បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ជីខនិជ ឬជីសរីរាង្គតែឯងមិនទាន់អាចដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតការគ្រប់គ្រងជីជាតិដីសម្រាប់ការដាំដុះនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាបានពេញលេញនៅឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយថ្មីតាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍វាល (Field experiments) ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃជីចំនួនបីប្រភេទទៅលើដំណាំពោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Organomineral Fertilizer (OMF) ជីសរីរាង្គ-ខនិជ (OMF) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់បំផុត ជួយកែលម្អកម្រិត pH ដី និងបង្កើនសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងម៉ាក្រូ និងមីក្រូនៅក្នុងដីនិងរុក្ខជាតិបានយ៉ាងមានតុល្យភាព។ | ទាមទារបរិមាណប្រើប្រាស់ច្រើនគួរសម (២.៥ ទៅ ៥តោន/ហិកតា) បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមីសុទ្ធ។ | ផ្តល់កំណើនទិន្នផលគ្រាប់ពោតរហូតដល់ ៦៨,៣១% (កម្រិត ៥តោន/ហិកតា) និង ៦០,២១% (កម្រិត ២.៥តោន/ហិកតា) បើធៀបនឹងការមិនប្រើជី។ |
| Organic Fertilizer (OG) ជីសរីរាង្គកែច្នៃ (Sunshine Organic Fertilizer) |
ជួយកែលម្អគុណភាពដីបានយ៉ាងល្អប្រសើរដោយបង្កើនកម្រិត pH ដី និងសារធាតុសរីរាង្គ (OM) ព្រមទាំងមិនធ្វើឱ្យដីខូចក្នុងរយៈពេលវែង។ | ត្រូវការប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើនខ្លាំង (រហូតដល់ ១០តោន/ហិកតា) ទើបអាចទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ប្រកៀកប្រកិតនឹងជីសរីរាង្គ-ខនិជ។ | ផ្តល់កំណើនទិន្នផលគ្រាប់ពោត ៤៩,៦៥% នៅពេលប្រើក្នុងកម្រិតខ្ពស់ (១០តោន/ហិកតា)។ |
| Mineral Fertilizer (NPK 15:15:15) ជីខនិជ ឬជីគីមី (NPK 15:15:15) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់ ត្រូវការបរិមាណតិច (៣០០គីឡូក្រាម/ហិកតា) និងជួយជំរុញការលូតលាស់ផ្នែកដើមរុក្ខជាតិបានលឿនជាងគេ។ | ផ្តល់កំណើនទិន្នផលទាបបំផុត មិនមានតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម និងធ្វើឱ្យដីចុះជាតិអាស៊ីត (បន្ថយ pH ដី) ព្រមទាំងកាត់បន្ថយសារធាតុសរីរាង្គ។ | ផ្តល់កំណើនទិន្នផលគ្រាប់ពោតត្រឹមតែ ១២,១៣% ប៉ុណ្ណោះ បើធៀបនឹងការពុំប្រើជីសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃចំណាយជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែផ្អែកតាមវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើធាតុចូលកសិកម្ម និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដូចខាងក្រោម៖
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅតំបន់ Ondo ភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានប្រភេទដីខ្សាច់លាយល្បាប់ (Sandy loam Alfisol) ដែលជាតំបន់ខ្សោះជីវជាតិដីពីធម្មជាតិ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានប្រភេទដី និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាថយចុះជីជាតិដីដោយសារការដាំដុះដំណាំដដែលៗនិងការប្រើជីគីមីច្រើនពេកផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ-ខនិជ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលនិងថែរក្សាគុណភាពដី។
