បញ្ហា (The Problem)៖ នៅក្នុងវិស័យសាកវប្បកម្ម ជាពិសេសដំណាំពហុឆ្នាំ ការស្រាវជ្រាវមានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារការរៀបចំផែនការជាប្រព័ន្ធដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ឯកសារនេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះផែនការច្បាស់លាស់ ដោយលើកយកបញ្ហាតម្លៃសាវម៉ាវធ្លាក់ចុះមកធ្វើជាឧទាហរណ៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះស្នើឡើងនូវវិធីសាស្ត្ររៀបចំផែនការស្រាវជ្រាវជាប្រព័ន្ធពីលើចុះក្រោម ដែលផ្តោតលើការកំណត់គោលដៅច្បាស់លាស់ និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍គ្រប់គ្រងគម្រោង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| System Approach / Top-down Planning វិធីសាស្ត្រប្រព័ន្ធ និងការរៀបចំផែនការពីលើចុះក្រោម |
កំណត់គោលដៅចុងក្រោយបានច្បាស់លាស់ ជៀសវាងការធ្វើការជាន់គ្នា និងប្រើប្រាស់ធនធានបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ អនុញ្ញាតឱ្យមានការស្រាវជ្រាវរួមបញ្ចូលគ្នា (Integrated research approach) រវាងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យលម្អិត និងការសម្របសម្រួលខ្ពស់ពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធតាំងពីដំណាក់កាលរៀបចំដំបូង ដែលអាចចំណាយពេលច្រើននៅដំណាក់កាលរៀបចំផែនការ។ | អាចដោះស្រាយបញ្ហាធំៗកម្រិតជាតិបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព (ឧទាហរណ៍៖ បញ្ហាតម្លៃសាវម៉ាវធ្លាក់ចុះ) និងធានាបាននូវការប្រើប្រាស់ថវិកា បុគ្គលិក និងពេលវេលាបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Conventional Method វិធីសាស្ត្ររៀបចំផែនការបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលក្នុងការចាប់ផ្តើមគម្រោងតូចៗ ឬគម្រោងឯកត្តជនដោយមិនបាច់រង់ចាំការសម្របសម្រួល ឬការសម្រេចពីថ្នាក់លើច្រើនស្ថាប័ន។ | ការស្រាវជ្រាវច្រើនតែធ្វើឡើងដោយឡែកៗពីគ្នា (ការរៀបចំគម្រោងមុនរួចទើបរកគោលដៅតាមក្រោយ) ដែលនាំឱ្យខ្ជះខ្ជាយធនធាន ធ្វើការជាន់គ្នា និងមិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាធំៗបាន។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មថ្នាក់ជាតិ ដែលមានទំហំធំ និងស្មុគស្មាញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាតួលេខជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើការប្រើប្រាស់ធនធានរដ្ឋបាល ពេលវេលា និងឧបករណ៍គ្រប់គ្រងគម្រោងដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្មនៃប្រទេសថៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ទី ៨០ ដោយផ្តោតលើបញ្ហាទីផ្សារសាវម៉ាវ។ ទោះបីជាបរិបទពេលវេលាចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែគំរូនៃរចនាសម្ព័ន្ធរៀបចំផែនការនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងជួបប្រទះបញ្ហាលើសតម្រូវការទីផ្សារនៅរដូវប្រមូលផលសម្រាប់ដំណាំហូបផ្លែសំខាន់ៗផងដែរ។
ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតនៃការរៀបចំផែនការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តទ្រឹស្តីរៀបចំផែនការជាប្រព័ន្ធនេះ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់ធនធានមានកម្រិតរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបចំបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Management by objective (ការគ្រប់គ្រងតាមគោលដៅ) | វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងដែលថ្នាក់ដឹកនាំនិងបុគ្គលិកកំណត់គោលដៅរួមគ្នាយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហើយប្រើប្រាស់គោលដៅទាំងនោះដើម្បីចាត់ចែងការងារ តាមដាន និងវាយតម្លៃលទ្ធផលការងារជាប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាការព្រមព្រៀងគ្នាមុនពេលធ្វើដំណើរថានឹងទៅណា រួចទើបនាំគ្នារកមធ្យោបាយធ្វើដំណើរទៅទីនោះឱ្យដល់គោលដៅ។ |
