បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃប្រភពជីអាសូត និងវិធីសាស្ត្រនៃការដាក់ជីទៅលើទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត និងគុណភាពនៃស្មៅចំណីសត្វ CP-Pangola (Digitaria decumbents cv. CP-1)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តជាការពិសោធន៍ក្នុងវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធចៃដន្យ (RCB) ដែលមាន ៣ ជាន់ដដែលៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Urea Fertilizer Application ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េ (Urea) |
មានតម្លៃថោក សម្បូរនៅលើទីផ្សារទូទៅ និងងាយស្រួលរកទិញសម្រាប់កសិករ។ | ងាយបាត់បង់ជាតិអាសូតតាមរយៈរំហួត (Volatilization) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅទាបជាង (២៨-៣០ គ.ក/រ៉ៃ)។ | ផ្តល់ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតជាមធ្យម ៥៨៨ គ.ក/រ៉ៃ នៅថ្ងៃទី៦០ និងប្រូតេអ៊ីនឆៅទាបជាងជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត។ |
| Ammonium Sulphate Fertilizer Application ការប្រើប្រាស់ជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត (Ammonium sulphate) |
មានផ្ទុកជាតិស្ពាន់ធ័រ (Sulphur) ២៤% ដែលជួយបង្កើនការលូតលាស់ និងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅក្នុងស្មៅបានយ៉ាងល្អ។ | អាចមានតម្លៃថ្លៃជាងបន្តិច ឬមិនសូវមានលក់ច្រើនទូលំទូលាយដូចជីអ៊ុយរ៉េនៅតំបន់ខ្លះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតជាមធ្យម ៦២៥ គ.ក/រ៉ៃ នៅថ្ងៃទី៦០ និងផ្តល់ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់ (៣៦-៤០ គ.ក/រ៉ៃ)។ |
| Split Application of Nitrogen Fertilizer ការបែងចែកដាក់ជីអាសូតជាពីរដង (Split application) |
បង្កើនទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត ជួយរក្សាបរិមាណប្រូតេអ៊ីនបានយូរ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកជីរបស់រុក្ខជាតិ (N-recovery ខ្ពស់)។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងចំណាយពេលវេលាច្រើនជាងមុន ដោយសារត្រូវចុះដាក់ជីពីរលើក (ក្រោយពេលកាត់ និង៣០ថ្ងៃបន្ទាប់)។ | ការដាក់ជី ១៨ គ.ក N/រ៉ៃ ដោយបែងចែកជាពីរដង ផ្តល់ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតខ្ពស់បំផុត (៧៦៣ គ.ក/រ៉ៃ)។ |
| Single Application of Nitrogen Fertilizer ការដាក់ជីអាសូតតែម្តង (Single application) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណេញពេលវេលា និងកាត់បន្ថយថ្លៃពលកម្ម។ | ជាតិអាសូតងាយបាត់បង់មុនពេលរុក្ខជាតិស្រូបយកអស់ ធ្វើឱ្យគុណភាពប្រូតេអ៊ីនធ្លាក់ចុះលឿននៅថ្ងៃទី៤៥-៦០។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងគុណភាពប្រូតេអ៊ីនទាបជាងការដាក់ជីបែងចែកជាពីរដង និងមានការបាត់បង់អាសូតខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការចំណាយជាមូលដ្ឋានលើប្រភពជី កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់កសិកម្មទូទៅ ដែលអាចអនុវត្តបានងាយស្រួលសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច និងមធ្យម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Kamphaeng Phet ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមូសុង និងដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) កម្រិត pH 6.9។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ របាយទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះយ៉ាងច្រើន ទិន្នន័យនៃការសិក្សានេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់កសិករចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។
