Original Title: Leaf blight of Azadirachta indica and its management in vitro
Source: doi.org/10.46882/AAAS/1041
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ជំងឺរលួយស្លឹកនៃដើមស្តៅ (Azadirachta indica) និងការគ្រប់គ្រងរបស់វានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro)

ចំណងជើងដើម៖ Leaf blight of Azadirachta indica and its management in vitro

អ្នកនិពន្ធ៖ A. Bhanumathi (Department of Studies in Applied Botany and Biotechnology, University of Mysore), V. Ravishankar Rai (Department of Studies in Applied Botany and Biotechnology, University of Mysore)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2017, Advances in Agriculture and Agricultural Sciences

វិស័យសិក្សា៖ Plant Pathology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយស្លឹកលើកូនស្តៅ (Azadirachta indica) ដែលបណ្តាលមកពីការឆ្លងមេរោគផ្សិត Colletotrichum dematium និង Fusarium solani។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្ដុះមេរោគផ្សិត និងសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតក្នុងកម្រិតកំហាប់ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់ជំងឺ។

ការធ្វើតេស្តភាពបង្កជំងឺលើកូនរុក្ខជាតិ (Pathogenicity Test)
ការវាយតម្លៃអត្រាដំណុះ និងភាពរឹងមាំរបស់កូនរុក្ខជាតិ (Seed Germination and Seedling Vigor Evaluation)
បច្ចេកទេសចំណីពុលដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (Poison Food Technique)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

មេរោគផ្សិត F. solani មានកម្រិតបង្កជំងឺធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងលើកូនស្តៅបើប្រៀបធៀបទៅនឹង C. dematium ដែលបណ្តាលឱ្យអត្រាដំណុះធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់សូន្យក្នុងវិធីសាស្ត្រ Top of the Paper។
ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត ContafPlus និង Tilt នៅកំហាប់ 50, 100 និង 150 ppm មានប្រសិទ្ធភាព 100% ក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត C. dematium។
ថ្នាំ Bavistin មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិត F. solani ដោយរារាំងការលូតលាស់បានពី 86.32% ទៅ 88.54% ខណៈថ្នាំ Blitox កំហាប់ 50 ppm មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតសម្រាប់មេរោគផ្សិតទាំងពីរ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Fungicide Treatment: ContafPlus and Tilt (Hexaconazole & Propiconazole) ការព្យាបាលដោយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទ ContafPlus និង Tilt	មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់មេរោគផ្សិត C. dematium ដោយរារាំងបានទាំងស្រុង (១០០%) ចំពោះគ្រប់កម្រិតកំហាប់ដែលបានសាកល្បង។	ទោះជាយ៉ាងណា វាមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងបន្តិចក្នុងការគ្រប់គ្រងមេរោគផ្សិត F. solani បើប្រៀបធៀបទៅនឹងថ្នាំ Bavistin។	អត្រាទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត C. dematium ទទួលបាន ១០០%។
Fungicide Treatment: Bavistin (Carbendazim 50% WP) ការព្យាបាលដោយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទ Bavistin	បង្ហាញប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិត F. solani ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរលួយឫស និងដើមដ៏កាចសាហាវ។	ប្រសិទ្ធភាពមិនទាន់ឈានដល់ ១០០% ទាំងស្រុងទេ ហើយវាមិនសូវពូកែសម្លាប់ C. dematium ដូច ContafPlus ឡើយ។	អត្រាទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត F. solani ទទួលបានពី ៨៦.៣២% ទៅ ៨៨.៥៤%។
Fungicide Treatment: Blitox (Copperoxychlorite 50% WP) ការព្យាបាលដោយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទ Blitox	ជាប្រភេទថ្នាំដែលប្រើប្រាស់ទូទៅ ងាយស្រួលរក និងអាចទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតបានខ្លះៗនៅកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ (150 ppm)។	មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតទាំងពីរប្រភេទ ជាពិសេសនៅកំហាប់ទាប ដែលពេលខ្លះមិនមានឥទ្ធិពលទប់ស្កាត់ទាល់តែសោះ។	អត្រាទប់ស្កាត់ទាបបំផុត និងអវិជ្ជមាន (-១.៦១%) ចំពោះផ្សិត C. dematium នៅកំហាប់ 50 ppm។
Seed Germination Methods: Top of Paper (TP) vs Between Paper (BP) ការធ្វើតេស្តអត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជ៖ វិធីសាស្ត្រ TP និង BP	វិធីសាស្ត្រ BP ផ្តល់លទ្ធផលអត្រាដំណុះ និងភាពរឹងមាំរបស់កូនរុក្ខជាតិបានល្អជាង បើទោះជាមានវត្តមានមេរោគផ្សិតក៏ដោយ។	វិធីសាស្ត្រ TP ធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជងាយរងគ្រោះខ្លាំង ដោយមេរោគផ្សិត F. solani អាចបំផ្លាញមិនឲ្យដុះពន្លកបានទាំងស្រុង (០%)។	មេរោគផ្សិត F. solani បញ្ឈប់ការដុះពន្លក (០%) នៅក្នុងវិធីសាស្ត្រ TP ខណៈ BP នៅតែមានអត្រាដំណុះ ២១%។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍រោគវិទ្យារុក្ខជាតិជាមូលដ្ឋាន និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនដែលអាចរកទិញបានយ៉ាងងាយស្រួល។

