Original Title: Improving water use efficiency and productivity in rice crops by applying alternate wetting and drying with pregerminated broadcasting in farmers’ fields
Source: doi.org/10.34044/j.anres.2021.55.1.16
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក និងផលិតភាពក្នុងដំណាំស្រូវ ដោយការអនុវត្តវិធីសាស្ត្របញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា ជាមួយនឹងការសាបព្រោះគ្រាប់ស្រូវពន្លកក្នុងស្រែកសិករ

ចំណងជើងដើម៖ Improving water use efficiency and productivity in rice crops by applying alternate wetting and drying with pregerminated broadcasting in farmers’ fields

អ្នកនិពន្ធ៖ Nittaya Ruensuk (Rice Department, Thailand), Benjamas Rossopa (Rice Department, Thailand), Chairat Channu (Rice Department, Thailand), Kriskamol Paothong (Rice Department, Thailand), Noppadol Prayoonsuk (Rice Department, Thailand), Patcharaporn Rakchum (Rice Department, Thailand), Chanate Malumpong (Kasetsart University, Thailand)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2021, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Agronomy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្រោចស្រពនៅប្រទេសថៃមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តម្រូវការផលិតកម្មស្រូវនារដូវប្រាំង ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធពន្លិចទឹកជាប្រចាំ ទៅជាការគ្រប់គ្រងដែលសន្សំសំចៃទឹក។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានណែនាំ និងសាកល្បងវិធីសាស្ត្របញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD 5/-15) ជាមួយនឹងវិធីសាបព្រោះគ្រាប់ពន្លក នៅក្នុងស្រែរបស់កសិករចំនួន ៨ខេត្ត ក្នុងប្រទេសថៃ នាឆ្នាំ២០១៦។

ការរៀបចំស្រែសាកល្បង និងការវាស់វែងកម្រិតទឹកដោយប្រើបំពង់ (Water level measurement)
ការវាស់វែងការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន និងនីទ្រីកអុកស៊ីត (CH4 and N2O emissions measurement)
ការប្រៀបធៀបទិន្នផលស្រូវ និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចចំណាយ-ចំណូល (Yield and economic analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

នៅរដូវប្រាំង ការអនុវត្ត AWD បានបង្កើនទិន្នផលស្រូវពី ៨-២២% កាត់បន្ថយបរិមាណទឹកប្រើប្រាស់ពី ៥-៣០% និងបង្កើនផលិតភាពទឹកពី ១០-៣៥% បើធៀបនឹងការអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់របស់កសិករ។
ការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) សរុបពីការអនុវត្ត AWD នារដូវប្រាំង មានកម្រិតទាបជាងការអនុវត្តរបស់កសិករពី ៧-៨៣% ខណៈការបញ្ចេញឧស្ម័ន N2O មានកម្រិតទាប និងមិនសូវមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់។
ប្រាក់ចំណូល និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធទាំងពីររដូវមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពី ៤៥,៨ ទៅ ៦០,៨ ដុល្លារ/ហិកតា ដែលជួយកសិករកាត់បន្ថយហានិភ័យកង្វះទឹក និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Traditional Farmer's Practice (Continuous Flooding) ការអនុវត្តរបស់កសិករតាមទម្លាប់ (ការរក្សាទឹកពន្លិចក្នុងស្រែជាប្រចាំ)	ងាយស្រួលអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់ និងមិនទាមទារការតាមដានកម្រិតទឹកក្នុងស្រែញឹកញាប់នោះទេ។	ប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកច្រើន បង្កើនការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ពិសេសឧស្ម័នមេតាន CH4) និងអាចប្រឈមហានិភ័យពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួតកង្វះទឹក។	ទិន្នផលស្រូវទាបជាង និងចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់លើការបូមទឹក ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណេញសុទ្ធទទួលបានតិចតួច។
Alternate Wetting and Drying (AWD 5/-15) with Pregerminated Broadcasting វិធីសាស្ត្របញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD) កម្រិត ៥/-១៥សង់ទីម៉ែត្រ ជាមួយការសាបព្រោះគ្រាប់ពន្លក	សន្សំសំចៃការប្រើប្រាស់ទឹកបានច្រើន បង្កើនទិន្នផលស្រូវ បង្កើនផលិតភាពទឹក និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនារដូវប្រាំង។	ពិបាកអនុវត្តនៅរដូវវស្សាដោយសារមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន (មិនអាចបូមទឹកចេញទាន់) និងមិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ដីប្រភេទល្បាយខ្សាច់ (sandy loam) ព្រោះទឹកហូរច្រោះលឿនពេក។	នៅរដូវប្រាំង ទិន្នផលកើនឡើងពី ៨-២២% ការប្រើប្រាស់ទឹកថយចុះ ៥-៣០% ការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានថយចុះ ៧-៨៣% និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញសុទ្ធពី ៤៥,៨-៦០,៨ ដុល្លារ/ហិកតា។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះសម្រាប់កសិករទាមទារធនធានតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវគឺតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់។

