បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះការផ្សំសែន និងការប្រមូលផ្តុំសែនល្អៗនៅក្នុងការបង្កាត់ពូជពោត ដោយវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបបម្រែបម្រួលប្រេកង់សែន (Gene Frequencies) នៅក្នុងសហគមន៍ពោតកាត់ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសត្រឡប់ពីរប្រភេទ និងវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសតាមពូជអំបូរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Diallel Selection ការជ្រើសរើសបែបខ្វែង (Diallel Selection) |
ទាមទារត្រឹមតែ ២ រដូវដាំដុះប៉ុណ្ណោះដើម្បីបញ្ចប់មួយវដ្ត។ រក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យា (Genetic diversity) ខ្ពស់ និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការធ្វើតេស្តដោយផ្ទាល់លើសមត្ថភាពនៃការផ្សំសែន។ | ទាមទារការរៀបចំផែនការបង្កាត់យ៉ាងស្មុគស្មាញនៅវាលស្រែ និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការបង្កាត់ដោយផ្ទាល់ដៃរវាងពូជទាំងអស់។ | រក្សាបានភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យាច្រើនជាងការជ្រើសរើស S1 ហើយមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកែលម្អសហគមន៍ពូជ (Population per se) ដោយប្រើពេលខ្លីជាង។ |
| S1 Selection ការជ្រើសរើស S1 (S1 Progeny Selection) |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការលុបបំបាត់សែនด้อย (Deleterious recessive genes) និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការវាយតម្លៃទិន្នផលក្នុងជំនាន់ដំបូងបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារជាទូទៅដល់ទៅ ៣ រដូវដាំដុះសម្រាប់មួយវដ្ត ហើយវាធ្វើឱ្យភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យាធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការជ្រើសរើសមួយឬពីរវដ្ត ពូជដែលមានសមត្ថភាពផ្សំសែនខ្ពស់បានត្រួតត្រាប្រេកង់សែនភាគច្រើន ប៉ុន្តែបាត់បង់ភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យា។ |
| Pedigree Selection ការជ្រើសរើសតាមពូជអំបូរ (Pedigree Selection) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់សម្រាប់ការបង្កាត់ជាក់លាក់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការប្រមូលផ្តុំសែនល្អៗមួយចំនួនតូចទៅក្នុងរុក្ខជាតិតែមួយ។ | ការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបន្តបន្ទាប់គ្នា (Continuous selfing) កំណត់ការផ្សំសែនឡើងវិញ និងមិនអាចពង្រីកមូលដ្ឋានពន្ធុវិទ្យាបានទូលំទូលាយ។ | បង្កើតបានពូជកូនកាត់ (Hybrids) លំដាប់កំពូលដែលមានទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងពូជត្រួតពិនិត្យ (Check hybrids) នៅលើទីផ្សារ ប៉ុន្តែគួរប្រើរួមគ្នាជាមួយវិធីសាស្ត្រ Recurrent Selection ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានដីកសិកម្មសម្រាប់ការដាំដុះសាកល្បង ពេលវេលាយូរ (រដូវដាំដុះច្រើន) និងកម្លាំងពលកម្មជំនាញសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យកាសែតសាស្ត្រ) ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតពាណិជ្ជកម្មកម្រិតខ្ពស់ និងបរិស្ថានស្រាវជ្រាវដែលមានការគ្រប់គ្រងល្អ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលដោយសារកត្តាដី ជំងឺ និងសត្វល្អិតចង្រៃនៅតំបន់ដាំដុះជាក់ស្តែងក្នុងស្រុក។ ដូច្នេះការសាកល្បងជាមួយពូជពោតក្នុងស្រុកកម្ពុជា គឺជារឿងចាំបាច់។
វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការជ្រើសរើសត្រឡប់ (Recurrent Selection) ដើម្បីរក្សាភាពចម្រុះ និងការជ្រើសរើសតាមពូជអំបូរ (Pedigree Selection) ដើម្បីទាញយកពូជជាក់លាក់ នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតបាននូវមូលដ្ឋានពន្ធុវិទ្យារឹងមាំ និងឯករាជ្យភាពលើគ្រាប់ពូជពោត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Recurrent selection (ការជ្រើសរើសត្រឡប់) | វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលធ្វើឡើងជាវដ្តបន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយធ្វើការវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសរុក្ខជាតិល្អៗ រួចយកវាទៅបង្កាត់ចូលគ្នាវិញ ដើម្បីបង្កើនប្រេកង់នៃសែនល្អៗនៅក្នុងសហគមន៍ពូជ ស្របពេលដែលនៅតែរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យា។ | ដូចជាការច្រោះយកកីឡាករពូកែៗប្រចាំឆ្នាំយកមកហ្វឹកហាត់រួមគ្នាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីបង្កើតជាក្រុមជម្រើសជាតិដែលកាន់តែខ្លាំងពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ |
| Pedigree selection (ការជ្រើសរើសតាមពូជអំបូរ) | ការជ្រើសរើសរុក្ខជាតិដោយផ្អែកលើការកត់ត្រាប្រវត្តិខ្សែស្រឡាយមេបារបស់វា ហើយធ្វើការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបន្តបន្ទាប់គ្នា (selfing) ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដើម្បីបន្សុទ្ធលក្ខណៈដែលចង់បានឱ្យនៅស្ថិតស្ថេរ។ | ដូចជាការតាមដានខ្សែស្រឡាយគ្រួសារអ្នកមានទេពកោសល្យសិល្បៈ ដើម្បីរើសយកកូនចៅដែលទទួលមរតកសមត្ថភាពនោះច្បាស់លាស់បំផុតមកបណ្តុះបណ្តាលបន្ត។ |
| Diallel (ការបង្កាត់បែបខ្វែង) | ប្រព័ន្ធនៃការបង្កាត់ពូជមួយ ដែលពូជមេបាទាំងអស់ត្រូវបានយកមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាចុះឡើងជាគូៗគ្រប់ជម្រើសទាំងអស់ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជមួយណាមានសមត្ថភាពផ្សំសែនជាមួយគេបានល្អជាងគេ។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលក្រុមទាំងអស់ត្រូវប្រកួតតទល់គ្នាម្ដងម្នាក់ៗគ្រប់គូ ដើម្បីរកមើលថាក្រុមណាមានទម្រង់លេងល្អ និងស៊ីចង្វាក់គ្នាជាងគេ។ |
| S1 selection (ការជ្រើសរើស S1) | ការវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសពូជដោយពឹងផ្អែកលើការធ្វើតេស្តទិន្នផលនៃកូនជំនាន់ទី១ (S1) ដែលទទួលបានពីការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (self-pollination) នៃរុក្ខជាតិដើម។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សម្នាក់ធ្វើលំហាត់តែម្នាក់ឯង (ដោយមិនឱ្យពឹងអ្នកដទៃ) ដើម្បីសាកល្បងថាតើគាត់មានសមត្ថភាពពិតប្រាកដកម្រិតណា។ |
| Inbreeding depression (ការចុះខ្សោយដោយសារការបង្កាត់ជិតសាច់) | ការថយចុះនៃកម្លាំងលូតលាស់ ទំហំ ឬទិន្នផលរបស់រុក្ខជាតិ ដែលបណ្តាលមកពីការបង្កាត់រវាងពូជដែលមានទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ ឬការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងច្រើនដង ដែលធ្វើឱ្យលេចចេញនូវសែនด้อย (deleterious recessive genes)។ | ដូចជាការរៀបការបងប្អូនឯងក្នុងគ្រួសារតែមួយ ដែលកូនកើតមកប្រឈមមុខខ្ពស់នឹងការមានជំងឺ ឬកាយសម្បទាខ្សោយ។ |
| Combining ability (សមត្ថភាពផ្សំសែន) | សក្តានុពលរបស់ពូជមេបាមួយ ក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ឬលក្ខណៈល្អៗផ្សេងទៀតទៅឱ្យកូនកាត់របស់វា នៅពេលយកវាទៅបង្កាត់ជាមួយពូជដទៃទៀត។ | ដូចជាបុគ្គលិកម្នាក់ដែលមិនត្រឹមតែពូកែធ្វើការខ្លួនឯងទេ តែពេលដាក់ចូលធ្វើការជាក្រុម គាត់ធ្វើឱ្យសមាជិកក្រុមទាំងអស់ធ្វើការសហការគ្នាបានល្អប្រសើរជាងមុន។ |
| Gene frequency (ប្រេកង់សែន) | សមាមាត្រ ឬភាគរយនៃសែន (ហ្សែន) ជាក់លាក់ណាមួយដែលមានវត្តមាននៅក្នុងសហគមន៍រុក្ខជាតិមួយ ធៀបនឹងសែនសរុបនៃលក្ខណៈនោះ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការប្រែប្រួលពន្ធុវិទ្យាក្នុងការបង្កាត់។ | ដូចជាការរាប់ភាគរយមើលថាតើមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ពាក់អាវពណ៌ក្រហម ក្នុងចំណោមសិស្សទាំងអស់នៅក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ។ |
| Germplasm (ធនធានពន្ធុវិទ្យា) | សម្ភារៈពន្ធុរស់របស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ពូជ កោសិកា ឬជាលិកា) ដែលមានផ្ទុកលក្ខណៈសែនចម្រុះ ហើយត្រូវបានគេប្រមូល និងរក្សាទុកសម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការបង្កាត់ពូជ និងការអភិរក្សនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាបណ្ណាល័យធំមួយដែលផ្ទុកឯកសារ និងសៀវភៅចំណេះដឹងគ្រប់ប្រភេទ សម្រាប់ឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវចូលទៅអាន និងបង្កើតគំនិតថ្មីៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