Hardware: បរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ដូចជា មីក្រូទស្សន៍ (Stereo-binocular & Compound microscope), ទូកម្ដៅ (Incubator), និងប្រអប់ចិញ្ចឹមមេរោគ (Petri plates)។
Materials: មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះមេរោគផ្សិត Potato Dextrose Agar (PDA), គ្រាប់ពូជស្តៅ (Azadirachta indica), និងសូដ្យូមអ៊ីប៉ូក្លរីត ២% សម្រាប់លាងសម្អាតមេរោគលើផ្ទៃខាងក្រៅ។
Chemicals: ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៧ ប្រភេទ រួមមាន៖ Bavistin, Blitox, Calixin, ContafPlus, Indofil M45, Roko, និង Tilt សម្រាប់ធ្វើការប្រៀបធៀប។
Expertise: ចំណេះដឹងផ្នែករោគវិទ្យារុក្ខជាតិ និងជំនាញក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកទេស Poison Food Technique ដើម្បីវាស់វែងការលូតលាស់របស់ផ្សិត។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តលើសំណាករុក្ខជាតិ និងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៅតំបន់ Mysore រដ្ឋ Karnataka ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលទិន្នន័យពឹងផ្អែកលើប្រភេទមេរោគផ្សិតនៅតំបន់នោះ។ យ៉ាងណាមិញ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយស្តៅជារុក្ខជាតិដ៏មានតម្លៃ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះកូនឈើនៅកម្ពុជាក៏អាចប្រឈមនឹងមេរោគផ្សិត Colletotrichum និង Fusarium ដូចគ្នាផងដែរ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងរុក្ខាប្រមាញ់នៅប្រទេសកម្ពុជា។

ស្ថានីយបណ្តុះកូនឈើរបស់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ (Forestry Administration Nurseries): មន្ត្រីរុក្ខាប្រមាញ់អាចប្រើប្រាស់ថ្នាំ Tilt ឬ Bavistin ក្នុងកំហាប់ត្រឹមត្រូវដើម្បីការពារកូនឈើ (ដូចជាកូនស្តៅ កូនឈើប្រណិត) ពីជំងឺរលួយស្លឹក មុនពេលយកទៅដាំស្តារព្រៃឈើ។
សហគមន៍កសិកម្មនៅខេត្តកំពង់ចាម និងត្បូងឃ្មុំ (Agricultural Communities in Kampong Cham & Tboung Khmum): តំបន់ទាំងនេះនិយមដាំស្តៅយកស្លឹក និងផ្កាសម្រាប់ហូប កសិករអាចអនុវត្តវិធានការនេះដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយស្លឹក ដែលជួយបង្កើនទិន្នផល និងគុណភាពស្លឹកស្តៅ។
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (Royal University of Agriculture - RUA): និស្សិតកសិកម្មអាចយកបច្ចេកទេសចំណីពុល (Poison Food Technique) នេះមកធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវបន្តលើជំងឺរុក្ខជាតិផ្សេងៗទៀតនៅកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដែលស័ក្តិសម។

ការជ្រើសរើសប្រភេទ និងកម្រិតថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតបានត្រឹមត្រូវដោយផ្អែកលើការរកឃើញនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់របស់កូនឈើ និងចំណេញថវិកាដល់កសិករកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