| System approach (វិធីសាស្ត្រប្រព័ន្ធ) | ការវិភាគនិងមើលឃើញបញ្ហាទាំងមូលដោយផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងផ្នែកនីមួយៗចូលគ្នា (ឧ. បញ្ហាដាំដុះ ទីផ្សារ និងការកែច្នៃ) ជាជាងការដោះស្រាយបញ្ហាតែមួយជ្រុងដោយមិនខ្វល់ពីផ្នែកផ្សេងទៀតដែលអាចរងផលប៉ះពាល់។ | ដូចជាការជួសជុលម៉ាស៊ីនឡាន ដែលជាងត្រូវដឹងពីរបៀបដែលគ្រឿងបន្លាស់នីមួយៗដំណើរការស៊ីសង្វាក់គ្នា មិនមែនគ្រាន់តែផ្តោតលើការដូរប្រេងម៉ាស៊ីនតែមួយមុខនោះទេ។ |
| Top-down planning (ការរៀបចំផែនការពីលើចុះក្រោម) | ការកំណត់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រធំៗពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល រួចទើបបំបែកគោលដៅនោះជាផែនការសកម្មភាពតូចៗ និងទម្លាក់ការទទួលខុសត្រូវទៅឱ្យស្ថាប័នឬអ្នកអនុវត្តនៅថ្នាក់ក្រោម។ | ដូចជាមេទ័ពបញ្ជាយុទ្ធសាស្ត្រសឹកធំ រួចទើបកូនទាហានបែងចែកភារកិច្ចគ្នាតាមជំនាញរៀងៗខ្លួនដើម្បីប្រយុទ្ធ។ |
| Ultimate Objective (គោលដៅចុងក្រោយ) | លទ្ធផលចុងក្រោយបំផុត និងខ្ពស់បំផុតដែលគម្រោង ឬការស្រាវជ្រាវចង់សម្រេចបាន ដែលជាធម្មតាវាមានឥទ្ធិពលធំធេងដល់សង្គម ឬសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល មិនមែនគ្រាន់តែជាលទ្ធផលនៃការធ្វើពិសោធន៍នោះទេ។ | ដូចជាគោលដៅចុងក្រោយនៃការខំរៀនសូត្រ គឺដើម្បីមានចំណេះដឹងនិងការងារល្អធ្វើចិញ្ចឹមជីវិត មិនមែនគ្រាន់តែដើម្បីប្រឡងជាប់យកសញ្ញាបត្រនោះទេ។ |
| PERT/CPM (បច្ចេកទេសវាយតម្លៃគម្រោង និងវិធីសាស្ត្រផ្លូវសំខាន់) | ឧបករណ៍គ្រប់គ្រងគម្រោង (Program Evaluation and Review Technique / Critical Path Method) ដែលប្រើសម្រាប់គូរគំនូសបំព្រួញពីលំដាប់លំដោយនៃការងារ ដើម្បីកំណត់ថាការងារណាត្រូវធ្វើមុន និងចំណាយពេលប៉ុន្មាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការយឺតយ៉ាវនៃគម្រោងទាំងមូល។ | ដូចជាការរៀបចំកាលវិភាគចម្អិនម្ហូប ដែលអ្នកត្រូវដឹងថាត្រូវស្ងោរសាច់មុនទើបហាន់បន្លែតាមក្រោយ ដើម្បីឱ្យមុខម្ហូបទាំងអស់ឆ្អិនទាន់ពេលញ៉ាំបាយ។ |
| Gantt chart (តារាងហ្គេន) | តារាងទម្រង់របារដេកដែលបង្ហាញពីកាលវិភាគនៃការអនុវត្តគម្រោង ដោយមានបញ្ជាក់ពីពេលវេលាចាប់ផ្តើម ពេលវេលាបញ្ចប់ និងឈ្មោះអ្នកឬស្ថាប័នទទួលខុសត្រូវលើកិច្ចការនីមួយៗយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាតារាងកាលវិភាគសិក្សាដែលប្រាប់ថា ម៉ោងណាថ្ងៃណាត្រូវរៀនមុខវិជ្ជាអ្វី ហើយគ្រូណាជាអ្នកបង្រៀន។ |
| Integrated research approach (អភិក្រមស្រាវជ្រាវរួមបញ្ចូលគ្នា) | ការសហការគ្នារវាងអ្នកស្រាវជ្រាវពីមុខជំនាញផ្សេងៗគ្នា ឬរវាងស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជន ដើម្បីរួមគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាតែមួយ ជៀសវាងការធ្វើការងារជាន់គ្នា និងខ្ជះខ្ជាយធនធាន។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យឯកទេសបេះដូង ឯកទេសសួត និងឯកទេសទឹកនោមផ្អែម ប្រជុំពិភាក្សាគ្នាដើម្បីព្យាបាលអ្នកជំងឺម្នាក់ឱ្យជាសះស្បើយដោយសុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
