Original Title: Preliminary Studies on the Response of Chrysanthemum Indicum “Hung Chow” to Photoperiod.
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការសិក្សាបឋមស្តីពីការឆ្លើយតបនៃរុក្ខជាតិ Chrysanthemum indicum ពូជ “Hung Chow” ទៅនឹងរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃ

ចំណងជើងដើម៖ Preliminary Studies on the Response of Chrysanthemum Indicum “Hung Chow” to Photoperiod.

អ្នកនិពន្ធ៖ Adisorn Krasaechai (Dept. of Horticulture, Faculty of Agriculture, Chiangmai Univ.)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1988, Kasetsart Journal (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Horticulture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការសង្កេតមើលពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃ (photoperiod) ទៅលើការលូតលាស់ និងពេលវេលាចេញផ្ការបស់រុក្ខជាតិ Chrysanthemum indicum ពូជ “Hung Chow” ជាពិសេសបញ្ហានៃការលូតលាស់បែបកញ្ចុំស្លឹក (rosette)។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការដាំសាកល្បងកូនរុក្ខជាតិដោយបែងចែកជាពីរក្រុម និងតាមដានការលូតលាស់របស់វាក្រោមលក្ខខណ្ឌរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃខ្លី និងរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃវែងជាបន្តបន្ទាប់។

ការតាមដានក្រោមលក្ខខណ្ឌថ្ងៃខ្លី (Shortday conditions observation)
ការតាមដានក្រោមលក្ខខណ្ឌថ្ងៃវែងបន្តបន្ទាប់ (Continuous longday conditions observation)
ការកត់ត្រាចំនួនស្លឹក និងពេលវេលាចេញពន្លកផ្កា (Recording of leaf number and time to bud visible stage)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ក្រោមលក្ខខណ្ឌថ្ងៃខ្លី រុក្ខជាតិប្រភេទកញ្ចុំស្លឹក (rosette) ត្រូវការពេលរហូតដល់ ១៦២,៥ ថ្ងៃ និងមានស្លឹក ៧៤,៣ ទើបចេញពន្លក ខណៈប្រភេទធម្មតាត្រូវការពេលត្រឹមតែ ២១,៥ ថ្ងៃ និងមានស្លឹក ២៤,៤។
ក្រោមលក្ខខណ្ឌថ្ងៃវែង ពេលវេលាចេញពន្លក និងចំនួនស្លឹកមានការកើនឡើងច្រើនជាងថ្ងៃខ្លីសម្រាប់ប្រភេទទាំងពីរ។
ក្នុងលក្ខខណ្ឌថ្ងៃវែង រុក្ខជាតិប្រភេទកញ្ចុំស្លឹកត្រូវការពេលដល់ទៅ ២៦៦,២ ថ្ងៃដើម្បីចេញពន្លក ចំណែកឯប្រភេទធម្មតាត្រូវការពេល ២៤៦,៣ ថ្ងៃ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Shortday Conditions (Normal vs. Rosette type) លក្ខខណ្ឌរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃខ្លី (ប្រភេទធម្មតា ធៀបនឹង ប្រភេទកញ្ចុំស្លឹក)	ជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិប្រភេទធម្មតាចេញពន្លកផ្កាបានលឿនបំផុត និងចំណាយពេលថែទាំតិច។	មិនស័ក្តិសមសម្រាប់រុក្ខជាតិប្រភេទកញ្ចុំស្លឹក (rosette) ទេ ព្រោះវាត្រូវចំណាយពេលយូរខ្លាំងរហូតដល់ជាង ១៦០ ថ្ងៃទើបអាចចេញពន្លកផ្កា។	ប្រភេទធម្មតាចេញពន្លកក្នុងរយៈពេល ២១,៥ ថ្ងៃ (ស្លឹក ២៤,៤) ចំណែកប្រភេទ rosette ចំណាយពេល ១៦២,៥ ថ្ងៃ (ស្លឹក ៧៤,៣)។
Continuous Longday Conditions លក្ខខណ្ឌរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃវែងបន្តបន្ទាប់	ល្អបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិដើម (Stock plants) ដើម្បីប្រមូលមែកទៅដាំបន្ត ព្រោះវាពន្យារពេលចេញផ្កា និងផ្តល់ចំនួនស្លឹកឬមែកច្រើន។	ធ្វើឱ្យពេលវេលាចេញពន្លកផ្កាមានភាពយឺតយ៉ាវខ្លាំងសម្រាប់រុក្ខជាតិទាំងពីរប្រភេទ ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ពេលវេលាក្នុងការផលិតផ្កាសម្រាប់លក់។	ប្រភេទធម្មតាចេញពន្លកក្នុងរយៈពេល ២៤៦,៣ ថ្ងៃ (ស្លឹក ៨១,៥) ចំណែកប្រភេទ rosette ចំណាយពេល ២៦៦,២ ថ្ងៃ (ស្លឹក ៩២,៤)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈកសិកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះកញ្ចក់ជាមូលដ្ឋានដែលអាចគ្រប់គ្រងកម្រិតពន្លឺបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។

