បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃគម្លាតនៃការដាំដុះ និងចំនួនដើមក្នុងមួយរណ្តៅ ទៅលើទិន្នផល និងសមាសធាតុទិន្នផលរបស់ពោតសំបកស្វិតពណ៌ស្វាយ Zea mays L. ដែលអាចបរិភោគជាពោតស្រស់បាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មរ៉យអេត (Roi-et Agricultural Research and Development Centre) ជាទម្រង់ 3x3 split plot នៅក្នុងការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wide Spacing (35 cm, 1 plant/hill) ការដាំគម្លាតទូលាយ (៣៥ ស.ម, ១ ដើម/រណ្តៅ) |
ផ្តល់នូវផ្លែពោតដែលមានទំហំធំ ទម្ងន់ធ្ងន់ និងមានគុណភាពល្អបំផុតសម្រាប់ផ្លែនីមួយៗ។ | ទិន្នផលសរុបក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដីមានកម្រិតទាបដោយសារចំនួនដើមតិច (៥,៧១៤ ដើម/រ៉ៃ)។ | ទទួលបានទម្ងន់ផ្លែមិនទាន់បកសំបកខ្ពស់បំផុត ២៨៣.៤ ក្រាម/ផ្លែ។ |
| Narrow Spacing (15 cm, 2 plants/hill) ការដាំគម្លាតញឹក (១៥ ស.ម, ២ ដើម/រណ្តៅ) |
ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីផ្ទៃដីបានជាអតិបរមា ផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត។ | ផ្លែពោតមានទំហំតូចជាងមុន ដោយសារមានការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្លាំង។ | ទទួលបានទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត ៤,២៤១.៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រមាណ ២៦.៥ តោន/ហិកតា)។ |
| Farmer's Standard Method (25 cm, 1 plant/hill) វិធីសាស្ត្រស្តង់ដាររបស់កសិករ (២៥ ស.ម, ១ ដើម/រណ្តៅ) |
ជាទម្លាប់ងាយស្រួលអនុវត្ត ការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យម។ | មិនបានទាញយកសក្តានុពលអតិបរមានៃពូជពោត ទាំងទំហំផ្លែ និងទិន្នផលសរុប។ | ទិន្នផលផ្លែមិនទាន់បកមានត្រឹម ២,០០៩.១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើបក្នុងការអនុវត្តទេ ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានការគណនាច្បាស់លាស់លើការប្រើប្រាស់បរិមាណគ្រាប់ពូជ កម្លាំងពលកម្ម និងការរៀបចំដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មរ៉យអេត ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ២០១៤/២០១៥ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងខេត្តនានានៅភាគពាយព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់សម្រាប់យកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើកម្រិតជីជាតិដីជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការជ្រើសរើសគម្លាតដាំដុះនេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការសម្របតម្រូវការផលិតកម្មទៅនឹងគោលដៅទីផ្សារ។
សរុបមក កសិករនៅកម្ពុជាអាចបង្កើនប្រាក់ចំណេញបានកាន់តែប្រសើរ តាមរយៈការបត់បែនគម្លាតនៃការដាំដុះទៅតាមគោលដៅអ្នកទិញ (យកទម្ងន់ផ្លែ ឬយកទិន្នផលសរុប)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot in randomized complete block design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញបែបបំបែកឡូតិ៍) | វាជាវិធីសាស្ត្ររចនាគម្រោងពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលគេបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ជាពីរកម្រិត គឺឡូតិ៍ធំ (Main plot ដូចជាគម្លាតជួរ) និងឡូតិ៍តូច (Sub plot