បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រទេសវៀតណាមប្រឈមនឹងបញ្ហាបំពុលបរិស្ថានដោយសារសំណល់រឹងពីការចិញ្ចឹមសត្វប្រមាណ ៨៤,៥ លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលភាគច្រើនមិនត្រូវបានកែច្នៃត្រឹមត្រូវ។ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការប្រើប្រាស់ផលិតផលអតិសុខុមប្រាណដើម្បីកែច្នៃសំណល់ទាំងនេះទៅជាជីសរីរាង្គកសិកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបចំការធ្វើជីកំប៉ុសខ្នាតធំ (២០០០គីឡូក្រាម/វគ្គ) ដោយបន្ថែមផលិតផលអតិសុខុមប្រាណ (Sagi Bio) និងតាមដានការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាព ឧស្ម័ន និងមេរោគប្រៀបធៀបជាមួយវិធីធម្មតា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Composting (Control/ĐC) ការធ្វើជីកំប៉ុសតាមបែបធម្មជាតិ (មិនប្រើមេអតិសុខុមប្រាណ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើការទិញផលិតផលអតិសុខុមប្រាណនោះទេ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ (ជាង ២ ទៅ ៣ ខែ) ឧស្ម័នមានក្លិនស្អុយ (NH3, H2S) បន្តសាយភាយយូរ និងមេរោគបង្កជំងឺមិនងាយងាប់។ | អត្រាកាត់បន្ថយមេរោគមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយកម្រិតឧស្ម័នពុលនៅតែខ្ពស់ក្នុងរយៈពេល ៦ សប្តាហ៍ដំបូងនៃដំណើរការ។ |
| Sagi Bio Microbial Composting (Experimental/TN) ការធ្វើជីកំប៉ុសដោយប្រើផលិតផលអតិសុខុមប្រាណ Sagi Bio |
កាត់បន្ថយពេលវេលាធ្វើជីមកត្រឹមប្រហែល ៤០ ថ្ងៃ បំបាត់ក្លិនស្អុយបានយ៉ាងលឿន និងសម្លាប់មេរោគបង្កជំងឺបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការចំណាយដើមទុនបន្ថែមលើការទិញផលិតផល Sagi Bio និងទាមទារការតាមដានសីតុណ្ហភាពព្រមទាំងត្រឡប់គំនរជី។ | មេរោគ E.coli និង Salmonella ត្រូវបានកម្ចាត់ទាំងស្រុងនៅសប្តាហ៍ទី៤ ហើយទទួលបានជីសរីរាង្គមានគុណភាពខ្ពស់ (សារធាតុសរីរាង្គ > ៤០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការធនធាន និងសម្ភារៈមួយចំនួនសម្រាប់ការអនុវត្តការធ្វើជីកំប៉ុសខ្នាតធំ (២០០០គីឡូក្រាម)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូក (ខេត្ត Hoa Binh) និងកសិដ្ឋានគោទឹកដោះ (ទីក្រុងហាណូយ) ក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា និងប្រឈមនឹងបញ្ហាសំណល់កសិកម្មដូចគ្នា។
បច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃសំណល់ដោយប្រើអតិសុខុមប្រាណនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណដើម្បីកែច្នៃសំណល់សត្វ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព ចំណាយតិច និងផ្តល់ប្រយោជន៍ទ្វេដងទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Streptomyces | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាង (Actinobacteria) ដែលមានរាងជាសរសៃៗ ហើយមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញនៅក្នុងសំណល់ និងអាចផលិតសារធាតុអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកធម្មជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់មេរោគផ្សេងៗ។ | ប្រៀបដូចជាកន្ត្រៃតូចៗដែលកាត់បំបែកកាកសំណល់រឹងៗឱ្យម៉ត់ ហើយថែមទាំងបញ្ចេញថ្នាំសម្លាប់មេរោគអាក្រក់ៗទៀតផង។ |
| Bacillus | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌដ៏លំបាក (ដូចជាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់) ដោយបង្កើតជាស្ពែរ (Spores)។ នៅក្នុងការធ្វើជីកំប៉ុស វាជួយពន្លឿនការរលួយនៃសំណល់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាកម្មករពាក់អាវក្រោះការពារកម្តៅ ដែលអាចធ្វើការយ៉ាងសកម្មក្នុងការកែច្នៃសំរាម ទោះបីជាគំនរជីនោះមានកម្តៅក្តៅខ្លាំងក៏ដោយ។ |
| compost | គឺជាដំណើរការឬលទ្ធផលនៃការពុកផុយសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬសំណល់កសិកម្ម) ដោយសារសកម្មភាពរបស់អតិសុខុមប្រាណ ដើម្បីបង្កើតជាជីធម្មជាតិដែលមានជីវជាតិសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការផ្អាប់ចំណីអាហារឱ្យរលួយ ហើយប្រែប្លែងទៅជាវីតាមីនបំប៉នសម្រាប់ឱ្យដើមឈើហូប។ |
| Fecal coliform | ជាក្រុមបាក់តេរីដែលជាទូទៅមាននៅក្នុងលាមក និងពោះវៀនរបស់សត្វឈាមក្តៅ។ គេប្រើប្រាស់វាជាសូចនាករ (Indicator) ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការបំពុលមេរោគនៅក្នុងជី ឬប្រភពទឹក។ | ដូចជាកុងទ័រវាស់ភាពកខ្វក់ ប្រសិនបើមានពួកវាកាន់តែច្រើន មានន័យថាជីនោះនៅមានផ្ទុកមេរោគពីលាមកសត្វនៅឡើយ។ |
| Rhizobium | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលមានប្រយោជន៍ ដែលអាចរស់នៅជាមួយឫសរុក្ខជាតិ (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) និងមានសមត្ថភាពទាញយកឧស្ម័នអាសូត (Nitrogen) ពីខ្យល់មកបំប្លែងជាជីសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រតូចៗនៅជាប់ឫសរុក្ខជាតិ ដែលចាប់យកខ្យល់ទទេរៗមកវេចខ្ចប់ជាកញ្ចប់ជីសម្រាប់បញ្ចុកដើមឈើ។ |
| H2S | ហៅថា អ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត (Hydrogen Sulfide) ជាឧស្ម័នពុលម្យ៉ាងដែលគ្មានពណ៌ ប៉ុន្តែមានក្លិនស្អុយខ្លាំង ដែលភាយចេញពីដំណើរការពុកផុយនៃសំណល់សត្វក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលខ្វះអុកស៊ីសែន។ | ដូចជាក្លិនស្អុយនៃពងទាស្អុយដែលភាយចេញពីគំនរលាមកសត្វ ដែលឧស្ម័ននេះត្រូវកាត់បន្ថយក្នុងការធ្វើជីកំប៉ុសកុំឱ្យមានក្លិនរំខាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