Hardware: អំពូលភ្លើង (Incandescent lamps ១០០ វ៉ាត់) សម្រាប់ផ្តល់ពន្លឺបន្ថែមនៅពេលយប់ និងបន្ទះប្លាស្ទិកពណ៌ខ្មៅកម្រាស់ ០,២៥ ម.ម សម្រាប់បិទបាំងពន្លឺ។
Facilities: រោងបណ្តុះកូនឈើ (Greenhouse) និងរចនាសម្ព័ន្ធដែកសម្រាប់គ្របបន្ទះប្លាស្ទិកដើម្បីបង្កើតលក្ខខណ្ឌថ្ងៃខ្លីសិប្បនិម្មិត។
Dataset/Materials: កូនរុក្ខជាតិ Chrysanthemum indicum ពូជ 'Hung Chow' ដែលមានឫសរួចជាស្រេច។
Expertise: ចំណេះដឹងផ្នែកសាកវប្បកម្ម និងសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ (Plant Physiology) ដើម្បីតាមដានការលូតលាស់ រាប់ចំនួនស្លឹក និងកំណត់ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទកញ្ចុំស្លឹក (rosette)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ត្រជាក់មួយចំនួននៅកម្ពុជា។ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកលើពូជតែមួយគត់គឺ 'Hung Chow' ដូច្នេះការឆ្លើយតបអាចនឹងប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចសម្រាប់ពូជដទៃ។ ទោះយ៉ាងណា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តបច្ចេកទេសកសិកម្មទំនើបនៅកម្ពុជា ដើម្បីគ្រប់គ្រងរដូវកាលចេញផ្កា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យសាកវប្បកម្ម (Horticulture) និងការដាំផ្កាជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូលនៅកម្ពុជា។

ខេត្តមណ្ឌលគិរី និងរតនគិរី (តំបន់ខ្ពង់រាប): កសិករអាចអនុវត្តបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងពន្លឺនេះដើម្បីដាំផ្កា Chrysanthemum (ផ្កាស្បៃរឿង/អង្គារសិល្ប៍) ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារក្នុងស្រុក ដោយសារតំបន់ទាំងនេះមានអាកាសធាតុត្រជាក់អំណោយផល។
កសិដ្ឋានដាំផ្កាពាណិជ្ជកម្ម (Commercial Flower Farms): ម្ចាស់កសិដ្ឋាននៅកម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសពន្លឺថ្ងៃវែងដើម្បីថែទាំដើមពូជ (Stock plants) ឱ្យបានយូរ និងប្រើពន្លឺថ្ងៃខ្លីដើម្បីជំរុញការចេញផ្កាឱ្យចំពេលតម្រូវការទីផ្សារខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗ)។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អ្នកស្រាវជ្រាវអាចយកគំរូវិធីសាស្ត្រនេះទៅសិក្សាបន្ថែមលើពូជផ្កាក្នុងស្រុក ឬពូជនាំចូលផ្សេងៗទៀត ដែលងាយរងឥទ្ធិពលពីរយៈពេលពន្លឺ (Photoperiod) ក្នុងបរិបទអាកាសធាតុក្តៅសើម។

