បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហាស្មៅចង្រៃគឺជាបញ្ហាចម្បងនៅក្នុងចម្ការក្រូចដែលទើបបង្កើតថ្មី ខណៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងការភ្ជួររាស់ញឹកញាប់ពេកបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថាន និងគុណភាពដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរយៈពេលបីឆ្នាំត្រូវបានអនុវត្តដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់សណ្តែកព្រៃជាគម្របដីរស់ ធៀបនឹងឡូតិ៍ត្រួតពិនិត្យ (Control plots) នៅក្នុងចម្ការក្រូចឃ្វិច (Mandarin orchard)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Living Mulch (Common Vetch - Vicia sativa L.) ការប្រើប្រាស់សណ្តែកព្រៃជាគម្របដីរស់ |
កាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេ និងជីវម៉ាសស្មៅចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈការស្ទាក់ចាប់ពន្លឺព្រះអាទិត្យ (រហូតដល់ ៨៨%)។ វាជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនអាសូត និងកាត់បន្ថយតម្រូវការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលដុះលូតលាស់លឿន និងខ្ពស់ជាងវា (ដូចជាស្ពៃព្រៃ) ហើយទាមទារការជ្រើសរើសពេលវេលាសាបព្រួសឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុតដើម្បីឱ្យវាដុះទាន់ស្មៅ។ | កាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេស្មៅជាមធ្យម ៤២,៨% ផ្ទៃគ្របដណ្តប់ ៤៥,៩% និងទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅពី ៤០,០% ទៅ ៥៦,៦% ធៀបនឹងឡូតិ៍ត្រួតពិនិត្យ។ |
| Control (Bare Soil / Conventional Practice) ឡូតិ៍ត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើគម្របដី) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើគ្រាប់ពូជគម្របដី ការរៀបចំដីសម្រាប់សាបព្រួស ឬការថែទាំរុក្ខជាតិគម្របដីឡើយ។ | អនុញ្ញាតឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់ដោយសេរី ដែលទាមទារឱ្យមានការភ្ជួររាស់ញឹកញាប់ ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី ដែលនាំឱ្យខូចគុណភាពដី និងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានកសិកម្ម។ | ដង់ស៊ីតេ ផ្ទៃគ្របដណ្តប់ និងជីវម៉ាសរបស់ស្មៅចង្រៃមានកម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងគ្រប់ឆ្នាំទាំងអស់នៃការពិសោធន៍ ដោយទម្ងន់ស្ងួតនៃស្មៅឡើងដល់ ៦៦៤,៧ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ នៅឆ្នាំទី៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគជាមូលដ្ឋានលើគ្រាប់ពូជ ជី និងគ្រឿងចក្រកសិកម្ម ព្រមទាំងឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវសម្រាប់ការវាយតម្លៃតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងចម្ការក្រូចឃ្វិចនៃសាកលវិទ្យាល័យ Çukurova ភាគខាងត្បូងប្រទេសតួកគី ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុអម្ពកម្ម (Subtropical) ជាមួយនឹងដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់ (Clay loam)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុខុសពីតំបន់ត្រូពិចរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ក្សេត្របរិស្ថាន និងយន្តការនៃការស្ទាក់ចាប់ពន្លឺរបស់គម្របដីរស់ គឺជារឿងដែលយើងអាចយកមកសិក្សាសាកល្បងបាន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់គម្របដីរស់ គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ប្រសិនបើយើងអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទរុក្ខជាតិត្រកូលសណ្តែកក្នុងស្រុកដែលធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅសើម យុទ្ធសាស្ត្រគម្របដីរស់នេះនឹងចូលរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងការលើកកម្ពស់កសិកម្មអេកូឡូស៊ីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Living mulch (គម្របដីរស់) | ការដាំរុក្ខជាតិគ្របដី (ជាទូទៅជារុក្ខជាតិត្រកូលសណ្តែក ឬស្មៅ) នៅក្នុងចន្លោះជួរនៃដំណាំចម្បង ដើម្បីទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅចង្រៃ រក្សាសំណើមដី និងកែលម្អគុណភាពដី ជាជាងការទុកដីឱ្យនៅទំនេរ។ | ដូចជាការក្រាលកម្រាលព្រំរស់នៅលើដីចម្ការ ដើម្បីកុំឱ្យស្មៅអាក្រក់ដុះបាន និងជួយការពារដីកុំឱ្យហួតទឹកអស់។ |