របកគំហើញពីការគ្រប់គ្រងជីអាសូតនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការពង្រីកវិស័យផលិតកម្មចំណីសត្វ និងការចិញ្ចឹមគោនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដាក់ជីតែម្តង មកជាការបែងចែកដាក់ពីរដង និងការជ្រើសរើសប្រភេទជីត្រឹមត្រូវ នឹងជួយបង្កើនទិន្នផល និងសន្សំសំចៃថវិកាដល់កសិករចិញ្ចឹមសត្វកម្ពុជាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot in RCB (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធប្លុកចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានកត្តាពីរ ដោយដាក់កត្តាចម្បង (Main plot ដូចជាប្រភេទជី) និងកត្តាបន្ទាប់បន្សំ (Sub-plot ដូចជាកម្រិតជី) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពល្អៀងនៃដីក្នុងប្លុកនីមួយៗ និងងាយស្រួលប្រៀបធៀបអន្តរកម្ម។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាថ្នាក់ធំៗតាមមុខវិជ្ជា រួចបែងចែកជាក្រុមតូចៗតាមកម្រិតពូកែ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផលសិក្សា។ |
| Dry matter yield (ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត) | ទម្ងន់សរុបរបស់រុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីត្រូវបានដុតសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់ ១០០% ដែលវាជាសូចនាករបង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដដែលសត្វអាចទទួលបាន។ | ដូចជាទម្ងន់ត្រីងៀតបន្ទាប់ពីហាលស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដែលសល់តែសាច់សុទ្ធសម្រាប់បរិភោគ។ |
| Crude protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ការវាស់វែងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបនៅក្នុងចំណីសត្វ ដោយគណនាផ្អែកលើបរិមាណសារធាតុអាសូត (N) ដែលមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ សម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពចំណី។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណសាច់ក្រហមនៅក្នុងម្ហូបមួយចាន ដើម្បីដឹងថាវាផ្តល់កម្លាំងបានកម្រិតណាដល់អ្នកញ៉ាំ។ |
| N-recovery (ប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកជីអាសូត) | ភាគរយនៃជីអាសូតដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន ធៀបនឹងបរិមាណជីអាសូតសរុបដែលបានដាក់ចូលទៅក្នុងដី។ វាបង្ហាញពីការបាត់បង់ និងការប្រើប្រាស់ជីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការចាក់សាំង ១០លីត្រចូលម៉ូតូ ហើយគណនាមើលថាតើម៉ូតូប្រើសាំងអស់ប៉ុន្មានលីត្រពិតប្រាកដសម្រាប់រត់ និងប៉ុន្មានលីត្រដែលហើរចោលអត់ប្រយោជន៍។ |
| Ammonium sulphate (ជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត) | ប្រភេទជីគីមី (រូបមន្ត 21-0-0) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុអាសូត ២១% និងស្ពាន់ធ័រ (S) ២៤% ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់ល្អ និងមិនងាយរំហួតបាត់បង់ដូចជីអ៊ុយរ៉េ។ | ដូចជាថ្នាំបំប៉នដែលមានវីតាមីនពីរមុខចូលគ្នា ជួយឱ្យក្មេងលូតកម្ពស់ផងនិងរឹងមាំផង ហើយមិនងាយហើរជាតិថ្នាំ។ |
| Split applications (ការបែងចែកដាក់ជីជាច្រើនលើក) | ការបែងចែកបរិមាណជីសរុបទៅជាចំណែកតូចៗ ហើយដាក់ឱ្យរុក្ខជាតិជាច្រើនលើកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ខុសៗគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីតាមរយៈរំហួត ឬការហូរច្រោះ និងឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានពេញលេញ។ | ដូចជាការបែងចែកបាយឱ្យកូនញ៉ាំ៣ពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងឱ្យញ៉ាំមួយឆ្នាំងតែម្តងក្នុងពេលតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យកូនញ៉ាំមិនអស់ហើយសល់បាយចោល។ |
| Digitaria decumbents (ស្មៅប៉ែងហ្គោឡា) | ជាប្រភេទស្មៅដុះលូនតាមដីធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅតំបន់ត្រូពិច ដែលមានការលូតលាស់លឿន ផ្តល់គុណភាពអាហារូបត្ថម្ភខ្ពស់ និងពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ដាំជាចំណីគោនិងសត្វទំពារអៀង។ | ដូចជាប្រភេទស្រូវពូជស្រាលដែលធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ ដុះលឿន និងផ្តល់អង្ករទន់ឆ្ងាញ់សម្រាប់បរិភោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
