បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាក្តីបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារទាក់ទងនឹងហានិភ័យសុខភាពពីសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនៅក្នុងបន្លែ (ខាត់ណា, ប៉េងប៉ោះ និងម្ទេស) ដែលដាំដុះនៅភូមិភាគឦសានខាងលើនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកបន្លែចំនួន ៨០ ដើម្បីវិភាគរកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចំនួន ២២៨ ប្រភេទ និងធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យដោយប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Maximum Residue Limit (MRL) Comparison ការវាយតម្លៃផ្អែកលើកម្រិតសំណល់អតិបរមា (MRL) |
ងាយស្រួលយល់ និងជាស្តង់ដារគោលសម្រាប់បញ្ជាក់ថាផលិតផលកសិកម្មអនុលោមតាមការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP)។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីហានិភ័យសុខភាពពិតប្រាកដរបស់អ្នកបរិភោគឡើយ ដោយសារវាមិនបានគិតបញ្ចូលពីបរិមាណនៃការបរិភោគប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ | ១៥% នៃសំណាកសរុប (១២ សំណាក) មានផ្ទុកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតលើសកម្រិត MRL ដែលចាត់ទុកថាមិនមានសុវត្ថិភាពតាមស្តង់ដារ។ |
| Hazard Index (HI) Assessment ការវាយតម្លៃផ្អែកលើសន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់ (Hazard Index - HI) |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់ពីហានិភ័យសុខភាពជាក់ស្តែង ដោយគិតបញ្ចូលទាំងបរិមាណសារធាតុពុល អត្រានៃការបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ និងទម្ងន់ខ្លួនរបស់អ្នកបរិភោគ។ | ត្រូវការទិន្នន័យលម្អិតអំពីរបបអាហារ (EDI) និងកម្រិតសុវត្ថិភាពដែលអាចទទួលយកបានប្រចាំថ្ងៃ (ADI) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការប្រមូល និងគណនា។ | សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់សរុប (HI) សម្រាប់ខាត់ណា (៥១.១៩%) ប៉េងប៉ោះ (២១.៣០%) និងម្ទេស (៦.៦៦%) គឺស្ថិតនៅក្រោមកម្រិត១០០% ដែលបង្ហាញថាសុវត្ថិភាពអាចទទួលយកបានសម្រាប់ការបរិភោគ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងការប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទិន្នន័យស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តចំនួន ៨ ក្នុងភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើបន្លែ ៣ ប្រភេទក្នុងរដូវកាលជាក់លាក់ (២០២១-២០២២)។ ទិន្នន័យអត្រានៃការបរិភោគ (EDI) និងទម្ងន់ខ្លួន គឺផ្អែកលើប្រជាជនថៃទាំងស្រុង ដូច្នេះវាប្រហែលជាមិនតំណាងឲ្យទម្លាប់នៃការហូបចុក ឬកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជារយភាគរយនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាទិន្នន័យប្រៀបធៀបក្នុងតំបន់ដ៏ល្អមួយ ដោយសាររបបអាហារនិងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុកម្ពុជា-ថៃមានភាពស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃហានិភ័យ (Hazard Index) និងការធ្វើតេស្តសំណាកដោយ QuEChERS-LC-MS/MS នេះ មានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយឲ្យកម្ពុជាអាចកសាងប្រព័ន្ធតាមដានសុវត្ថិភាពចំណីអាហារដែលផ្អែកលើភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រ (Evidence-based) ស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| QuEChERS (វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់ QuEChERS) | វាជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់រៀបចំនិងចម្រាញ់សំណាកក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលមានលក្ខណៈរហ័ស ងាយស្រួល ថោក មានប្រសិទ្ធភាព រឹងមាំ និងមានសុវត្ថិភាព (Quick, Easy, Cheap, Effective, Rugged, and Safe)។ វិធីនេះប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយនិងអំបិល ដើម្បីទាញយកសារធាតុគីមីកសិកម្មចម្រុះចេញពីកោសិការុក្ខជាតិសម្រាប់ការវិភាគបន្ត។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនបោកគក់ដើម្បីបំបែកភាពកខ្វក់ចេញពីសម្លៀកបំពាក់យ៉ាងរហ័សនិងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើប្រាស់សាប៊ូនិងទឹកយ៉ាងតិចតួចបំផុត។ |
