មចំនួនបីកន្លែងក្នុងប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ២០០២ ដល់ ២០០៦ ដើម្បីវាយតម្លៃពូជដំឡូងមីពី ១៤ ទៅ ២៥ ពូជផ្សេងៗគ្នា។

ការធ្វើតេស្តសាកល្បងដាំដុះ និងវាស់វែងទិន្នផល (Field Trials and Yield Measurement)
ការវិភាគកម្រិតប្រូតេអ៊ីន (Protein Content Analysis)
ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design - RCB)
ការវាយតម្លៃសក្តានុពលចំណេញខាងសេដ្ឋកិច្ច (Economic Return Evaluation)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Rayong FCRC ពូជ CMR 43-78-2 បានផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកស្ងួតខ្ពស់បំផុត ៤.៥៦ តោន/រ៉ៃ និងទិន្នផលប្រូតេអ៊ីន ៧២៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ពីការប្រមូលផលកាត់ស្លឹកចំនួន ១០ ដង។
ទិន្នផលស្លឹកស្ងួតនៅមជ្ឈមណ្ឌល Khon Kaen FCRC មានចន្លោះពី ១.២៧ ទៅ ២.០៨ តោន/រ៉ៃ ជាមួយនឹងកម្រិតប្រូតេអ៊ីនពី ១៧.៧៣% ទៅ ២១.៥២%។
ពូជដំឡូងមីចំនួន ៩ ដែលបង្ហាញពីតុល្យភាពដ៏ល្អប្រសើររវាងទិន្នផលស្លឹកខ្ពស់ និងកម្រិតប្រូតេអ៊ីន ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការធ្វើតេស្តបន្តជាក់ស្តែងនៅលើចម្ការរបស់កសិករ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Standard Root Cassava Varieties (e.g., Rayong 5, Kasetsart 50) ការប្រើប្រាស់ពូជដំឡូងមីផ្តោតលើមើម (ឧទាហរណ៍ ពូជ Rayong 5, Kasetsart 50)	ផ្តល់ទិន្នផលមើមខ្ពស់សម្រាប់ការផលិតម្សៅ។ កសិករស្គាល់ច្បាស់ និងងាយស្រួលរកពូជសម្រាប់ដាំដុះតាមតំបន់ទូទៅ។	ទិន្នផលស្លឹក និងកម្រិតប្រូតេអ៊ីនមានកម្រិតទាបជាងពូជដែលបានបង្កាត់ថ្មី ដែលមិនសូវផ្តល់ទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់នៅពេលប្រមូលផលស្លឹក។	ពូជ Rayong 5 ផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកស្ងួតប្រហែល ៣.៨៧ ទៅ ៥.៧០ តោន/រ៉ៃ ប៉ុន្តែកម្រិតប្រូតេអ៊ីនទាបជាងពូជដែលបានបង្កាត់សម្រាប់ការយកស្លឹក។
Selected Breeding Lines for Leaf Production (e.g., CMR 43-78-2) ការប្រើប្រាស់ពូជដំឡូងមីបង្កាត់ថ្មីផ្តោតលើការយកស្លឹក (ឧទាហរណ៍ ពូជ CMR 43-78-2)	ផ្តល់ទិន្នផលស្លឹក និងកម្រិតប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ខ្លាំង ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការផលិតចំណីសត្វ។ មានសមត្ថភាពលូតលាស់ត្រួយឡើងវិញបានលឿនក្រោយពេលកាត់។	ទិន្នផលមើមអាចមានកម្រិតទាបជាងពូជផ្តោតលើមើម ហើយត្រូវការកម្លាំងពលកម្មក្នុងការកាត់ស្លឹកឲ្យបានទៀងទាត់រៀងរាល់ ២ ទៅ ៣ខែម្តង។	ពូជ CMR 43-78-2 ផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកស្ងួតរហូតដល់ ៤.៥៦ តោន/រ៉ៃ និងប្រូតេអ៊ីន ៧២៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ពីការកាត់ស្លឹកចំនួន ១០ ដង។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងលម្អិតអំពីតម្រូវការធនធាន រួមមានពូជដំឡូង ជីគីមី កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការកាត់ និងហាលស្លឹក និងការចំណាយលើការរៀបចំដី និងជី។

Labor & Logistics: កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការប្រមូលផល កាត់ចិញ្ច្រាំ និងហាលសម្ងួតស្លឹក (ត្រូវចំណាយប្រហែល ១១០០ បាត ក្នុងមួយតោននៃស្លឹកស្ងួតរួមបញ្ចូលទាំងដើម និងទងស្លឹក)។
Agrochemicals: ការប្រើប្រាស់ជីគីមី 15-15-15 (N-P-K) និង Urea (46%N) ដើម្បីជម្រុញការលូតលាស់ស្លឹកយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយពេលកាត់ត្រួយម្តងៗ។
