បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការឆ្លងភាវៈរស់នៅតោង (Epibionts) លើចៃទឹក Moina macrocopa និងបង្គាទឹកប្រៃ Artemia sp. ដែលការឆ្លងនេះអាចបង្កឱ្យមានអត្រាស្លាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កូនបង្គា និងកូនត្រីនៅក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មនៅពេលប្រើពួកវាជាចំណី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកចៃទឹក និងបង្គាទឹកប្រៃពីប្រភពទិញលក់នានាក្នុងទីក្រុងបាងកក ចន្លោះខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៨ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៩ ដើម្បីយកមកពិនិត្យរកមើលប្រភេទ និងអត្រានៃការឆ្លងភាវៈរស់តោង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Microscopic examination of Moina macrocopa (Water Flea) ការពិនិត្យចៃទឹក (Moina macrocopa) តាមមីក្រូទស្សន៍ |
អនុញ្ញាតឱ្យរកឃើញការឆ្លងប្រូតូសូអ៊ែរ ផ្សិត និងរ៉ូទីហ្វ័រ ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ដែលតោងនៅលើដងខ្លួន និងអវយវៈរបស់ចៃទឹកបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ចៃទឹកងាយរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំងដោយប្រូតូសូអ៊ែរ Epistylis sp. និងផ្សិត Fusarium sp. ដែលបង្កហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការចម្លងមេរោគនៅពេលផ្តល់ជាចំណី។ | រកឃើញប្រូតូសូអ៊ែរ Epistylis sp. ឆ្លងរហូតដល់ ៨៤,១% នៅក្នុងខែមិថុនា។ |
| Microscopic examination of Artemia sp. (Brine Shrimp) ការពិនិត្យបង្គាទឹកប្រៃ (Artemia sp.) តាមមីក្រូទស្សន៍ |
ងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតមើលភាពខុសគ្នានៃអត្រាឆ្លងរវាងដំណាក់កាលស៊ុត កូនទើបញាស់ (Nauplius) និងបង្គាពេញវ័យ។ | សំបកស៊ុត និងបង្គាពេញវ័យមានផ្ទុកបាក់តេរីរាងសរសៃ (Filamentous bacteria) និង Zoothamnium sp. ច្រើន ដែលទាមទារការសម្អាតយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតមុនពេលប្រើប្រាស់។ | រកឃើញបាក់តេរីរាងសរសៃឆ្លងលើបង្គាពេញវ័យរហូតដល់ ៣២,៤% និង Zoothamnium sp. រហូតដល់ ១៦,៧% នៅក្នុងខែមករា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាជាមូលដ្ឋាន ពិសេសមីក្រូទស្សន៍ និងបណ្ដាញប្រមូលសំណាកសម្រាប់ការចុះកន្លែងផ្ទាល់ជាប្រចាំខែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ១៩៨៩ ដោយផ្តោតលើប្រភពទឹក និងទីផ្សារក្នុងស្រុកជាក់លាក់។ ទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលជាង ៣០ ឆ្នាំ ដែលស្ថានភាពគុណភាពទឹក ឬប្រភេទមេរោគអាចមានការវិវត្តប្រែប្រួល។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងការអនុវត្តបច្ចេកទេសវារីវប្បកម្មនៃប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងអភិវឌ្ឍវិស័យវារីវប្បកម្មពាណិជ្ជកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយកចិត្តទុកដាក់លើអនាម័យចំណីរស់ តាមរយៈការត្រួតពិនិត្យមេរោគតោងជាប់ គឺជាវិធានការបង្ការដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែអាចកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់យ៉ាងធំធេង និងបង្កើនទិន្នផលនៅក្នុងឧស្សាហកម្មវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Epibionts (ភាវៈរស់នៅតោង) | ភាវៈរស់ដែលរស់នៅតោងជាប់លើផ្ទៃខាងក្រៅនៃភាវៈរស់មួយទៀតដោយមិនបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ ឬជួនកាលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ម្ចាស់ផ្ទះ ដូចជាការរំខានដល់ការហែលទឹក ការសកសំបក ឬការដកដង្ហើមជាដើម។ | ដូចជាសារាយ ឬខ្យងដែលតោងជាប់លើសំបកកប៉ាល់ ធ្វើឱ្យកប៉ាល់ធ្ងន់ និងពិបាកធ្វើដំណើរទៅមុខ។ |
