បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃកម្រិតជីអាសូត (N) ទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល និងសមាមាត្រទម្ងន់ផ្លែធៀបនឹងទម្ងន់ដើមនៃដំណាំម្នាស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើដំណាំម្នាស់ពូជ Smooth Cayenne នៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់កម្រិតអាសូតផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Nitrogen Application (0 kg N/rai) មិនប្រើប្រាស់ជីអាសូត (០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
មិនមានការចំណាយថវិកាទៅលើការទិញជីអាសូតបន្ថែមនោះទេ។ | ដើមម្នាស់លូតលាស់យឺត ស្លឹកប្រែជាពណ៌លឿង ផ្លែមានទំហំតូច និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៧,៤៧ តោន/រ៉ៃ (ton/rai) ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Optimum Nitrogen Application (72-96 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតល្អបំផុត (៧២-៩៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ជំរុញការលូតលាស់បានល្អបំផុត និងបង្កើនទម្ងន់ផ្លែម្នាស់ព្រមទាំងទិន្នផលសរុបឱ្យដល់កម្រិតអតិបរមា។ | ទាមទារការចំណាយទិញជី និងត្រូវមានការគណនាបែងចែកបរិមាណដាក់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗ។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ១៣,៥ ទៅ ១៤,៤ តោន/រ៉ៃ ដោយកម្រិតអាសូតក្នុងស្លឹកមានចន្លោះ ១,៤-១,៨%។ |
| Excessive Nitrogen Application (120 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតលើសកម្រិត (១២០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ដើមម្នាស់នៅតែបន្តលូតលាស់លូតលាស់ធំ និងរក្សាភាពបៃតងបានល្អ។ | ធ្វើឱ្យខ្ជះខ្ជាយថវិកាទិញជីដោយមិនចាំបាច់ ព្រោះទិន្នផលមិនកើនឡើង ហើយថែមទាំងកាត់បន្ថយការស្រូបយកសារធាតុ P, K, Ca និង Mg ទៀតផង។ | ទិន្នផលថយចុះមកនៅត្រឹម ១៣,៦៨ តោន/រ៉ៃ ដែលបង្ហាញថាមិនមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំដីដាំដុះជាក់ស្តែង និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងស្លឹក និងគុណភាពផ្លែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តជលបុរី (Chonburi) ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ម្នាស់ Ananas comosus ពូជ Smooth Cayenne ដាំលើដីប្រភេទខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ (sandy loam) ដែលមានកម្រិត pH 4.7។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដាំម្នាស់របស់យើងអាចមានលក្ខណៈដី អាកាសធាតុ និងពូជម្នាស់ខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទៀងផ្ទាត់ជាក់ស្តែងបន្ថែមតាមតំបន់នីមួយៗ។
វិធីសាស្ត្រនៃការកំណត់កម្រិតជីអាសូតនេះគឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជាបាន។
ការកំណត់កម្រិតជីអាសូតបានត្រឹមត្រូវស្របតាមតម្រូវការដំណាំ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលម្នាស់អតិបរមា កាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងរក្សាបាននូវតុល្យភាពដីក្នុងរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| F:P ratio (សមាមាត្រទម្ងន់ផ្លែធៀបនឹងទម្ងន់ដើម) | ជារង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបទម្ងន់នៃផ្លែម្នាស់ទៅនឹងទម្ងន់នៃដើមរបស់វា ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃដើមក្នុងការបំលែងថាមពល និងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផលផ្លែពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថា តើម៉ាស៊ីនមួយ (ដើម) ដែលមានទម្ងន់ប៉ុននេះ អាចផលិតទំនិញ (ផ្លែ) បានទម្ងន់ប៉ុន្មាន។ |
