Original Title: Control of Sex Expression in Cucumber by Photoperiod, Defoliation, and Plant Growth Regulators
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការគ្រប់គ្រងការបញ្ចេញលក្ខណៈភេទនៅក្នុងត្រសក់ដោយរយៈពេលទទួលពន្លឺ ការបេះស្លឹកចេញ និងសារធាតុសម្រួលការលូតលាស់រុក្ខជាតិ

ចំណងជើងដើម៖ Control of Sex Expression in Cucumber by Photoperiod, Defoliation, and Plant Growth Regulators

អ្នកនិពន្ធ៖ Kanapol Jutamanee (Kasetsart University), Takashi Saito (Tohoku University), Suranant Subhadrabandhu (Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1994 Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Plant Physiology / Horticulture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្រាវជ្រាវពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាបរិស្ថាននិងសរីរវិទ្យា ដូចជារយៈពេលទទួលពន្លឺថ្ងៃ ការកាត់ស្លឹក និងអរម៉ូនរុក្ខជាតិ ទៅលើការកំណត់ភេទរបស់ផ្កាត្រសក់ (Cucumis sativus L.) ដែលមានពូជខុសៗគ្នា។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Factorial in completely randomized design) ទៅលើពូជត្រសក់ចំនួន៣ ដើម្បីវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាខាងក្រៅមកលើការចេញផ្កា។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method) គុណសម្បត្តិ (Pros) គុណវិបត្តិ (Cons) លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Short Day (SD) Photoperiod Treatment
ការព្យាបាលដោយផ្តល់ពន្លឺថ្ងៃខ្លី (៨ ម៉ោងពន្លឺ)		 បង្កើនចំនួនផ្កាញី (pistillate flowers) នៅក្នុងពូជម៉ូណូអេស៊ីស (monoecious) ដែលជាកត្តាជួយបង្កើនទិន្នផលផ្លែដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។ ទាមទារការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានដាំដុះ (ដូចជាការបិទបាំងពន្លឺ) ដែលអាចមានភាពលំបាក និងចំណាយខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះលក្ខណៈបើកចំហរ។ បង្កើនចំនួនថ្នាំងដែលមានផ្កាញីរហូតដល់ ១១.៤ ធៀបនឹង ១.១ ក្នុងលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃវែង (ចំពោះពូជ 'Sagami-hanjiro')។
Plant Growth Regulators: Ethephon & Uniconazole
ការប្រើប្រាស់សារធាតុសម្រួលការលូតលាស់ Ethephon និង Uniconazole		 មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់និងរហ័សក្នុងការជំរុញការចេញផ្កាញី និងកាត់បន្ថយផ្កាឈ្មោល។ សារធាតុ Uniconazole ថែមទាំងអាចជំរុញឱ្យមានផ្កាមានភេទពីរ (bisexual flowers)។ ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីទាមទារការកំណត់កម្រិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទាមទារចំណាយលើការទិញសារធាតុ។ ប្រសិទ្ធភាពរបស់ ethephon ធ្លាក់ចុះប្រសិនបើមានការកាត់ស្លឹក។ សារធាតុ Uniconazole បានបង្កើនថ្នាំងផ្កាញីដល់ ១១.៥ ក្នុងលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃខ្លី (ចំពោះពូជ 'Otone No 1')។
Plant Growth Regulators: GA3 & AgNO3
ការប្រើប្រាស់សារធាតុសម្រួលការលូតលាស់ GA3 និង AgNO3		 មានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្នុងការជំរុញការចេញផ្កាឈ្មោល សូម្បីតែនៅក្នុងពូជផ្កាញីសុទ្ធ (gynoecious) ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ពូជបង្កាត់ (F1 hybrid)។ សារធាតុ GA3 អាចធ្វើឱ្យកាត់បន្ថយផ្កាញី និងបង្កឱ្យមានថ្នាំងកង្វះការលូតលាស់ (blind nodes) ដែលគ្មានផ្កាឬត្រួយ។ សារធាតុ AgNO3 បានជំរុញឱ្យពូជត្រសក់ផ្កាញីសុទ្ធ 'Rensei' បញ្ចេញផ្កាឈ្មោលបានរហូតដល់ ៥.២ ថ្នាំង។
Defoliation