| Nauplius stage (ដំណាក់កាលកូនទើបញាស់) | ដំណាក់កាលដំបូងបំផុតនៃកូនសត្វពពួកក្រីស្តាសេ (Crustaceans) ដូចជាបង្គា ឬក្តាម ដែលទើបតែញាស់ចេញពីស៊ុត មានទំហំតូចបំផុត និងមានរាងកាយមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ ដោយភាគច្រើនរស់នៅពឹងផ្អែកលើថង់អាហារដែលជាប់នឹងខ្លួន។ | ដូចជាទារកទើបនឹងកើតដែលមិនទាន់ចេះដើរ និងមិនទាន់ចេះញ៉ាំអាហារដោយខ្លួនឯង ដោយត្រូវការពឹងផ្អែកលើទឹកដោះម្តាយ។ |
| Filamentous bacteria (បាក់តេរីរាងសរសៃ) | ប្រភេទបាក់តេរីដែលលូតលាស់តភ្ជាប់គ្នាក្លាយជារាងសរសៃវែងៗ ដែលជាញឹកញាប់តោងជាប់លើសំបកស៊ុត និងដងខ្លួនសត្វទឹក បង្កជាបញ្ហារាំងស្ទះដល់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន និងការដកដង្ហើមរបស់សត្វទឹកនៅពេលវាមានចំនួនច្រើនពេក។ | ដូចជាសរសៃសក់រញ៉េរញ៉ៃដែលរុំព័ន្ធជុំវិញរាងកាយ ធ្វើឱ្យយើងពិបាកកម្រើកខ្លួន និងពិបាកដកដង្ហើម។ |
| Zoothamnium sp. (ប្រូតូសូអ៊ែរ ស៊ូអូថាមនីញ៉ូម) | ជាប្រភេទប្រូតូសូអ៊ែរដែលរស់នៅជាសហគមន៍ (Colony) តោងជាប់លើសំបក ឬអវយវៈសត្វទឹក (ដូចជាបង្គា) ដែលធ្វើឱ្យកូនបង្គាពិបាកហែល មិនអាចសកសំបកបាន ដកដង្ហើមមិនរួច និងបណ្តាលឱ្យងាប់ជាបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាដុំស្មៅស្អិតដែលតោងជាប់លើសម្លៀកបំពាក់យើងយ៉ាងច្រើន ធ្វើឱ្យយើងធ្ងន់ ពិបាកដើរ និងពិបាកដោះអាវចេញ។ |
| Epistylis sp. (ប្រូតូសូអ៊ែរ អេពីស្ទីលីស) | ជាប្រភេទប្រូតូសូអ៊ែរឯកកោសិកាដែលមានទងសម្រាប់តោងជាប់នឹងវត្ថុ ឬភាវៈរស់ផ្សេងៗ (ដូចជាចៃទឹក) ដែលអាចបង្កការរំខាន ឬបង្កើតជាដំបៅនៅពេលវាជ្រុះចេញ ធ្វើឱ្យមេរោគផ្សេងៗងាយនឹងជ្រៀតចូល។ | ដូចជាកញ្ចុំផ្កាផ្សិតដែលដុះតោងលើគល់ឈើ ដោយយកគល់ឈើជាកន្លែងទំ ប៉ុន្តែនៅពេលវាជ្រុះ វាបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមរន្ធដែលអាចឱ្យស្រមោចចូលទៅស៊ីសាច់ឈើបាន។ |
| Binary fission (ការបំបែកជាពីរ) | ជាដំណើរការបន្តពូជដោយឥតភេទរបស់ពពួកប្រូតូសូអ៊ែរ ឬបាក់តេរី ដែលកោសិកាមួយបែងចែកខ្លួនជាកោសិកាពីរស្មើៗគ្នា និងមានលក្ខណៈដូចគ្នាទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យចំនួនពួកវាកើនឡើងយ៉ាងលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារ (Photocopy) មួយសន្លឹកទៅជាពីរសន្លឹក ពីរទៅបួន ដោយបង្កើនចំនួនយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងពេលមួយប៉ព្រិចភ្នែក។ |
| Sporangium (ថង់ស្ប៉ូរ៉ង់ស្យូម) | ជាថង់ ឬកន្សោមសម្រាប់ផ្ទុក និងបង្កើតស្ប៉ូ (Spores) របស់ពពួកផ្សិត ដូចជាផ្សិត Fusarium ជាដើម។ នៅពេលវាទុំ វានឹងបែកចេញ ហើយសាយភាយស្ប៉ូទៅក្នុងទឹកដើម្បីឆ្លងទៅតោងលើភាវៈរស់ដទៃទៀត។ | ដូចជាផ្លែរុក្ខជាតិដែលផ្ទុកគ្រាប់ពូជរាប់រយនៅខាងក្នុង ហើយនៅពេលវាទុំ វាផ្ទុះខ្ទាតគ្រាប់ពូជហោះសាយភាយតាមខ្យល់ដើម្បីដុះជាដើមថ្មីនៅកន្លែងផ្សេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
