បញ្ហា (The Problem)៖ កសិករនៅខេត្តសុផាន់បុរី ប្រទេសថៃ បានរាយការណ៍ពីការបរាជ័យក្នុងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ penoxsulam ដើម្បីកម្ចាត់ស្មៅកក់ក្បាលរុយ (Fimbristylis miliacea) នៅក្នុងវាលស្រែ ដែលនាំឱ្យមានការសង្ស័យអំពីការកកើតភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលគ្រាប់ពូជស្មៅពីវាលស្រែមកធ្វើតេស្តការឆ្លើយតបខាងសរីរវិទ្យានៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់គំរូពិសោធន៍ Split-plot design ជាមួយនឹងការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Penoxsulam (ALS Inhibitor) ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Penoxsulam (ក្រុមទប់ស្កាត់អង់ស៊ីម ALS) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅដែលមិនទាន់ស៊ាំនឹងថ្នាំ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះលើប្រភេទស្មៅដែលបង្កើតភាពស៊ាំរួចហើយ ទោះបីប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតណែនាំក៏ដោយ។ | ស្មៅដែលស៊ាំមានសន្ទស្សន៍ភាពស៊ាំ (Resistance index) ខ្ពស់ជាងស្មៅធម្មតាពី ២៧ ទៅ ៦៦ ដង។ |
| Other ALS Inhibitors (bispyribac-sodium, pyribenzoxim, pyrazosulfuron-ethyl) ថ្នាំទប់ស្កាត់ ALS ផ្សេងទៀត (bispyribac-sodium, pyribenzoxim...) |
ជាជម្រើសថ្នាំពេញនិយម និងមានលក់ទូទៅនៅលើទីផ្សារសម្រាប់ដំណាំស្រូវ។ | កើតមានបញ្ហាភាពស៊ាំឆ្លង (Cross-resistance) ដែលធ្វើឲ្យថ្នាំទាំងនេះបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពលើស្មៅដែលស៊ាំនឹង Penoxsulam។ | ស្មៅមិនងាប់ និងបន្តលូតលាស់ទោះបីជាបាញ់ថ្នាំក្នុងកម្រិតណែនាំស្តង់ដារក៏ដោយ។ |
| Alternative Herbicides (Carfentrazone-ethyl & Propanil) ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅយន្តការផ្សេង (Carfentrazone-ethyl និង Propanil) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅដែលស៊ាំនឹងថ្នាំក្រុម ALS ដោយសារមានទីតាំងប្រតិកម្ម (Site of action) ខុសគ្នា។ | តម្រូវឲ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំ និងត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះពេលវេលានៃការបាញ់ថ្នាំ។ | អាចកម្ចាត់ស្មៅដែលស៊ាំនឹង Penoxsulam បាន ១០០% នៅកម្រិតណែនាំធម្មតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse) និងការវិភាគទិន្នន័យជីវសាស្ត្រ ដែលទាមទារឧបករណ៍ និងអ្នកជំនាញជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកពីតំបន់ U-Thong ខេត្ត Suphan Buri ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ដាំដុះស្រូវពឹងផ្អែកលើការប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅច្រើន។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងការធ្វើកសិកម្មស្រូវពង្រោះស្រដៀងនឹងប្រទេសថៃ ការរកឃើញនេះគឺជាការព្រមានដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជាដែលងាយនឹងជួបប្រទះបញ្ហាភាពស៊ាំនេះដូចគ្នា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបញ្ហាស្មៅចង្រៃនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការចាត់វិធានការបង្វិលប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចកសិករកម្ពុជា និងការពារការរាលដាលនៃស្មៅដែលស៊ាំនឹងថ្នាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Acetolactate synthase (ALS) inhibitors (ថ្នាំទប់ស្កាត់អង់ស៊ីម ALS) | ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទនេះដំណើរការដោយការរារាំងសកម្មភាពអង់ស៊ីម ALS នៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនអាចបង្កើតអាស៊ីតអាមីណូសំខាន់ៗ (leucine, isoleucine, និង valine) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការដើម្បីលូតលាស់ ជាហេតុធ្វើឱ្យស្មៅងាប់។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់ស៊ីម៉ងត៍និងឥដ្ឋក្នុងការសាងសង់ផ្ទះ ធ្វើឱ្យជាងមិនអាចសង់បន្តបានហើយផ្ទះត្រូវរលំ។ |