ការកាត់ស្លឹកចេញនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង		 ជាវិធីសាស្ត្រវប្បកម្មសាមញ្ញដែលមិនប្រើប្រាស់គីមី និងអាចជំរុញឱ្យមានផ្កាឈ្មោលក្នុងលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃខ្លី។ កាត់បន្ថយសមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគរបស់រុក្ខជាតិ និងអាចកាត់បន្ថយចំនួនផ្កាញីយ៉ាងច្រើន ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលផ្លែជារួម។ ការកាត់ស្លឹកក្រោមលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃខ្លី បានបង្កើនថ្នាំងផ្កាឈ្មោលដល់ ១៦.៨ នៅក្នុងពូជ 'Sagami-hanjiro' តែបានបន្ថយផ្កាញីមកនៅត្រឹម ១.២ ថ្នាំងប៉ុណ្ណោះ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃចំណាយជាថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារធនធានជាក់លាក់ដូចជា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះកញ្ចក់ សារធាតុគីមី និងកម្លាំងពលកម្ម។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៃសាកលវិទ្យាល័យ Tohoku ប្រទេសជប៉ុន ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រសក់ជប៉ុនជាក់លាក់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រងពន្លឺយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្រិតពន្លឺព្រះអាទិត្យធម្មជាតិ និងសេនេទិចនៃពូជត្រសក់ (Cucumis sativus L.) ទាំងនេះ អាចមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីពូជត្រសក់ក្នុងស្រុក និងអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមនៃប្រទេសកម្ពុជា។ កត្តាទាំងនេះមានន័យថា លទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួល និងទាមទារការសាកល្បងសារជាថ្មីនៅពេលយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាផ្នែកអាកាសធាតុ វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងភេទផ្កានេះមានសក្ដានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការបង្កាត់ពូជ និងការដាំដុះក្នុងផ្ទះសំណាញ់។

ការបន្សាំបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់សារធាតុសម្រួលការលូតលាស់ និងការយល់ដឹងពីរដូវកាលនៃពន្លឺនេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពផលិតគ្រាប់ពូជ និងបង្កើនទិន្នផលបន្លែប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងប្រកួតប្រជែងនៅកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

  1. សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអរម៉ូនរុក្ខជាតិ (Understand PGRs): និស្សិតត្រូវស្វែងយល់លម្អិតអំពីយន្តការសកម្មភាពរបស់ Ethephon, Gibberellic Acid (GA3) និងសារធាតុ Silver Nitrate (AgNO3) ក្នុងការទប់ស្កាត់ ឬជំរុញការផលិត Ethylene ដែលប៉ះពាល់ដល់ការកំណត់ភេទផ្កាត្រសក់។
  2. ធ្វើការសាកល្បងខ្នាតតូចក្នុងផ្ទះសំណាញ់ (Pilot Testing): ជ្រើសរើសពូជត្រសក់ក្នុងស្រុក (ឧទាហរណ៍ ពូជត្រសក់ទ្រើងធម្មតា) ហើយប្រើប្រាស់សារធាតុ Ethephon ក្នុងកម្រិតទាប (ឧ. 100 ppm) បាញ់លើកូនត្រសក់រៀងរាល់ ១០ ថ្ងៃម្តងនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង ដើម្បីសង្កេតមើលអត្រាកំណើននៃផ្កាញី។
  3. អនុវត្តការរចនាពិសោធន៍ (Experimental Design): រៀបចំការពិសោធន៍ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ Completely Randomized Design (CRD) ដោយបែងចែកជាក្រុម (មានប្រើថ្នាំ និងមិនប្រើថ្នាំ) ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នន័យដែលមានភាពត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ។
  4. កត់ត្រា និងវិភាគទិន្នន័យ (Data Collection & Analysis): ធ្វើការកត់ត្រាចំនួនថ្នាំង (nodes) ចំនួនផ្កាឈ្មោល ផ្កាញី និងទិន្នផលផ្លែ រួចវិភាគរកភាពខុសគ្នាដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធី SPSS ឬ R Studio តាមរយៈការធ្វើតេស្ត ANOVA។