| Vicia sativa L. (សណ្តែកព្រៃ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិត្រកូលសណ្តែក (Legume) មួយប្រភេទដែលគេនិយមដាំជាគម្របដី ឬជាចំណីសត្វ ដោយសារវាមានសមត្ថភាពស្រូបយកអាសូតពីបរិយាកាសមកផ្គត់ផ្គង់ដី និងមានស្លឹកក្រាស់ដែលអាចបិទបាំងពន្លឺមិនឱ្យចាំងដល់ស្មៅចង្រៃ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលដុះនៅលើដី ជួយបំប៉នដីផង និងរារាំងស្មៅអាក្រក់មិនឱ្យដុះផង។ |
| Light interception (ការស្ទាក់ចាប់ពន្លឺ) | ដំណើរការដែលស្លឹក និងដើមរបស់រុក្ខជាតិគម្របដីរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនឱ្យជះទៅដល់ផ្ទៃដីខាងក្រោម ដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជស្មៅចង្រៃមិនអាចទទួលបានពន្លឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើរស្មីសំយោគ និងលូតលាស់បាន។ | ដូចជាការបើកឆ័ត្រធំមួយបាំងពន្លឺថ្ងៃ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិតូចៗនៅខាងក្រោមរស់មិនបានព្រោះងងឹតពេក។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ទម្ងន់សរុប ឬបរិមាណរូបធាតុសរីរាង្គរបស់រុក្ខជាតិ (រួមទាំងដើម ស្លឹក និងឫស) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ ជីវម៉ាសត្រូវបានវាស់វែងដើម្បីដឹងពីកម្រិតលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃ និងប្រសិទ្ធភាពនៃការទប់ស្កាត់របស់គម្របដី។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មនុស្សដើម្បីដឹងពីទំហំរាងកាយ ទីនេះគឺថ្លឹងទម្ងន់ស្មៅទាំងអស់ដែលដុះលើដីដើម្បីដឹងថាវាមានច្រើនកម្រិតណា។ |
| Similarity index (សន្ទស្សន៍ភាពស្រដៀងគ្នា) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងបរិស្ថានវិទ្យា (ដូចជារូបមន្ត Odum's Index) ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ និងប្រៀបធៀបថាតើសហគមន៍រុក្ខជាតិ ឬប្រភេទស្មៅចង្រៃនៅទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា (ឬពេលវេលាខុសគ្នា) មានប្រភេទរុក្ខជាតិដូចគ្នាប៉ុន្មានភាគរយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបញ្ជីឈ្មោះសិស្សក្នុងថ្នាក់ពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីមើលថាតើមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលរៀនត្រួតថ្នាក់ទាំងពីរនេះ។ |
| Allelopathic features (លក្ខណៈអាឡេឡូប៉ាធី / សារធាតុរារាំងការលូតលាស់) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិមួយចំនួនដែលអាចបញ្ចេញសារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រទៅក្នុងដី ឬបរិស្ថានជុំវិញ ដើម្បីរារាំង ឬបង្អាក់ការដុះពន្លក និងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរវា។ | ដូចជារុក្ខជាតិបញ្ចេញ "ថ្នាំបំពុលការពារខ្លួន" ទៅក្នុងដី ដើម្បីកុំឱ្យរុក្ខជាតិផ្សេងមកដណ្តើមទីកន្លែង និងអាហាររបស់វា។ |
| Agroecosystem (ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថាន) | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានកែច្នៃ និងគ្រប់គ្រងដោយមនុស្សក្នុងគោលបំណងផលិតកម្មកសិកម្ម ដែលរួមបញ្ចូលអន្តរកម្មរវាងដំណាំ ដី ទឹក អាកាសធាតុ សត្វល្អិត ស្មៅចង្រៃ និងសកម្មភាពកសិករ។ | ដូចជាសង្គមតូចមួយនៅក្នុងចម្ការ ដែលរុក្ខជាតិ សត្វ ដី និងកសិកររស់នៅពឹងផ្អែក និងប៉ះពាល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