Expertise: ចំណេះដឹងខាងកសិកម្មទូទៅ (Agronomy) និងបច្ចេកទេសកាត់ត្រួយដំឡូងមី (រៀងរាល់២-៣ខែម្តង) ដោយទុកកម្ពស់ដើមឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Agricultural Land: ត្រូវការដីកសិកម្មដែលមានប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់ (ទឹកភ្លៀង ឬប្រព័ន្ធស្រោចស្រព) ដោយសារការកាត់ស្លឹកញឹកញាប់ត្រូវការសំណើមដើម្បីលូតលាស់ឡើងវិញលឿន (ឧ. តំបន់ Songkhla មានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេ)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវចំនួនបីក្នុងប្រទេសថៃ (Rayong, Khon Kaen, និង Songkhla) ដែលតំណាងឱ្យតំបន់អាកាសធាតុផ្សេងៗគ្នា។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ភាពខុសគ្នានៃប្រភេទដីនៅកម្ពុជាអាចតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែម។ ការយល់ដឹងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការសម្របបច្ចេកទេសនេះទៅតាមតំបន់ជាក់លាក់។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសជ្រើសរើសពូជ និងការប្រមូលផលស្លឹកដំឡូងមីនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

Cassava Farming Belts (ខេត្តកំពង់ចាម ត្បូងឃ្មុំ និងបាត់ដំបង): តំបន់ទាំងនេះជាតំបន់ដាំដុះដំឡូងមីធំៗ ដូច្នេះកសិករអាចអនុវត្តការដាំដុះពូជសក្តានុពលទាំងនេះជាលក្ខណៈចម្រុះ ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីការលក់ស្លឹកទៅឲ្យរោងចក្រផលិតចំណីសត្វ។
Livestock and Aquaculture Sectors (វិស័យចិញ្ចឹមសត្វ): ឧស្សាហកម្មចំណីសត្វ និងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោក្របី អាចប្រើប្រាស់ស្លឹកដំឡូងមីស្ងួតជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនតម្លៃថោក ដើម្បីជំនួសការនាំចូលកាកសណ្តែកសៀង ឬវត្ថុធាតុដើមចំណីសត្វពីបរទេស។
Agricultural Research Institutes (វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម): ស្ថាប័នដូចជា CARDI អាចយកវិធីសាស្ត្ររចនាប្លុក (Randomized Complete Block design) នេះមកធ្វើតេស្តពូជដំឡូងមីក្នុងស្រុកផ្ទាល់ដើម្បីរកពូជដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដីកម្ពុជា។

ជារួម ការអភិវឌ្ឍ និងលើកកម្ពស់ពូជដំឡូងមី Manihot esculenta សម្រាប់យកស្លឹក នឹងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមចំណីសត្វ និងផ្តល់ប្រភពចំណូលថ្មីដែលធន់នឹងអាកាសធាតុដល់កសិករកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាវាយតម្លៃពូជក្នុស្រុក (Evaluate Local Varieties): ប្រមូលពូជដំឡូងមីដែលកសិករកម្ពុជាកំពុងដាំដុះ (ដូចជា ពូជគូស ៥០, រ៉ាយ៉ង) រួមជាមួយពូជបង្កាត់ថ្មីៗ មកធ្វើការដាំសាកល្បងដោយប្រើការរចនាបែប Randomized Complete Block (RCB) ដូចក្នុងឯកសារ។
អនុវត្តបច្ចេកទេសប្រមូលផលត្រួយ (Implement Top-Harvesting Techniques): សាកល្បងកាត់ត្រួយដំឡូងមីរៀងរាល់ ២ ទៅ ៣ ខែម្តង និងវាស់វែងទិន្នផលស្លឹកស្រស់/ស្ងួត ដោយប្រើជញ្ជីង និងម៉ាស៊ីនសម្ងួត (Oven dryer) ដើម្បីកំណត់ពីរយៈពេលដែលស្លឹកអាចលូតលាស់ឡើងវិញបានលឿនបំផុត។
វិភាគកម្រិតប្រូតេអ៊ីន និងសារធាតុចិញ្ចឹម (Analyze Protein and Nutrient Content): បញ្ជូនសំណាកស្លឹកស្ងួតទៅមន្ទីរពិសោធន៍ (ឧទាហរណ៍ នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម RUA ឬ វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ) ដើម្បីវិភាគរកកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude Protein) សារធាតុសរសៃ និងសារធាតុពុល (HCN) មុននឹងសម្រេចយកទៅធ្វើចំណីសត្វ។
