បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការយល់ដឹងមានកម្រិតអំពីកត្តាដែលជំរុញឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញអាហារបៃតង (Green Food) នៅក្នុងបរិបទទីក្រុងនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដូចជាទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបរិមាណ ដោយរួមបញ្ចូលទ្រឹស្តីនៃឥរិយាបថដែលបានគ្រោងទុក (Theory of Planned Behavior) និងទ្រឹស្តីឥទ្ធិពលសង្គម (Social Influence Theory)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) ការវិភាគគំរូសមីការរចនាសម្ព័ន្ធតាមវិធីសាស្ត្រ PLS-SEM |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញ និងមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងច្រើនរវាងអថេរលាក់កំបាំង (Latent constructs) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដោយសារការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រភេទកាត់ទទឹង (Cross-sectional data) វិធីសាស្ត្រនេះមិនអាចបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងនៃហេតុនិងផល (Causal inferences) បានច្បាស់លាស់១០០% នោះទេ។ | ម៉ូដែលនេះអាចពន្យល់បាន ៥៨,៨% (R² = 0.588) នៃបំរែបំរួលចេតនាទិញអាហារបៃតង និង ២៤,១% (R² = 0.241) នៃឥរិយាបថទិញជាក់ស្តែង។ |
| Quantitative Survey with Multi-stage Cluster Sampling ការស្ទង់មតិបរិមាណដោយប្រើការជ្រើសរើសសំណាកជាចង្កោមពហុដំណាក់កាល |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបានច្រើនក្នុងភូមិសាស្ត្រគោលដៅ ដោយកាត់បន្ថយភាពលំអៀងនៃការជ្រើសរើស (Selection bias) និងធានាបាននូវភាពតំណាងខ្ពស់ពីប្រជាជនក្នុងតំបន់។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការរាយការណ៍ដោយខ្លួនឯង (Self-reported) របស់អ្នកចូលរួម ដែលអាចមានភាពលំអៀង និងមិនអាចវាស់ស្ទង់ឥរិយាបថទិញជាក់ស្តែងបានសុក្រឹតទាំងស្រុង។ | ប្រមូលបានទិន្នន័យមានសុពលភាពពីអ្នកចូលរួមចំនួន ៥៨៩ នាក់ ដោយរកឃើញថា ភាពញឹកញាប់នៃការអានការវាយតម្លៃអនឡាញ (Frequency of eWOM) មានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ (β = 0.351)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្មុគស្មាញ និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ជាមួយនឹងអ្នកចូលរួមភាគច្រើនជាយុវជនមានអាយុក្រោម ៣៥ឆ្នាំ (៦២%) មានការអប់រំខ្ពស់ (៣៩,៩% មានបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅ) និងមានប្រាក់ចំណូលមធ្យមទៅខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីភាពលំអៀងនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះឥរិយាបថនៃការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម ទម្លាប់ទិញទំនិញ និងការយល់ដឹងពីអាហារបៃតងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ឬតំបន់ជនបទអាចមានកម្រិតខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពីទីក្រុងហាណូយ។
ថ្វីបើការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅវៀតណាមក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក និងបណ្ដាញសង្គមកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ជារួម ការយល់ដឹងអំពីឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធវាយតម្លៃតាមអនឡាញ (eWOM) និងកត្តាចិត្តសាស្ត្រ នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានសក្តានុពលក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់កម្ពុជាឱ្យងាកមកគាំទ្រផលិតផលកសិកម្មបៃតង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Electronic Word-of-Mouth (eWOM) (ពាក្យសម្ដីតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក) | ការចែករំលែកមតិយោបល់ ការវាយតម្លៃ ឬបទពិសោធន៍ទាក់ទងនឹងផលិតផលឬសេវាកម្មណាមួយនៅលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (ដូចជាបណ្ដាញសង្គម វេទិកាពិភាក្សា ឬគេហទំព័រលក់ទំនិញ) ដែលអ្នកដទៃអាចអាននិងយកជាការសម្រេចចិត្តបាន។ | វាដូចជាការប្រាប់តៗគ្នាពីមាត់មួយទៅមាត់មួយអំពីឥវ៉ាន់ល្អឬមិនល្អ ប៉ុន្តែធ្វើឡើងតាមរយៈការសរសេរខមិន (Comment) ឬការដាក់ផ្កាយ (Rating) លើហ្វេសប៊ុកជាដើម។ |