អនុវត្តការប្រមូលសំណាក និងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ (Sample Collection & Diagnosis): និស្សិតត្រូវចុះប្រមូលសំណាកស្លឹកស្តៅ ឬកូនឈើដែលមានសញ្ញាជំងឺរលួយស្លឹក ហើយប្រើប្រាស់មីក្រូទស្សន៍ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណស្ព៊ែរ (Spores) របស់មេរោគផ្សិត Colletotrichum dematium និង Fusarium solani។
រៀបចំមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះមេរោគផ្សិត (Culture Media Preparation): អនុវត្តការលាយ និងរៀបចំមជ្ឈដ្ឋាន Potato Dextrose Agar (PDA) រួចធ្វើការញែក (Isolation) មេរោគផ្សិតចេញពីសំណាកស្លឹកដែលមានជំងឺ ដោយរក្សាទុកក្នុងទូកម្ដៅ (Incubator)។
សាកល្បងប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (Fungicide Efficacy Test): ប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស Poison Food Technique ដោយលាយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដូចជា Bavistin ឬ Tilt ទៅក្នុង PDA ក្នុងកំហាប់ 50, 100, និង 150 ppm ដើម្បីវាយតម្លៃភាគរយនៃការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត។
វាយតម្លៃឥទ្ធិពលលើអត្រាដំណុះ (Seed Germination Evaluation): រៀបចំការធ្វើតេស្តអត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Between Paper (BP) និង Top of Paper (TP) តាមស្តង់ដារ ISTA ដើម្បីសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃមេរោគផ្សិតទៅលើការលូតលាស់ឫស និងពន្លក។
រៀបចំឯកសារណែនាំដល់កសិករ (Extension Material Development): សង្ខេបលទ្ធផលស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងជាសៀវភៅណែនាំ ឬខិតប័ណ្ណអំពីវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ថ្នាំ Hexaconazole ឬ Carbendazim ក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវ ដើម្បីចែកជូនសហគមន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
In vitro (ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ / ក្នុងកែវ)	ការសិក្សា ឬការធ្វើតេស្តដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅខាងក្រៅសារពាង្គកាយមានជីវិត ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចាន Petri ឬបំពង់សាកល្បងក្នុងបរិយាកាសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។	ដូចជាការសាកល្បងដាំគ្រាប់ពូជក្នុងផើងតូចមួយក្នុងផ្ទះ មុននឹងយកវាទៅដាំពិតប្រាកដនៅឯចម្ការធំ។
Poison Food Technique (បច្ចេកទេសចំណីពុល)	វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត ដោយលាយសារធាតុគីមីនោះទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (អាហារ) រួចតាមដានមើលថាតើមេរោគផ្សិតអាចលូតលាស់នៅលើវាបានកម្រិតណា។	ដូចជាការលាយថ្នាំបំពុលកណ្តុរទៅក្នុងចំណី រួចដាក់ឱ្យកណ្តុរស៊ី ដើម្បីមើលថាថ្នាំនោះមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់កណ្តុរបានប៉ុន្មានភាគរយ។
Mycelial colony (ក្រុមសរសៃផ្សិត)	បណ្តាញនៃសរសៃឆ្មារៗ (hyphae) របស់មេរោគផ្សិត ដែលលូតលាស់ និងរីករាលដាលនៅលើផ្ទៃនៃចំណីចិញ្ចឹម ឬលើរុក្ខជាតិដែលវាទន្ទ្រាន។ វាជាទម្រង់លក្ខណៈលូតលាស់រាងកាយរបស់មេរោគផ្សិត។	ដូចជាឫសតូចៗរបស់រុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីដើម្បីស្រូបយកជីជាតិ និងទឹក។
Pathogenicity (ភាពបង្កជំងឺ)	សមត្ថភាពរបស់មេរោគ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ក្នុងការវាយលុកចូលទៅក្នុងសារពាង្គកាយរបស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វ ហើយបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញា ឬជំងឺ។	ដូចជាកម្លាំង និងអាវុធរបស់កងទ័ពសត្រូវដែលអាចវាយលុកចូល និងបំផ្លាញទីក្រុងមួយបាន។
Vigor index (សន្ទស្សន៍ភាពរឹងមាំ)	រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសុខភាព និងសក្តានុពលលូតលាស់របស់គ្រាប់ពូជ ដោយគណនាផ្អែកលើអត្រាដំណុះសរុប និងប្រវែងមធ្យមនៃឫស និងពន្លករបស់កូនរុក្ខជាតិ។	ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសុខភាពរបស់ទារកទើបនឹងកើត ដោយវាស់ទាំងទម្ងន់ ប្រវែងខ្លួន និងភាពសកម្មរបស់ពួកគេ។
Acervuli (ថង់ស្ព៊ែរផ្សិត / Acervuli)	រចនាសម្ព័ន្ធបន្តពូជរបស់មេរោគផ្សិតមួយចំនួន (ដូចជា Colletotrichum) ដែលមានរាងដូចខ្នើយតូចៗ កើតឡើងនៅលើជាលិការុក្ខជាតិដែលងាប់ ហើយផ្ទុកទៅដោយស្ព៊ែរ (conidia) ជាច្រើនសម្រាប់ចម្លងរោគបន្ត។	ដូចជាគ្រាប់មីនតូចៗដែលកប់ទុករង់ចាំការផ្ទុះ ដើម្បីបញ្ចេញគ្រាប់ល្អិតៗទៅបំផ្លាញតំបន់ផ្សេងទៀត។
Standard Blotter Method (វិធីសាស្ត្រក្រដាសជក់ស្តង់ដារ)	បច្ចេកទេសបណ្តុះគ្រាប់ពូជក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយដាក់គ្រាប់ពូជនៅលើក្រដាសជក់ដែលសើម ដើម្បីពិនិត្យមើលអត្រាដំណុះ និងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតដែលជាប់មកជាមួយគ្រាប់ពូជនោះ។	ដូចជាការយកគ្រាប់សណ្តែកទៅត្រាំក្នុងសំឡីសើម ដើម្បីមើលថាតើវាដុះពន្លកបានល្អ ឬមានដុះផ្សិតអាក្រក់ឬទេ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