ជារួម ការលើកកម្ពស់និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជីសរីរាង្គ-ខនិជ នឹងក្លាយជាដំណោះស្រាយដ៏ល្អមួយដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនលើសលប់ ធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីកសិកម្ម និងការបង្កើនទិន្នផលដំណាំនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Organomineral fertilizer (ជីសរីរាង្គ-ខនិជ) | ជាជីដែលផ្សំឡើងពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិ) ជាមួយនឹងជីគីមី (ខនិជ) ក្នុងគោលបំណងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់រុក្ខជាតិភ្លាមៗផង និងជួយកែលម្អគុណភាពដីសម្រាប់រយៈពេលយូរអង្វែងផង។ | ដូចជាការហូបបាយដែលមានទាំងសាច់ (ផ្តល់ថាមពលលឿន) និងបន្លែ (ជំនួយសុខភាពយូរអង្វែង) ក្នុងចានតែមួយ។ |
| Randomized complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកទីតាំងដីជាប្លុកតូចៗ ហើយចាត់តាំងប្រភេទជីផ្សេងៗគ្នាទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីដើមទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ មិនលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយ។ |
| Stover yield (ទិន្នផលសំណល់ដើមរុក្ខជាតិ) | ទម្ងន់សរុបនៃផ្នែករុក្ខជាតិដែលនៅសល់ (ដូចជាដើម ស្លឹក ស្នូល) ក្រោយពេលប្រមូលផលយកគ្រាប់រួច ដែលគេច្រើនយកទៅធ្វើជាចំណីសត្វ ឬកប់ចូលដីដើម្បីធ្វើជីកំប៉ុសឡើងវិញ។ | ដូចជាសំបក ឬគ្រាប់ផ្លែឈើដែលយើងបោះចោលក្រោយពេលញ៉ាំសាច់វារួច ប៉ុន្តែវាអាចយកទៅកែច្នៃធ្វើជាជីបាន។ |
| Macronutrient (ម៉ាក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម) | សារធាតុចិញ្ចឹមចម្បងៗ (ដូចជា អាសូត(N) ផូស្វ័រ(P) និងប៉ូតាស្យូម(K)) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការស្រូបយកក្នុងបរិមាណច្រើនបំផុត ដើម្បីលូតលាស់ បង្កើតស្លឹក រឹងមាំ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាបាយ សាច់ និងទឹក ដែលជារបស់ចាំបាច់បំផុតប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់ការលូតលាស់ និងថាមពលរបស់មនុស្ស។ |
| Micronutrient (មីក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម) | សារធាតុរ៉ែបន្ទាប់បន្សំ (ដូចជា ដែក(Fe) ស័ង្កសី(Zn) និងទង់ដែង(Cu)) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតរស្មីសំយោគ និងដំណើរការអង់ស៊ីមផ្សេងៗក្នុងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាវីតាមីន ឬអំបិលដែលយើងត្រូវការញ៉ាំតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ តែបើខ្វះវានឹងធ្វើឱ្យយើងមានជំងឺ។ |
| Alfisol (ប្រភេទដីអាល់ហ្វីសូល) | ជាប្រភេទដីតំបន់ពាក់កណ្តាលត្រូពិចដែលមានស្រទាប់ខាងក្រោមសម្បូរទៅដោយដីឥដ្ឋ និងសារធាតុរ៉ែ ប៉ុន្តែវាជាប្រភេទដីដែលងាយនឹងអស់ជីជាតិប្រសិនបើដាំដុះជាប់ៗគ្នាដោយមិនបានដាក់ជីសរីរាង្គបន្ថែម។ | ដូចជាកូនជ្រូកសន្សំប្រាក់ដែលងាយនឹងដកលុយចេញអស់លឿន ប្រសិនបើយើងមិនខំរកលុយមកដាក់បញ្ជូលវិញឱ្យបានទៀងទាត់ទេនោះ។ |
| Soil pH (កម្រិត pH នៃដី) | ជារង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ថាដីមានជាតិអាស៊ីត (ជូរ) ឬបាស (ប្រៃ) ដែលវាជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសមត្ថភាពរបស់ឫសរុក្ខជាតិក្នុងការរលាយនិងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងៗពីក្នុងដី។ | ដូចជាសីតុណ្ហភាពទឹកសម្រាប់ឆុងទឹកដោះគោ បើក្តៅពេកឬត្រជាក់ពេក ម្សៅទឹកដោះគោនឹងមិនរលាយល្អធ្វើឱ្យទារកមិនអាចទទួលបានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