| liquid chromatography-tandem mass spectrometry (LC-MS/MS) (ម៉ាស៊ីនវិភាគទម្រង់ LC-MS/MS) | ជាបច្ចេកវិទ្យាវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ ដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវសមត្ថភាពបំបែកសារធាតុរាវ (Liquid Chromatography) ជាមួយនឹងសមត្ថភាពវាស់ម៉ាសនៃម៉ូលេគុល (Mass Spectrometry)។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវាស់បរិមាណដ៏តិចតួចបំផុតនៃសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនៅក្នុងចំណីអាហារបានយ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលមិនត្រឹមតែអាចញែកប្រភេទផ្លែឈើក្នុងកន្ត្រកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចប្រាប់ពីទម្ងន់ និងឈ្មោះរបស់ផ្លែឈើនីមួយៗបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទោះបីវាមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ខ្សាច់ក៏ដោយ។ |
| maximum residue limit (MRL) (កម្រិតសំណល់អតិបរមា) | ជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតស្របច្បាប់ឱ្យមាននៅក្នុង ឬលើចំណីអាហារ ដោយផ្អែកលើការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP)។ ប្រសិនបើសំណល់លើសពីកម្រិតនេះ ផលិតផលនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនគោរពតាមស្តង់ដារសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាគំនូសបន្ទាត់ក្រហមនៅលើកែវទឹក ដែលបញ្ជាក់ថាការចាក់ទឹកលើសពីបន្ទាត់នេះគឺខុសច្បាប់ និងមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ។ |
| hazard index (HI) (សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់) | ជារង្វាស់មួយប្រើប្រាស់ក្នុងការវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាព ដែលបានមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នានូវរាល់កម្រិតគ្រោះថ្នាក់ (Hazard Quotients) នៃសារធាតុពុលនីមួយៗដែលរកឃើញ។ ប្រសិនបើ HI តិចជាង ១០០% នោះវាត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការបរិភោគ។ | ដូចជារង្វាស់នៃកុងទ័រម៉ាស៊ីន ដែលប្រាប់ថាតើការបូកបញ្ចូលគ្នានៃសារធាតុពុលទាំងអស់ដែលយើងបរិភោគចូល កំពុងស្ថិតក្នុងតំបន់ពណ៌បៃតង (សុវត្ថិភាព) ឬតំបន់ពណ៌ក្រហម (គ្រោះថ្នាក់)។ |
| acceptable daily intake (ADI) (កម្រិតដែលអាចទទួលយកបានប្រចាំថ្ងៃ) | ជាការប៉ាន់ស្មាននៃបរិមាណសារធាតុគីមីជាក់លាក់មួយ (គិតជាមីលីក្រាមក្នុងមួយគីឡូក្រាមនៃទម្ងន់ខ្លួន) នៅក្នុងចំណីអាហារ ឬទឹកផឹក ដែលមនុស្សម្នាក់អាចទទួលទានជារៀងរាល់ថ្ងៃពេញមួយជីវិត ដោយមិនបង្កឱ្យមានហានិភ័យសុខភាពដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ | ដូចជាកម្រិតនៃជាតិស្ករដែលគ្រូពេទ្យអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកញ៉ាំរាល់ថ្ងៃពេញមួយជីវិតដោយមិនបារម្ភពីការកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ |
| estimated daily intake (EDI) (កម្រិតប៉ាន់ស្មានការបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ) | ជាការគណនាទិន្នន័យដើម្បីស្វែងរកបរិមាណពិតប្រាកដនៃសារធាតុពុល ដែលមនុស្សម្នាក់បានបរិភោគចូលទៅក្នុងរាងកាយជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដោយផ្អែកលើអត្រានៃការបរិភោគអាហារ និងកំហាប់នៃសារធាតុពុលដែលនៅសេសសល់ក្នុងអាហារនោះ។ | ដូចជាការកត់ត្រា និងគណនាចំនួនកាឡូរីពិតប្រាកដដែលអ្នកបានញ៉ាំពីការហូបចុកអាហារផ្សេងៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| purposive sampling (ការជ្រើសរើសសំណាកតាមគោលដៅ) | ជាបច្ចេកទេសជ្រើសរើសសំណាកដែលមិនផ្អែកលើប្រូបាប៊ីលីតេ ដែលក្នុងនោះអ្នកស្រាវជ្រាវពឹងផ្អែកលើការវិនិច្ឆ័យរបស់ខ្លួនឯង ដើម្បីជ្រើសរើសទីតាំង ឬវត្ថុជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ការរើសយកតែភូមិដែលដាំបន្លែលក់ជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មធំៗ) មកសិក្សា។ | ដូចជាការដែលអ្នកចង់ភ្លក់រសជាតិម្ហូបឆ្ងាញ់ អ្នកមិនដើរចូលគ្រប់ហាងទាំងអស់នោះទេ តែអ្នករើសចូលតែហាងណាដែលល្បីថាមានម្ហូបឆ្ងាញ់ដើម្បីធ្វើតេស្តប៉ុណ្ណោះ។ |
| Bacillus subtilis (បាក់តេរី Bacillus subtilis) | ជាប្រភេទអតិសុខុមប្រាណ ឬបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ ដែលកសិករអាចប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (Biocontrol) ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺរុក្ខជាតិ (ដូចជាជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) ជាការជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីដែលបន្សល់ទុកនូវជាតិពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកងទ័ពស្រមោចល្អនៅក្នុងសួនច្បារ ដើម្បីឱ្យពួកវាជួយកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ ដោយមិនចាំបាច់បាញ់ថ្នាំពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
