បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីយន្តការនៃភាពធន់នៅក្នុងពូជស្រូវផ្សេងៗគ្នាចំនួន ៨ ប្រឆាំងនឹងការបំផ្លាញរបស់សត្វមមាចត្នោត Nilaparvata lugens។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវ Bangkhen និងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌវាលស្រែជាក់ស្តែងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Pathumthani ដោយប្រៀបធៀបជាមួយពូជស្រូវដែលងាយរងគ្រោះ និងពូជដែលធន់ស្រាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-preference (Antixenosis) ការមិនចូលចិត្តស៊ី និងពង (Non-preference) |
ការពាររុក្ខជាតិពីការបំផ្លាញផ្ទាល់ និងកាត់បន្ថយការឆ្លងជំងឺវីរុសដែលចំលងដោយសត្វល្អិត ដោយសារសត្វល្អិតមិនចូលចិត្តទុំ ឬពងលើវា។ | សត្វល្អិតអាចនឹងបង្ខំចិត្តស៊ីវា ប្រសិនបើគ្មានជម្រើសពូជផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់នោះ។ | សត្វមមាចត្នោតបានបញ្ចេញពងតិចតួចបំផុត ហើយភាគច្រើនមិនទុំលើពូជស្រូវធន់ ធៀបនឹងពូជ RD 7 ដែលងាយរងគ្រោះ។ |
| Antibiosis យន្តការប្រឆាំងជីវិត (Antibiosis) |
កាត់បន្ថយការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយធ្វើឱ្យសត្វល្អិតងាប់ ឬមិនអាចបន្តពូជបាន។ | ការដាក់សម្ពាធខ្លាំងលើសត្វល្អិតអាចបណ្តាលឱ្យពួកវាវិវត្តបង្កើតជាប្រភេទជីវសាស្ត្រថ្មី (New Biotypes) ដែលអាចទម្លុះភាពធន់នេះនៅពេលអនាគត។ | សត្វមមាចត្នោតមានអត្រារស់រានទាបជាង ៧០% មានវដ្តជីវិតអូសបន្លាយយូរជាងធម្មតា និងបញ្ចេញទឹកដម (Honeydew) តិចតួច។ |
| Tolerance ភាពអត់ធ្មត់ (Tolerance) |
រុក្ខជាតិអាចលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលទោះបីជាមានការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត ហើយវាមិនដាក់សម្ពាធឱ្យសត្វល្អិតវិវត្តទៅជាប្រភេទថ្មីនោះទេ។ | ចំនួនសត្វល្អិតនៅតែអាចកើនឡើងនៅក្នុងស្រែ ដែលអាចរីករាលដាលទៅបំផ្លាញស្រែជិតខាងដែលប្រើពូជងាយរងគ្រោះ។ | ពូជស្រូវ RD 21 (កខ ២១) អាចផ្តល់ទិន្នផល ៤១១.៣ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ បើទោះជាមានចំនួនសត្វមមាចត្នោតច្រើន ធៀបនឹងពូជ RD 7 ដែលផ្តល់ទិន្នផលត្រឹម ៧៧.៨ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនរួមមានផ្ទះកញ្ចក់សម្រាប់គ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព ដីស្រែពិសោធន៍ និងឧបករណ៍សារធាតុគីមីសម្រាប់វាស់ស្ទង់សកម្មភាពរបស់សត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (វិទ្យាស្ថាន Bangkhen និង Pathumthani) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ និងប្រភេទសត្វមមាចត្នោតនៅទីនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រភេទជីវសាស្ត្រ (Biotypes) របស់មមាចត្នោតអាចមានការវិវត្តខុសប្លែកពីនេះ ហើយអាកាសធាតុក៏អាចជះឥទ្ធិពលដល់ការបញ្ចេញសកម្មភាពនៃហ្សែនធន់ផងដែរ ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយនឹងទិន្នន័យក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃភាពធន់ទាំង ៣ នេះ (Antibiosis, Non-preference, Tolerance) មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីយន្តការនៃភាពធន់ជាក់លាក់នីមួយៗ អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្របង្កាត់ពូជស្រូវដែលធន់ទ្រាំបានយូរអង្វែង និងធានាសន្តិសុខស្បៀងនៅចំពោះមុខការគំរាមកំហែងពីសត្វល្អិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antibiosis (យន្តការប្រឆាំងជីវិត) | ជាយន្តការធន់របស់រុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ជីវសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិត (ដូចជាធ្វើឱ្យអត្រារស់រានមានជីវិតទាប ការលូតលាស់យឺត ឬមិនអាចបន្តពូជបាន) នៅពេលដែលសត្វល្អិតនោះមកស៊ីរុក្ខជាតិនោះ។ | ដូចជាម្ហូបដែលមានជាតិពុលតិចតួច ឬគ្មានជីវជាតិ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកញ៉ាំទៅចេះតែស្គម ឈឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬអាយុខ្លី។ |
| Non-preference / Antixenosis (ការមិនចូលចិត្ត) | ជាលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ ឬគីមីរបស់រុក្ខជាតិដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតមិនចូលចិត្ត មិនចង់មកទុំ ស៊ី ឬបញ្ចេញពងលើវា ដោយសារកត្តាក្លិន រចនាសម្ព័ន្ធ ឬរសជាតិ។ | ដូចជាម្ហូបដែលមានក្លិនឆ្អាប ឬផ្លែឈើដែលមានបន្លាស្រួចៗ ដែលធ្វើឱ្យយើងមិនចង់ទិញ ឬញ៉ាំ។ |
| Tolerance (ភាពអត់ធ្មត់) | ជាសមត្ថភាពរបស់ពូជរុក្ខជាតិក្នុងការស៊ូទ្រាំនឹងការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត ហើយនៅតែអាចលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលបានល្អប្រសើរ ដោយមិនចាំបាច់សម្លាប់ ឬកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតនោះទេ។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំ ទោះជាឆ្លងជំងឺផ្តាសាយក៏នៅតែអាចទៅធ្វើការបានធម្មតា មិនដេកឈឺនៅលើគ្រែ។ |
| Nilaparvata lugens (មមាចត្នោត) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយចំពោះដំណាំស្រូវ ដែលវាបំផ្លាញដោយការជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ និងចម្លងជំងឺវីរុសផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យស្រូវខ្លោច (Hopperburn)។ | ដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះវាបឺតទឹកពីដើមស្រូវវិញ។ |
| Honeydew excretion (ការបញ្ចេញទឹកដម) | ជាការបញ្ចេញកាកសំណល់រាវដែលមានជាតិស្ករពីសត្វល្អិតជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ ការវាស់បរិមាណទឹកដមនេះជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដឹងថាសត្វល្អិតនោះស៊ីដំណាំបានច្រើនឬតិច (បើបញ្ចេញច្រើន មានន័យថាស៊ីច្រើន)។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកនោមរបស់អ្នកជំងឺ ដើម្បីដឹងថាគាត់បានញ៉ាំទឹកគ្រប់គ្រាន់ ឬអត់។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្ត DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិមួយដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមទិន្នន័យច្រើន ដើម្បីកំណត់ថាតើលទ្ធផលនៃក្រុមនីមួយៗពិតជាខុសគ្នាជាលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រប្រាកដមែន ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ជញ្ជីងឌីជីថលដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ដើម្បីថ្លឹងទម្ងន់សិស្សក្នុងថ្នាក់ ហើយបែងចែកថាអ្នកណាធាត់ជាងអ្នកណាយ៉ាងច្បាស់លាស់ មិនមែនគ្រាន់តែមើលដោយភ្នែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