| Theory of Planned Behavior (TPB) (ទ្រឹស្តីនៃឥរិយាបថដែលបានគ្រោងទុក) | ទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រដែលពន្យល់ថា ឥរិយាបថរបស់មនុស្សម្នាក់ៗគឺត្រូវបានជំរុញដោយចេតនារបស់ពួកគេ ហើយចេតនានោះទៀតសោតកើតចេញពីកត្តាបីយ៉ាងគឺ៖ ឥរិយាបថចំពោះទង្វើនោះ សម្ពាធសង្គម (Subjective norms) និងការយល់ឃើញពីសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងសកម្មភាពនោះ។ | វាដូចជាការគិតថា បើអ្នកជឿថាការញ៉ាំបន្លែល្អ (អាកប្បកិរិយា) គ្រួសារអ្នកក៏គាំទ្រ (សម្ពាធសង្គម) ហើយអ្នកក៏មានលុយទិញ (ការគ្រប់គ្រងបាន) នោះអ្នកប្រាកដជាមានចិត្តចង់ទិញវាមិនខាន។ |
| Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) (គំរូសមីការរចនាសម្ព័ន្ធ PLS-SEM) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីស្វែងយល់និងវាស់ស្ទង់ទំនាក់ទំនងរវាងអថេរច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ជាពិសេសអថេរដែលមិនអាចវាស់បានដោយផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតនៃក្តីស្រលាញ់ ឬការជឿជាក់) ដោយប្រើទិន្នន័យពីកម្រងសំណួរ។ | វាដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដែលអាចមើលធ្លុះឃើញពីរបៀបដែលកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាការអានខមិន និងការយល់ដឹងពីសុខភាព) ធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីជំរុញឱ្យអ្នកសម្រេចចិត្តទិញទំនិញមួយ។ |
| Subjective Norms (បទដ្ឋានអត្តនោម័ត / សម្ពាធសង្គម) | ការយល់ឃើញឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលម្នាក់ៗចំពោះសម្ពាធសង្គមជុំវិញខ្លួន (ដូចជាគ្រួសារ មិត្តភក្តិ ឬសង្គម) ដែលជះឥទ្ធិពលឱ្យពួកគេធ្វើ ឬមិនធ្វើសកម្មភាពណាមួយ។ | វាដូចជាពេលដែលអ្នកសម្រេចចិត្តទិញកាហ្វេប្រ៊េនល្បីមួយ ដោយសារតែឃើញមិត្តភក្តិ និងមិត្តរួមការងារអ្នកទិញផឹកគ្រប់គ្នា ហើយអ្នកមានអារម្មណ៍ថាត្រូវតែទិញតាមគេដែរ។ |
| Purchase Intention (ចេតនាក្នុងការទិញ) | ឆន្ទៈ ការគិត ឬផែនការរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញផលិតផល ឬសេវាកម្មណាមួយនាពេលអនាគត ដែលជាជំហានមុនឈានដល់ការទិញជាក់ស្តែង។ | វាដូចជាការដាក់ទំនិញចូលក្នុងកន្ត្រកលើកម្មវិធីទិញឥវ៉ាន់អនឡាញ (Add to cart) ហើយគិតថានឹងគិតលុយទិញពិតប្រាកដនៅថ្ងៃបើកប្រាក់ខែ។ |
| Social Influence Theory (ទ្រឹស្តីឥទ្ធិពលសង្គម) | ទ្រឹស្តីដែលសិក្សាពីរបៀបដែលអារម្មណ៍ ការគិត និងអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរឬទទួលឥទ្ធិពលដោយវត្តមាន ឬសកម្មភាពរបស់អ្នកដទៃនៅក្នុងសង្គម មិនថាតាមរយៈការបង្ខិតបង្ខំ ឬការចុះសម្រុងគ្នានោះទេ។ | វាដូចជាការដែលអ្នកដូរស្ទីលតែងខ្លួនដោយមិនដឹងខ្លួន បន្ទាប់ពីចំណាយពេលលេងជាមួយក្រុមមិត្តភក្តិថ្មីអស់មួយរយៈ។ |
| Discriminant Validity (សុពលភាពនៃការញែកដាច់ពីគ្នា) | ការវាយតម្លៃផ្នែកស្ថិតិដើម្បីបញ្ជាក់ថា រង្វាស់ឬសំណួរដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់គោលគំនិតមួយ ពិតជាវាស់ស្ទង់គោលគំនិតនោះមែន ហើយមិនមានការច្របូកច្របល់ឬត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយគោលគំនិតផ្សេងទៀតនៅក្នុងការសិក្សានោះទេ។ | វាដូចជាការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់ថា សំណួរវាស់ពី "ភាពសប្បាយចិត្ត" និងសំណួរវាស់ពី "ភាពជោគជ័យ" គឺជារឿងពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា មិនមែនសួរឡូកឡំគ្នានោះទេ។ |
| Variance Inflation Factor (VIF) (កត្តាអតិផរណានៃបំរែបំរួល) | សូចនាករដែលប្រើក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលថាតើមានបញ្ហាពហុទម្រង់ (Multicollinearity) ឬអត់ ពោលគឺវាស់ថាតើអថេរឯករាជ្យពីរឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាខ្លាំងពេកឬទេ ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការទស្សន៍ទាយមានភាពលម្អៀង។ | វាដូចជាការពិនិត្យមើលថាតើកីឡាករពីរនាក់ក្នុងក្រុមបាល់ទាត់កំពុងរត់ជាន់តួនាទីគ្នាឬអត់ ប្រសិនបើជាន់គ្នាខ្លាំង (VIF ខ្ពស់) វានឹងធ្វើឱ្យខូចទម្រង់លេងរបស់ក្រុមទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