  5. ចងក្រង និងផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផល (Report & Extension): រៀបចំរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវបង្ហាញពីកម្រិតអរម៉ូនដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុកម្ពុជា និងបង្កើតជាសៀវភៅណែនាំ (Guidelines) ចែករំលែកដល់កសិករតាមរយៈការសហការជាមួយមន្ទីរកសិកម្មខេត្ត។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Sex expression (ការបញ្ចេញលក្ខណៈភេទ) ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិកំណត់និងបញ្ចេញប្រភេទផ្កាជាក់លាក់ (ផ្កាឈ្មោល ផ្កាញី ឬផ្កាមានភេទពីរ) នៅលើថ្នាំងនៃដើម ដែលរងឥទ្ធិពលពីកត្តាហ្សែន និងកត្តាបរិស្ថានខាងក្រៅ។ ដូចជាការសម្រេចចិត្តរបស់រោងចក្រថាតើត្រូវផលិតរថយន្តប្រភេទដឹកទំនិញ ឬរថយន្តដឹកអ្នកដំណើរ អាស្រ័យលើការបញ្ជាទិញនិងបរិយាកាសទីផ្សារ។
Photoperiod (រយៈពេលទទួលពន្លឺ) ប្រវែងនៃរយៈពេលដែលរុក្ខជាតិទទួលបានពន្លឺថ្ងៃនិងភាពងងឹតនៅក្នុងវដ្ត ២៤ ម៉ោង ដែលដើរតួជាសញ្ញាជំរុញការលូតលាស់ និងការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់បន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិ។ ដូចជានាឡិកាជីវសាស្ត្រដែលប្រាប់រុក្ខជាតិថាដល់រដូវណាហើយ ដោយផ្អែកលើរយៈពេលដែលព្រះអាទិត្យរះក្នុងមួយថ្ងៃៗ។
Pistillate flowers (ផ្កាញី) ផ្កាដែលមានតែសរីរាង្គបន្តពូជញី (កេសរញី និងអូវែ) ដែលមានសក្តានុពលលូតលាស់ទៅជាផ្លែនៅពេលរងការបង្កាត់ពូជដោយលម្អងផ្កាឈ្មោល។ ដូចជារោងចក្រដែលអាចផលិតចេញជាផលិតផលសម្រេច (ផ្លែត្រសក់) នៅពេលទទួលបានវត្ថុធាតុដើមគ្រប់គ្រាន់ (លម្អង)។
Staminate flowers (ផ្កាឈ្មោល) ផ្កាដែលមានតែសរីរាង្គបន្តពូជឈ្មោល (កេសរឈ្មោល) ដែលមានតួនាទីផលិតលម្អងសម្រាប់បង្កាត់ផ្កាញី ប៉ុន្តែមិនអាចវិវឌ្ឍទៅជាផ្លែបានទេ។ ដូចជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម (លម្អង) ដល់រោងចក្រ ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតជាផលិតផលសម្រេច (ផ្លែ) ដោយខ្លួនឯងបានទេ។
Monoecious (ម៉ូណូអេស៊ីស / រុក្ខជាតិមានផ្កាឈ្មោលនិងញីលើដើមតែមួយ) ប្រភេទទម្រង់នៃរុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញផ្កាឈ្មោល និងផ្កាញីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែដុះនៅលើដើមរុក្ខជាតិតែមួយជាមួយគ្នា (ឧទាហរណ៍ ត្រសក់ ល្ពៅ)។ ដូចជាផ្ទះមួយដែលមានបន្ទប់ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ក្មេងប្រុស និងក្មេងស្រី ប៉ុន្តែពួកគេរស់នៅក្រោមដំបូលតែមួយ។
Gynoecious (ហ្គីណូអេស៊ីស / រុក្ខជាតិមានតែផ្កាញី) ប្រភេទពូជរុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញតែផ្កាញីសុទ្ធនៅលើដើម ដែលផ្តល់ទិន្នផលផ្លែខ្ពស់ ប៉ុន្តែទាមទារលម្អងផ្កាឈ្មោលពីដើមផ្សេងទៀតដើម្បីអាចបង្កាត់បាន។ ដូចជាភូមិមួយដែលមានតែស្ត្រីរស់នៅ ដែលចាំបាច់ត្រូវការបុរសពីភូមិផ្សេងដើម្បីអាចបង្កើតកូនចៅតពូជពង្សបាន។
Defoliation (ការបេះស្លឹកចេញ) ការអនុវត្តបច្ចេកទេសកាត់ ឬបេះស្លឹករបស់រុក្ខជាតិចេញ ដើម្បីកែប្រែតុល្យភាពអរម៉ូន ឬកាត់បន្ថយសារធាតុរំខាន ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ការផ្លាស់ប្តូរភេទផ្កា។ ដូចជាការកាត់បន្ថយបុគ្គលិកក្នុងក្រុមហ៊ុន ដើម្បីបង្វែរថវិកាទៅផ្តោតលើគម្រោងសំខាន់តែមួយ។
Plant growth regulators (សារធាតុសម្រួលការលូតលាស់រុក្ខជាតិ) សារធាតុគីមី ឬអរម៉ូនសិប្បនិម្មិត (ដូចជា Ethephon, GA3, Uniconazole) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីគ្រប់គ្រង ជំរុញ ឬពន្យឺតដំណើរការលូតលាស់ និងការចេញផ្ការបស់រុក្ខជាតិ។ ដូចជាថ្នាំបំប៉ន ឬថ្នាំពេទ្យដែលមនុស្សលេប ដើម្បីបញ្ជាប្រព័ន្ធរាងកាយឱ្យធ្វើការទៅតាមអ្វីដែលយើងចង់បាន។
Blind nodes (ថ្នាំងខ្វាក់ / ថ្នាំងគ្មានត្រួយ) ថ្នាំងនៅលើដើមរុក្ខជាតិដែលបរាជ័យក្នុងការលូតលាស់បញ្ចេញជាផ្កា ឬត្រួយស្លឹក ដោយសារការរំខាននៃអរម៉ូន (ដូចជាការប្រើប្រាស់សារធាតុ GA3 លើសកម្រិត)។ ដូចជាស្ថានីយ៍រថភ្លើងដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល ដែលគ្មានអ្នកដំណើរ ឬរថភ្លើងចេញចូលទាល់តែសោះ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