សរុបមក ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេលពន្លឺទៅលើការលូតលាស់ប្រភេទ rosette អាចជួយកសិករកម្ពុជាជៀសវាងការខាតបង់ និងអាចរៀបចំផែនការដាំដុះផ្កាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ និងការជ្រើសរើសពូជ: ស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេលពន្លឺ (Photoperiodism) ទៅលើរុក្ខជាតិ និងជ្រើសរើសពូជ Chrysanthemum ដែលមិនងាយកើតអាការៈកញ្ចុំស្លឹក (rosette) ដោយប្រើប្រាស់ប្រភពព័ត៌មានពី FAO ឬឯកសារណែនាំរបស់ក្រសួងកសិកម្ម។
រៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងពន្លឺក្នុងរោងផ្ទះកញ្ចក់: សាងសង់រោងបណ្តុះដែលអាចបិទបាំងពន្លឺបានជិតល្អ ដោយប្រើប្រាស់ Blackout Curtains ឬបន្ទះប្លាស្ទិកខ្មៅ និងបំពាក់ប្រព័ន្ធភ្លើង LED Grow Lights រួមជាមួយឧបករណ៍ Automatic Timer សម្រាប់កំណត់ម៉ោងភ្លើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
គ្រប់គ្រងការលូតលាស់របស់ដើមពូជ (Stock Plants): អនុវត្តការផ្តល់ពន្លឺថ្ងៃវែង (ប្រើភ្លើងបន្ថែមពេលយប់) ដល់ដើមពូជ ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់មែក និងស្លឹកឱ្យបានច្រើនបំផុតសម្រាប់ការកាត់ផ្សាំ ដោយប្រើប្រព័ន្ធ Drip Irrigation សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងជី។
អនុវត្តបច្ចេកទេសបិទបាំងពន្លឺ (Shortday Treatment): បិទបាំងពន្លឺកូនរុក្ខជាតិដែលផ្សាំរួច (ឧទាហរណ៍ ចន្លោះម៉ោង ៤ រសៀលដល់ ៨ ព្រឹក) ដើម្បីបង្កើតលក្ខខណ្ឌថ្ងៃខ្លី ដែលនឹងជំរុញឱ្យពួកវាឆាប់ចេញពន្លកផ្កាតាមកាលវិភាគដែលចង់បាន (Night Break Technique អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរ)។
តាមដាន និងវិភាគទិន្នន័យនៃការលូតលាស់: កត់ត្រាចំនួនស្លឹក កម្ពស់ដើម និងពេលវេលាចេញពន្លកផ្កាជាប្រចាំដោយប្រើប្រាស់ Microsoft Excel ឬកម្មវិធីគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋានដូចជា FarmLogs ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀប និងកែលម្អប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពន្លឺសម្រាប់វគ្គដាំដុះលើកក្រោយ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Photoperiod (រយៈពេលពន្លឺថ្ងៃ)	ជាបាតុភូតដែលរុក្ខជាតិឆ្លើយតបទៅនឹងប្រវែងនៃពន្លឺថ្ងៃនិងភាពងងឹតក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់ និងការចេញផ្ការបស់វា។	ដូចជានាឡិកាជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលប្រាប់វាថាពេលណាជារដូវត្រូវចេញផ្កា ដោយផ្អែកលើថាតើថ្ងៃខ្លី ឬវែង។
Rosette growth (ការលូតលាស់បែបកញ្ចុំស្លឹក)	ជាទម្រង់នៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិដែលថ្នាំង (internodes) មិនលូតលាស់វែង ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកដុះផ្តុំគ្នាញឹកស្អេកជាកញ្ចុំនៅគល់ដើម ឬក្បែរដី។	ដូចជាស្ពៃក្តោប ដែលស្លឹកដុះត្រួតស៊ីគ្នាណែនៗ ដោយសារដើមវាមិនព្រមលូតវែង។
Shortday conditions (លក្ខខណ្ឌថ្ងៃខ្លី)	ជាលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានដែលរុក្ខជាតិទទួលបានពន្លឺថ្ងៃតិចជាងម៉ោងងងឹត ដែលជួយជំរុញការចេញផ្កាសម្រាប់រុក្ខជាតិដែលត្រូវការថ្ងៃខ្លី។	ដូចជាការបោកបញ្ឆោតរុក្ខជាតិឱ្យគិតថាជារដូវរងា (ដែលថ្ងៃឆាប់ងងឹត) ដើម្បីឱ្យវាប្រញាប់ចេញផ្កា។
Longday conditions (លក្ខខណ្ឌថ្ងៃវែង)	ជាលក្ខខណ្ឌដែលរុក្ខជាតិទទួលបានពន្លឺថ្ងៃច្រើនជាងម៉ោងងងឹត ដែលជាទូទៅជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបន្តលូតលាស់ផ្នែកដើមនិងស្លឹកជាជាងការចេញផ្កា។	ដូចជាការបើកភ្លើងបន្ថែមឱ្យរុក្ខជាតិគិតថាជារដូវក្តៅ (ដែលថ្ងៃលិចយឺត) ដើម្បីឱ្យវាបន្តលូតលាស់ដើមឱ្យធំសិន មិនទាន់ឱ្យចេញផ្កា។
Vernalization (ការជំរុញដោយសីតុណ្ហភាពត្រជាក់)	ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិត្រូវការឆ្លងកាត់សីតុណ្ហភាពត្រជាក់ក្នុងរយៈពេលមួយ ដើម្បីបំបែកភាពស៊ាំនឹងការមិនលូតលាស់ ឬដើម្បីជំរុញឱ្យមានការចេញផ្កា និងទប់ស្កាត់អាការៈកញ្ចុំស្លឹក (rosette)។	ដូចជាការដាក់កូនរុក្ខជាតិក្នុងទូទឹកកកមួយរយៈសិន ដើម្បីដាស់វាឱ្យដឹងខ្លួន និងត្រៀមចេញផ្កាពេលយកទៅដាំ។
Night Break Technique (បច្ចេកទេសកាត់ផ្តាច់ពេលយប់)	ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលគេផ្តល់ពន្លឺភ្លើងមួយភ្លែតនៅពាក់កណ្តាលយប់ ដើម្បីរំខានរយៈពេលងងឹតរបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យវាគិតថាជាលក្ខខណ្ឌថ្ងៃវែង ដើម្បីពន្យារការចេញផ្កា។	ដូចជាការដាស់រុក្ខជាតិឱ្យភ្ញាក់មួយភ្លែតនៅកណ្តាលយប់ ដើម្បីកុំឱ្យវាគេងគ្រប់ម៉ោង និងកុំឱ្យវាប្រញាប់ចេញផ្កា។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