| Forcing time (ពេលវេលាបង្ខំឱ្យចេញផ្លែ) | ជាដំណាក់កាលបច្ចេកទេសដែលគេប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា ethephon ឬអ័រម៉ូនផ្សេងៗ) បាញ់ទៅលើដើមម្នាស់ ដើម្បីបញ្ឆោតឬបង្ខំឱ្យវាលូតលាស់ចេញផ្កា និងបង្កើតផ្លែព្រមៗគ្នាតាមតម្រូវការទីផ្សារ។ | ដូចជាការដាក់ម៉ោងរោទ៍ដាស់ឱ្យដើមម្នាស់ទាំងអស់នៅក្នុងចម្ការភ្ញាក់ពីដេក ហើយចាប់ផ្តើមបញ្ចេញផ្លែដំណាលៗគ្នា។ |
| D-leaves (ស្លឹកប្រភេទ D) | ជាស្លឹកម្នាស់ដែលលូតលាស់ពេញលេញ សកម្មជាងគេបំផុតក្នុងការធ្វើរស្មីសំយោគ និងមានអាយុកាលចាស់ល្មម (ច្រើនតែនៅកណ្តាលដើម) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតែងតែបេះយកទៅវិភាគរកបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការបូមឈាមពីសរសៃឈាមធំរបស់មនុស្ស ដើម្បីយកទៅពិនិត្យមើលកម្រិតវីតាមីន និងសុខភាពទូទៅយ៉ាងដូច្នោះដែរ។ |
| Total Soluble Solids / TSS (បរិមាណសារធាតុរឹងរលាយសរុប) | ជារង្វាស់នៃកំហាប់ជាតិស្ករ និងសារធាតុរលាយផ្សេងៗទៀតដែលមាននៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលភាគច្រើនវាស់ជាឯកតាអង្សា Brix ដើម្បីកំណត់កម្រិតភាពផ្អែម និងភាពទុំរបស់ផ្លែម្នាស់។ | ដូចជាការវាស់ដោយប្រើឧបករណ៍មើលថា តើនៅក្នុងទឹកមួយកែវមានរលាយស្ករប៉ុន្មានស្លាបព្រា។ |
| Diluting effect (បាតុភូតពនឺសារធាតុចិញ្ចឹម) | ជាបាតុភូតដែលកើតឡើងនៅពេលរុក្ខជាតិលូតលាស់ទំហំធំលឿនពេក (ជាញឹកញាប់ដោយសារការស្រូបយកជីអាសូតច្រើន) ធ្វើឱ្យកំហាប់នៃសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងៗទៀត (ដូចជា P, K, Ca, Mg) នៅក្នុងកោសិកាធ្លាក់ចុះ ទោះបីជាបរិមាណសារធាតុទាំងនោះនៅដដែលក៏ដោយ។ | ដូចជាយើងមានទឹកស៊ីរ៉ូមួយកែវដែលផ្អែមល្មម តែពេលយើងចាក់ទឹកសាបថែមចូលច្រើនពេក ធ្វើឱ្យកែវនោះធំជាងមុន តែរសជាតិបែរជាសាបជាងមុន។ |
| Titratable acids (បរិមាណអាស៊ីតសរុបដែលអាចធ្វើទីត្រាសុងបាន) | ជាការវាស់វែងបរិមាណអាស៊ីតសរីរាង្គសរុបដែលមាននៅក្នុងទឹកផ្លែម្នាស់ ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់រសជាតិជូររបស់វា ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រតិកម្មគីមី (Titration) បន្តក់ជាមួយសូលុយស្យុងបាស។ | ដូចជាការតេស្តកម្រិតភាពជូររបស់ទឹកក្រូចឆ្មារ ដើម្បីដឹងថាវាមានជាតិជូរខ្លាំង ឬខ្សោយកម្រិតណា។ |
| Randomized Complete Block (ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរចនាការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗ (Block) ផ្សេងៗគ្នា ហើយរៀបចំកម្រិតពិសោធន៍ (Treatments) ដោយចៃដន្យនៅក្នុងឡូត៍នីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗមានសមត្ថភាពស្មើៗគ្នា ហើយចាប់ឆ្នោតចែកកិច្ចការឱ្យធ្វើ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌បំផុត។ |
| Ananas comosus cv. Smooth Cayenne (ពូជម្នាស់ Smooth Cayenne) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ និងពូជម្នាស់ពាណិជ្ជកម្មដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយ ដែលគេដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់កែច្នៃជាម្នាស់កំប៉ុង និងយកទឹក ដោយសារវាមានផ្លែធំរាងស៊ីឡាំង ភ្នែករាក់ សាច់ពណ៌លឿងខ្ចី និងមានជាតិទឹកច្រើន។ | ជាពូជម្នាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដែលរោងចក្រផលិតម្នាស់កំប៉ុងទូទាំងពិភពលោកចូលចិត្តទិញយកទៅកែច្នៃជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