ចងក្រងរូបមន្តចំណីសត្វ (Formulate Animal Feed Rations): ប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័ររៀបចំរូបមន្តចំណីសត្វ (ឧទាហរណ៍ Feed Formulation Software ដូចជា WinFeed) ដោយលាយស្លឹកដំឡូងមីស្ងួតជាប្រភពប្រូតេអ៊ីន ជំនួសកាកសណ្តែកសៀងដើម្បីគណនាប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
សាកល្បងជាក់ស្តែងជាមួយកសិករ (On-farm Trials with Farmers): សហការជាមួយកសិករនៅតំបន់គោលដៅ ដើម្បីដាំពូជដែលបានជ្រើសរើស ព្រមទាំងប្រមូលទិន្នន័យដើម្បីវាយតម្លៃលើប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ (Net Income) ធៀបនឹងការដាំយកតែមើមតាមបែបប្រពៃណី។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Unlignified upper part (ផ្នែកខាងលើដែលមិនទាន់ក្លាយជាខ្លឹម ឬឈើ)	សំដៅទៅលើត្រួយ និងដើមផ្នែកខាងលើនៃដើមដំឡូងមីដែលនៅខ្ចី មិនទាន់មានសភាពរឹង ឬបង្កើតជាលីកនីន (Lignin) ឡើយ ដែលធ្វើឲ្យវាមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ និងងាយស្រួលសម្រាប់សត្វរំលាយយកសារធាតុចិញ្ចឹម។	ដូចជាត្រួយបន្លែ ឬទំពាំងដែលនៅខ្ចី ដែលទន់ និងងាយស្រួលទំពារជាងដើមចាស់ដែលរឹងកកូស។
Randomized Complete Block (RCB) design (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ)	គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការធ្វើពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (តំបន់តូចៗ) ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗគេដាំពូជទាំងអស់ដោយចាប់ឆ្នោតចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។	ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឲ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឲ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀង។
Hydrocyanic acid (អាស៊ីតអ៊ីដ្រូស៊ីយ៉ានិក / HCN)	ជាសមាសធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលមានដោយធម្មជាតិនៅក្នុងស្លឹក និងមើមដំឡូងមីស្រស់ ដែលអាចបំប្លែងទៅជាជាតិពុល (ស៊ីយ៉ានីត) ដល់សត្វ ប្រសិនបើមិនបានហាល ឬកែច្នៃឲ្យបានត្រឹមត្រូវ (កាត់បន្ថយកម្រិតសំណើម) មុននឹងយកទៅធ្វើចំណីសត្វ។	ដូចជាពិសរបស់សត្វ ឬផ្សិតពុលមួយចំនួន ដែលយើងត្រូវចម្អិន ឬហាលថ្ងៃកែច្នៃវាជាមុនសិនទើបអាចបរិភោគបានដោយសុវត្ថិភាព។
Crude protein / CP (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ)	គឺជារង្វាស់នៃបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលមាននៅក្នុងចំណីសត្វ (ដូចជាស្លឹកដំឡូងមី) ដោយគណនាដោយប្រយោលតាមរយៈការវាស់បរិមាណអាសូត (Nitrogen) សរុបនៅក្នុងវត្ថុធាតុនោះ។	ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃកាបូបស្ពាយ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាតើមានសៀវភៅប៉ុន្មានក្បាលនៅខាងក្នុងអញ្ចឹងដែរ។
Dry matter / DM (រូបធាតុស្ងួត)	សំដៅលើទម្ងន់នៃវត្ថុធាតុ (ដូចជាស្លឹកដំឡូង) បន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង (តាមរយៈការហាល ឬដុតសម្ងួត) ដែលវាជាផ្នែកផ្ទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដ។	ដូចជាទម្ងន់នៃទឹកដោះគោម្សៅសុទ្ធ បន្ទាប់ពីយើងបូមយកជាតិទឹកចេញពីទឹកដោះគោស្រស់រួចរាល់។
Neutral detergent fiber / NDF (កាកសរសៃអព្យាក្រឹត្យ)	ជារង្វាស់នៃកាកសរសៃសរុបរចនាសម្ព័ន្ធ (រួមមានសែលុយឡូស ហេមីសែលុយឡូស និងលីកនីន) នៅក្នុងចំណីសត្វ ដែលកំណត់ពីបរិមាណចំណីដែលសត្វអាចស៊ីបាន។ បើ NDF ខ្ពស់ពេក សត្វនឹងឆាប់ឆ្អែតតែទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមតិច។	ដូចជាការញ៉ាំបន្លែមានសរសៃច្រើន (ឧទាហរណ៍ ដើមត្រកួនចាស់ៗ) ដែលធ្វើឲ្យយើងឆាប់ឆ្អែតពោះមែន តែមិនសូវមានកម្លាំងដូចញ៉ាំសាច់នោះទេ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