| Cross-resistance (ភាពស៊ាំឆ្លង) | នេះជាបាតុភូតដែលស្មៅបានបង្កើតភាពស៊ាំទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមួយប្រភេទ ហើយភាពស៊ាំនោះក៏បានធ្វើឱ្យវាមានសមត្ថភាពស៊ាំទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទផ្សេងទៀតដែលស្ថិតក្នុងក្រុមតែមួយ ឬមានយន្តការសម្លាប់ (Site of action) ដូចគ្នា ទោះបីជាវាមិនធ្លាប់ត្រូវបានគេបាញ់ថ្នាំនោះពីមុនមកក៏ដោយ។ | ដូចជាចោរដែលចេះដោះសោទ្វារផ្ទះម៉ាក A នោះគេក៏អាចដោះសោទ្វារផ្ទះម៉ាក B បានដែរ ព្រោះសោទាំងពីរប្រើបច្ចេកវិទ្យាដូចគ្នា។ |
| Multiple-herbicide resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅច្រើនប្រភេទ) | ជាករណីដែលប្រជាសាស្ត្រស្មៅមួយដើម ឬមួយពូជមានសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅច្រើនក្រុម ដែលថ្នាំទាំងនោះមានយន្តការសម្លាប់ ឬទីតាំងប្រតិកម្ម (Site of action) នៅក្នុងរុក្ខជាតិខុសៗគ្នាទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យការកម្ចាត់វាកាន់តែលំបាកបំផុត។ | ដូចជាបាក់តេរីរឹងរូសដែលស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកជាច្រើនមុខខុសៗគ្នា ធ្វើឱ្យគ្រូពេទ្យពិបាករកថ្នាំមកព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយ។ |
| I50 - Visual injury resistance index (សន្ទស្សន៍ភាពស៊ាំផ្អែកលើអត្រារងរបួស ៥០%) | គឺជាកម្រិតកំហាប់នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដែលតម្រូវឱ្យប្រើ ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រជាសាស្ត្រស្មៅ ៥០% បង្ហាញរោគសញ្ញារងរបួស ឬងាប់។ បើស្មៅមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ តម្លៃ I50 នេះនឹងមានកម្រិតខ្ពស់ជាងស្មៅធម្មតាឆ្ងាយណាស់។ | ដូចជាបរិមាណថ្នាំពុលដែលគេត្រូវការប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យសត្វល្អិតពាក់កណ្តាលសន្លប់ បើសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំ គេត្រូវប្រើបរិមាណថ្នាំច្រើនជាងមុនទ្វេដងទើបវាសន្លប់។ |
| GR50 - Growth reduction by 50% (កម្រិតថ្នាំបន្ថយការលូតលាស់ ៥០%) | គឺជាបរិមាណថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដែលត្រូវការចាំបាច់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ (វាស់វែងដោយកម្ពស់ ឬទម្ងន់ស្រស់) ឱ្យបាន ៥០% បើប្រៀបធៀបទៅនឹងរុក្ខជាតិជាក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលមិនបានបាញ់ថ្នាំ។ | ដូចជាកម្រិតថ្នាំទប់ចំណង់អាហារដែលត្រូវផឹក ដើម្បីធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់ស្រកទម្ងន់បានពាក់កណ្តាលនៃទម្ងន់គោលដៅរបស់គាត់។ |
| Biotype (ទម្រង់ជីវសាស្ត្រពូជ) | សំដៅលើក្រុមរុក្ខជាតិដែលស្ថិតក្នុងប្រភេទ (Species) តែមួយ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈហ្សែន ឬសរីរវិទ្យាខុសគ្នាខ្លះៗនៅក្នុងបរិស្ថាន ឧទាហរណ៍ដូចជា ពូជដែលងាយរងគ្រោះដោយថ្នាំ (Susceptible biotype) និងពូជដែលស៊ាំនឹងថ្នាំ (Resistant biotype)។ | ដូចជាមនុស្សមកពីប្រទេសតែមួយ តែអ្នកខ្លះមានហ្សែនស៊ាំនឹងជំងឺគ្រុនចាញ់ ចំណែកឯអ្នកខ្លះទៀតងាយនឹងឆ្លងជំងឺនេះណាស់។ |
| Fimbristylis miliacea (ស្មៅកក់ក្បាលរុយ) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃទូទៅមួយប្រភេទដែលដុះនៅក្នុងវាលស្រែ វាមានដើមតូចៗ ធន់នឹងទឹក និងអាចបង្កើតគ្រាប់បានយ៉ាងច្រើននិងឆាប់រហ័ស ដែលអាចធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផលស្រូវយ៉ាងខ្លាំងប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រងទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាភ្ញៀវមិនបានអញ្ជើញដែលមកដណ្តើមបាយនិងកន្លែងអង្គុយរបស់ម្ចាស់ផ្ទះ ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះ (ដើមស្រូវ) ស្គមស្គាំងលូតលាស់មិនរួច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
