បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតទិន្នផលស្រូវដែលបង្កឡើងដោយជំងឺក្រិន (Rice ragged stunt disease) ដែលចម្លងដោយមមាចត្នោត (Brown planthopper) ដោយស្វែងរកគម្លាតដាំដុះ និងចំនួនដើមក្នុងមួយគុម្ពដែលសមស្របបំផុតដើម្បីកាត់បន្ថយជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងជាទម្រង់ការពិសោធន៍ 3x2x2 factorial ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized complete block design) នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Pathumthanee ក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ឆ្នាំ១៩៨១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spacing 30x10 cm (3 seedlings/hill) ការស្ទូងគម្លាត ៣០×១០ ស.ម (៣ដើម/គុម្ព) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុត និងកាត់បន្ថយការកើតជំងឺក្រិន (Ragged stunt disease) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ការពារការរាតត្បាតនៃសត្វមមាចត្នោតដោយសារខ្យល់ចេញចូលបានល្អនៅចន្លោះជួរ។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការស្ទូង ដោយសារដង់ស៊ីតេគុម្ពមានកម្រិតខ្ពស់ (៣៣គុម្ព/ម៉ែត្រការ៉េ)។ | ផ្តល់ទិន្នផលរហូតដល់ ៦២៧ គ.ក្រ/រ៉ៃ (RD 7) និង ៧៤៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ (RD 9) ក្នុងរដូវប្រាំង ជាមួយនឹងអត្រាជំងឺទាបបំផុត (១.០ - ១.២%)។ |
| Spacing 25x25 cm (Standard/Wider spacing) ការស្ទូងគម្លាត ២៥×២៥ ស.ម (គម្លាតទូលាយ) |
ចំណេញកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាក្នុងការស្ទូង ដោយសារចំនួនគុម្ពតិច (១៦គុម្ព/ម៉ែត្រការ៉េ) សមស្របសម្រាប់កសិករខ្វះកម្លាំងពលកម្ម។ | អត្រានៃការឆ្លងជំងឺក្រិនមានកម្រិតខ្ពស់ ហើយទិន្នផលស្រូវទទួលបានទាបជាងការស្ទូងគម្លាតញឹក។ | អត្រាឆ្លងជំងឺក្រិនខ្ពស់រហូតដល់ ១៩.៧% សម្រាប់ពូជ RD 7 ក្នុងរដូវប្រាំង ហើយទិន្នផលមានកម្រិតទាប (៤៦៥ - ៥៨៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ |
| Resistant Variety Usage (RD 9 vs RD 7) ការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវធន់ (ពូជ RD 9 ធៀបនឹង RD 7) |
ពូជ RD 9 មានភាពធន់ទ្រាំពីធម្មជាតិទៅនឹងសត្វមមាចត្នោត Nilaparvata lugens ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងរោគ ជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ការជ្រើសរើសពូជអាចត្រូវបានកម្រិតដោយការនិយមចូលចិត្តរសជាតិ ឬតម្រូវការទីផ្សាររបស់អ្នកបរិភោគ។ | ពូជ RD 9 មានអត្រាជំងឺក្រិនជាមធ្យមត្រឹមតែ ១.២% - ៦.៥% ខណៈពូជ RD 7 ដែលមិនធន់ មានអត្រាជំងឺរហូតដល់ ៥.៨% - ១៨.៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើបស្មុគស្មាញនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើកម្លាំងពលកម្មស្ទូង និងការគ្រប់គ្រងជី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវបទុមថានី (Pathumthanee Rice Research Center) ប្រទេសថៃ តាំងពីឆ្នាំ១៩៨១។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែរយៈពេលជាង ៤០ឆ្នាំមកនេះ អាកាសធាតុ សមាសភាពដី និងការបំប្លែងខ្លួនរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ (Biotypes នៃសត្វមមាចត្នោត) អាចមានការប្រែប្រួល ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយពូជស្រូវបច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសរៀបចំគម្លាតស្ទូង និងចំនួនកូនស្រូវនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីទប់ស្កាត់សត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិ។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការព្រោះ ឬស្ទូងគម្លាតឆ្ងាយ មកស្ទូងជាជួរក្នុងគម្លាត ៣០×១០ ស.