ដូចជាចំនួនដើម) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងភាពប្រែប្រួលនៃផ្ទៃដីនិងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាថ្នាក់ធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ (Main plot) រួចបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់នីមួយៗជាក្រុមសិក្សាតូចៗ (Sub plot) ដើម្បីងាយស្រួលតាមដាននិងប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Yield component (សមាសធាតុទិន្នផល) | វាគឺជាផ្នែកនីមួយៗនៃទិន្នផលដំណាំដែលអាចវាស់វែងបាន ដូចជាទម្ងន់ផ្លែ ទម្ងន់គ្រាប់ ប្រវែងសំបក ឬទម្ងន់ស្នូល ដែលផ្នែកទាំងអស់នេះចូលរួមចំណែកកំណត់នូវទិន្នផលសរុបចុងក្រោយរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាគ្រឿងបន្លាស់នីមួយៗ (កង់ កែប កង់ចង្កូត) ដែលផ្គុំចូលគ្នាបង្កើតបានជាកង់មួយទាំងមូល ប្រសិនបើគ្រឿងនីមួយៗល្អ កង់ទាំងមូលក៏ល្អនិងមានតម្លៃ។ |
| Plant population / Plant density (ដង់ស៊ីតេរុក្ខជាតិ ឬចំនួនប្រជាកររុក្ខជាតិ) | វាជាចំនួនសរុបនៃដើមរុក្ខជាតិដែលដាំនៅលើឯកតាផ្ទៃដីជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ដើម/ហិកតា ឬ ដើម/រ៉ៃ) ដែលចំនួននេះមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងដើមដំណាំនីមួយៗ។ | ដូចជាចំនួនមនុស្សរស់នៅក្នុងបន្ទប់មួយ ប្រសិនបើមានមនុស្សតិច ម្នាក់ៗមានកន្លែងទូលាយនិងខ្យល់ដកដង្ហើមគ្រប់គ្រាន់ តែបើមនុស្សច្រើន នឹងមានការដណ្តើមខ្យល់គ្នា ប៉ុន្តែចំនួនមនុស្សសរុបក្នុងបន្ទប់គឺច្រើន។ |
| Anthocyanin (អង់តូស៊ីយ៉ានីន) | វាគឺជាសមាសធាតុគីមីធម្មជាតិ (รงควัตถุ) ក្នុងក្រុម Flavonoid ដែលផ្តល់ពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬខៀវដល់រុក្ខជាតិ និងមានតួនាទីជាសារធាតុប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (Antioxidant) យ៉ាងសកម្ម ដែលជួយការពារជំងឺបេះដូងនិងមហារីកនៅពេលមនុស្សបរិភោគ។ | ដូចជាថ្នាំលាបពណ៌ធម្មជាតិដែលផ្តល់ពណ៌ស្វាយដល់ពោត ហើយក៏ដើរតួជាកងទ័ពការពាររាងកាយយើងពីមេរោគនិងជំងឺចាស់ជរាផ្សេងៗ។ |
| Least Significant Difference / LSD (ភាពខុសគ្នាយ៉ាងតិចបំផុតដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់) | វាជារូបមន្តស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមពិសោធន៍នីមួយៗ (ឧ. ទិន្នផលពោតដែលដាំគម្លាតខុសគ្នា) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាភាពខុសគ្នានៃទិន្នផលនោះកើតឡើងដោយសារបច្ចេកទេសដាំដុះពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើបន្ទាត់វាស់កម្ពស់សិស្សពីរនាក់ ដើម្បីបញ្ជាក់តាមតួលេខថាអ្នកណាម្នាក់ពិតជាខ្ពស់ជាងមែន មិនមែនគ្រាន់តែមើលដោយភ្នែកទទេហើយស្មាននោះទេ។ |
| Zea mays L. var. ceratina (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ពោតសំបកស្វិត) | វាជាចំណាត់ថ្នាក់និងឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រជាសាកលសម្រាប់សម្គាល់ពូជពោតសំបកស្វិត ឬពោតស្អិត ដែលបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈហ្សែនពិសេសរបស់វាខុសពីពោតផ្អែម ឬពោតចំណីសត្វទូទៅ។ | ដូចជានាមត្រកូលនិងឈ្មោះពេញផ្លូវការនៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណកុំឱ្យច្រឡំជាមួយមនុស្សផ្សេងដែលមានមុខមាត់ស្រដៀងគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
