បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស និងជំងឺរលួយផ្លែទុំលើម្ទេស ដែលបង្កដោយផ្សិត Colletotrichum piperatum និង C. capsici បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងដល់ទិន្នផលម្ទេសតាមរយៈការឆ្លងតាមគ្រាប់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តសាកល្បងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពរបស់វាក្នុងការកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ការឆ្លងមេរោគផ្សិតដែលជាប់មកជាមួយគ្រាប់ពូជម្ទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Untreated (Control) មិនប្រើថ្នាំ (Untreated) |
មិនមានការចំណាយលើសារធាតុគីមី និងមិនមានសំណល់គីមីប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | អត្រាឆ្លងជំងឺខ្ពស់ ដែលអាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផលដំណាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | អត្រាឆ្លងមេរោគ ២៨,៥% និងអត្រាដំណុះ ៤៣,៤៣%។ |
| Ceresan (0.16%) & Delsine (0.8%) ការព្យាបាលដោយថ្នាំ Ceresan និង Delsine |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់មេរោគផ្សិត Colletotrichum បានទាំងស្រុង។ | ថ្នាំ Ceresan ផ្ទុកសារធាតុបារត (Mercury) ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារជាតិពុលខ្ពស់ ចំណែកឯ Delsine ធ្វើឱ្យអត្រាដំណុះថយចុះបន្តិច។ | អត្រាឆ្លងមេរោគ ០% (ទប់ស្កាត់បាន ១០០%)។ |
| Demosan 10 D (0.05%) ការព្យាបាលដោយថ្នាំ Demosan 10 D |
ផ្តល់អត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជបានខ្ពស់ជាងគេបំផុត បើធៀបនឹងថ្នាំដទៃទៀតក្នុងការធ្វើតេស្ត។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ។ | អត្រាដំណុះកើនដល់ ៦៣,៧៥% ប៉ុន្តែអត្រាឆ្លងនៅមានកម្រិត ១៧,៧៥%។ |
| Benlate + Terrachlor Super X (Mixed) ការលាយបញ្ចូលគ្នា Benlate និង Terrachlor Super X |
ជួយបង្កើនអត្រាដំណុះបានយ៉ាងខ្ពស់ ព្រមទាំងមានប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់មេរោគបានល្អប្រសើរ។ | ទាមទារការលាយបញ្ចូលគ្នានូវសារធាតុគីមីពីរមុខ ដែលអាចបង្កើនចំណាយ និងភាពស្មុគស្មាញដល់កសិករ។ | អត្រាដំណុះ ៦៣% និងអត្រាឆ្លងត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៦,២៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើតេស្តសុខភាពគ្រាប់ពូជ សារធាតុគីមីកសិកម្ម និងទូភ្ញាស់ដែលមានការគ្រប់គ្រងពន្លឺ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកគ្រាប់ពូជម្ទេសពីទីផ្សារក្នុងស្រុក។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងប្រភេទមេរោគផ្សិតមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាបេះបិទទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារការសិក្សានេះមានចំណាស់យូរ ថ្នាំគីមីមួយចំនួន (ដូចជាថ្នាំមានផ្ទុកជាតិបារត Ceresan) ត្រូវបានហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ ហើយភាពស៊ាំរបស់មេរោគផ្សិតនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានការប្រែប្រួល។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្រ្តនៃការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការគ្រប់គ្រងជំងឺលើដំណាំម្ទេសនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តការព្យាបាលគ្រាប់ពូជតាមបែបវិទ្យាសាស្រ្តមុនពេលសាបព្រួស គឺជាវិធានការការពារដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយតិច សម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយផ្លែ និងបង្កើនទិន្នផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthracnose (ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) | ជាប្រភេទជំងឺរុក្ខជាតិបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យផ្លែ ស្លឹក ឬដើម មានស្នាមអុចៗពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅផុចចូលក្នុង។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាធ្វើឱ្យផ្លែម្ទេសទុំរលួយនិងខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាជំងឺដំបៅស៊ីរូងលើស្បែកផ្លែឈើ ដែលធ្វើឱ្យផ្លែរលួយខូចពីខាងក្រៅចូលទៅក្នុងសាច់។ |
| Seed-borne infection (ការឆ្លងមេរោគតាមគ្រាប់ពូជ) | គឺជាដំណើរការដែលមេរោគ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរី) តោងជាប់លើសំបកគ្រាប់ ឬបង្កប់ខ្លួននៅខាងក្នុងគ្រាប់ពូជ រួចរង់ចាំពេលគ្រាប់ពន្លកដុះលូតលាស់ដើម្បីវាយប្រហារដើមតូចៗ។ | ប្រៀបដូចជាការបង្កប់សត្រូវ (មេរោគ) នៅក្នុងរថយន្ត (គ្រាប់ពូជ) តាំងពីរោងចក្រ ពេលរថយន្តចាប់ផ្តើមបើកបរ សត្រូវក៏ចាប់ផ្តើមបំផ្លាញតែម្តង។ |
| Blotter method (វិធីសាស្ត្របណ្តុះលើក្រដាសសើម) | ជាបច្ចេកទេសស្តង់ដារក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ធ្វើតេស្តសុខភាពគ្រាប់ពូជ ដោយដាក់គ្រាប់ពូជលើក្រដាសដែលស្រូបទឹកសើម ដើម្បីជំរុញឱ្យមេរោគផ្សិតដែលលាក់ខ្លួនមានឱកាសលូតលាស់ចេញមកក្រៅ ងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើលអត្តសញ្ញាណ។ | ដូចជាការក្រាលកន្សែងសើមដើម្បីបណ្តុះសណ្តែកបណ្តុះដែរ តែនៅទីនេះគេធ្វើដើម្បីតាមដានមើលថាតើមានមេរោគផ្សិតដុះចេញពីគ្រាប់ពូជឬទេ។ |
| Colletotrichum (ផ្សិត Colletotrichum) | ជាពូជផ្សិតមួយប្រភេទដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កជំងឺអង់ត្រាក់ណូស (Anthracnose) លើរុក្ខជាតិកសិកម្មជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងម្ទេស ដោយវាបំផ្លាញជាលិការុក្ខជាតិនិងបង្កើតជាស្នាមអុចៗរលួយ។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយប្រចាំត្រកូល ដែលតែងតែវាយលុកធ្វើឱ្យផ្លែឈើកើត "ដំបៅស្បែក" និងរលួយយ៉ាងលឿន។ |
| Acervuli (កញ្ចុំស្ប៉រផ្សិត) | គឺជារចនាសម្ព័ន្ធបន្តពូជរបស់ផ្សិត ដែលប្រមូលផ្តុំទៅដោយស្ប៉រ (ពូជផ្សិត) ជាច្រើនរាប់មិនអស់។ នៅពេលផ្លែ ឬគ្រាប់ពូជរងការវាយប្រហារ វាបង្កើតជាកញ្ចុំនេះឡើងដើម្បីបញ្ចេញស្ប៉រទៅចម្លងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតតាមរយៈខ្យល់ ឬទឹក។ | ដូចជាសំបុកពងពីងពាងតូចៗ ដែលពេលវាធំពេញវ័យ វានឹងបែកចេញហើយបញ្ចេញកូនពីងពាង (មេរោគ) រាប់ពាន់ទៅខាងក្រៅ។ |
| Setae (រោមផ្សិតពណ៌ខ្មៅ) | ជាទម្រង់រោមរឹងៗពណ៌ខ្មៅ ដែលដុះចេញពីកញ្ចុំស្ប៉រ (Acervuli) របស់ផ្សិត Colletotrichum មួយចំនួន។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនប្រើលក្ខណៈនៃរោមនេះដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិតនៅពេលឆ្លុះក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ប្រៀបដូចជារោម ឬបន្លាតូចៗដែលដុះការពារសំបុកមេរោគ ដែលជួយឱ្យគ្រូពេទ្យចំណាំមុខសញ្ញាមេរោគនេះបានយ៉ាងងាយ។ |
| Near ultraviolet light (ពន្លឺអ៊ុលត្រាវីយូឡេ NUV) | ជាប្រភេទពន្លឺរលកអ៊ុលត្រាវីយូឡេដែលជិតនឹងពន្លឺអាចមើលឃើញ (ចន្លោះ ៣០០ ទៅ ៤០០ ណាណូម៉ែត្រ) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងទូភ្ញាស់ដើម្បីរំញោចឱ្យមេរោគផ្សិតផលិតស្ប៉រ (បន្តពូជ) បានលឿនជាងធម្មតា ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើតេស្ត។ | ដូចជាការប្រើអំពូលភ្លើងពណ៌ពិសេសដើម្បីបញ្ឆោត ឬរំញោចឱ្យមេរោគផ្សិតឆាប់បញ្ចេញពង (ស្ប៉រ) ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឆាប់បានឃើញទម្រង់របស់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