ម គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយទាប (Zero-cost strategy) ដែលជួយបង្កើនទិន្នផល និងការពារជំងឺក្រិនប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ragged Stunt Disease (ជំងឺក្រិនស្រូវ) | ជាជំងឺវីរុសម្យ៉ាងដែលធ្វើឱ្យដើមស្រូវក្រិន មិនលូតលាស់ ស្លឹកខ្លីៗរមួល និងមិនសូវបញ្ចេញកួរ ឬកួរស្កក ដែលបង្កឡើងដោយការជញ្ជក់ទឹកដមពីសត្វមមាចត្នោតដែលផ្ទុកវីរុសនេះ។ | ដូចជាកុមារដែលខ្វះអាហារូបត្ថម្ភ និងមានជំងឺប្រចាំកាយ ធ្វើឱ្យរាងកាយតូចក្រិនមិនធំធាត់តាមអាយុ។ |
| Nilaparvata lugens / Brown planthopper (សត្វមមាចត្នោត) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាងដែលបំផ្លាញស្រូវដោយការជញ្ជក់ទឹកដមពីគល់ស្រូវ និងជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសជំងឺក្រិនស្រូវ និងជំងឺរួញស្លឹកពីដើមមួយទៅដើមមួយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាមូសខ្លាដែលបឺតឈាមមនុស្ស ហើយបានចម្លងមេរោគគ្រុនឈាមពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតអញ្ចឹងដែរ។ |
| Factorial experiment (ពិសោធន៍ហ្វាក់តូរីយ៉ែល) | ជាប្រភេទនៃការរចនាការពិសោធន៍ដែលគេសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីវិភាគមើលពីឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារបស់វាទៅលើលទ្ធផល (ឧទាហរណ៍៖ ការសិក្សាព្រមគ្នាពី គម្លាតគុម្ព x ចំនួនដើម x ពូជស្រូវ)។ | ដូចជាការសាកល្បងធ្វើនំដោយផ្លាស់ប្តូរបរិមាណស្ករផង និងសីតុណ្ហភាពឡដុតផង ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរូបមន្តរួមបញ្ចូលគ្នាដែលឆ្ងាញ់បំផុត។ |
| Randomized complete block design (រចនាសម្ព័ន្ធប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំឡូត៍ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា រួចចាត់តាំងការសាកល្បងនីមួយៗទៅក្នុងប្លុកដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ មធ្យម និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងរវាងក្រុមមានភាពយុត្តិធម៌ដោយមិនលម្អៀង។ |
| Seedlings per hill (ចំនួនកូនស្រូវក្នុងមួយគុម្ព) | គឺជាចំនួនសរសៃកូនស្រូវដែលកសិករដកយកមកស្ទូងបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងរន្ធ ឬគុម្ពតែមួយ ដែលវាជះឥទ្ធិពលដល់ការប្រជែងយកជីវជាតិ ពន្លឺ និងការបែកគុម្ពនៅពេលស្រូវធំ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនកូនឈើដែលត្រូវដាំក្នុងរណ្តៅតែមួយ បើដាំច្រើនដើមពេក ពួកវានឹងដណ្តើមជីគ្នាស៊ីធ្វើឱ្យមិនងាយធំ។ |
| Spacing (គម្លាតដាំដុះ) | គឺជាការកំណត់ប្រវែងចន្លោះពីគុម្ពមួយទៅគុម្ពមួយ និងពីជួរមួយទៅជួរមួយក្នុងការស្ទូងស្រូវ (ឧទាហរណ៍ ៣០ x ១០ សង់ទីម៉ែត្រ) ដើម្បីរៀបចំឱ្យមានខ្យល់ចេញចូល និងពន្លឺថ្ងៃគ្រប់គ្រាន់ ដែលជួយកាត់បន្ថយការលាក់ខ្លួនរបស់សត្វល្អិត និងជំងឺ។ | ដូចជាការរៀបចំគម្លាតតុសិស្សក្នុងថ្នាក់រៀន បើអង្គុយញឹកពេកងាយឆ្លងជំងឺផ្តាសាយ តែបើអង្គុយទូលាយពេកធ្វើឱ្យខាតកន្លែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