Hardware: បំពង់ជ័រសម្រាប់វាស់កម្រិតទឹក (PVC Water tubes) ដែលកសិករអាចធ្វើដោយខ្លួនឯងដើម្បីដោតក្នុងស្រែសម្រាប់តាមដានកម្រិតទឹក។
Hardware (For Research): បន្ទប់ជ័រអាគ្រីលីក (Acrylic chambers), សឺរាំងប្លាស្ទិក និងម៉ាស៊ីនវិភាគឧស្ម័ន (Gas chromatograph) ដែលមានបំពាក់ឧបករណ៍ FID និង ECD សម្រាប់វាស់ឧស្ម័ន CH4 និង N2O។
Expertise: ចំណេះដឹងពីបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹក AWD កម្រិត ៥/-១៥ សង់ទីម៉ែត្រ និងការតាមដានសំណើមដីឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវ។
Agricultural Inputs: គ្រាប់ពូជស្រូវ ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលប្រើប្រាស់តាមទម្លាប់ធម្មតារបស់កសិករ (មិនតម្រូវឱ្យមានធាតុចូលបន្ថែមដើម្បីអនុវត្ត AWD ឡើយ)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៨ នៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់ថៃ និងពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្ររបស់ប្រទេសគេ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ភាពខុសគ្នានៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងគុណភាពដីនៅកម្ពុជា ទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងជាក់ស្តែងជាមុនសិន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេស AWD នេះមានសក្តានុពលខ្លាំង និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិករនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការធ្វើស្រូវប្រាំងដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ខេត្តនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប និងតំបន់ផលិតស្រូវប្រាំងធំៗ (Tonle Sap Region, Prey Veng, Takeo): ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះនឹងជួយកសិករនៅតំបន់ទាំងនេះ សន្សំសំចៃទឹកពីប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងកាត់បន្ថយថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈក្នុងការបូមទឹកនារដូវប្រាំង។
គម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (Carbon Credit Projects): ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល អាចយកវិធីសាស្ត្រនេះទៅអនុវត្តដើម្បីវាស់វែងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នមេតាន (CH4) និងលក់ឥណទានកាបូន (Carbon Credits) ពីវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការស្រាវជ្រាវនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្ម (Agricultural Universities): និស្សិតកសិកម្ម និងអ្នកស្រាវជ្រាវ (ឧទាហរណ៍ RUA ឬ UBB) អាចអនុវត្តការស្រាវជ្រាវស្រដៀងគ្នានេះ ដើម្បីរកពូជស្រូវខ្មែរដែលស័ក្តិសមបំផុតជាមួយនឹងការគ្រប់គ្រងទឹកបែប AWD។

ជារួម បច្ចេកទេស AWD គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយទាប (Low-cost solution) ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដល់កសិករ និងផ្នែកបរិស្ថាន ប៉ុន្តែត្រូវជៀសវាងការអនុវត្តនៅលើតំបន់ដែលមានប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងរៀបចំសម្ភារៈ: ចូលទៅកាន់គេហទំព័រ IRRI ដើម្បីទាញយកឯកសារណែនាំពីបច្ចេកទេស AWD និងអនុវត្តការកាត់បំពង់ជ័រ PVC pipe ទំហំ ៤អ៊ីញ ប្រវែង ៤០សង់ទីម៉ែត្រ ដោយខួងរន្ធជុំវិញសម្រាប់ធ្វើជាឧបករណ៍វាស់កម្រិតទឹកក្នុងស្រែ។
ជ្រើសរើសទីតាំងស្រែសាកល្បង: ស្វែងរកទីតាំងស្រែដែលមានប្រភេទដីឥដ្ឋ ឬដីល្បាប់ (ជៀសវាងដីល្បាយខ្សាច់) និងមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដែលអាចបូមទឹកបញ្ចូល និងទម្លាក់ទឹកចេញបានដោយងាយស្រួល សម្រាប់ការដាំដុះនារដូវប្រាំង។
អនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងស្រែ (Field Implementation): ក្រោយពេលសាបព្រោះស្រូវបាន ២០ថ្ងៃ ចាប់ផ្តើមអនុវត្តបច្ចេកទេស AWD 5/-15 ដោយទុកឱ្យទឹកស្រកចុះរហូតដល់ -១៥សង់ទីម៉ែត្រក្រោមកម្រិតដី ទើបបូមទឹកបញ្ចូលវិញឱ្យដល់កម្រិត +៥សង់ទីម៉ែត្រលើដី រួចធ្វើបែបនេះសារចុះសារឡើងរហូតដល់ស្រូវតាំងស្មើម។
ប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យ (Data Collection & Analysis): កត់ត្រាបរិមាណទឹកដែលបានបូមបញ្ចូល ថ្លៃដើមប្រេងឥន្ធនៈ និងទិន្នផលពេលប្រមូលផល។ ប្រើប្រាស់កម្មវិធី Excel ឬ R Program ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀបទិន្នន័យចំណាយ-ចំណូល រវាងស្រែដែលអនុវត្ត AWD និងស្រែធម្មតា ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Alternate wetting and drying (វិធីសាស្ត្របញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា)	គឺជាបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែ ដោយទុកឱ្យដីស្រែស្ងួតបន្តិចម្តងៗរហូតដល់កម្រិតកំណត់មួយ (ឧទាហរណ៍ -១៥សង់ទីម៉ែត្រក្រោមដី) ទើបបូមទឹកបញ្ចូលវិញ ជាជាងការទប់ទឹកឱ្យលិចស្រែជាប់រហូត។	ដូចជាការផឹកទឹកនៅពេលដែលយើងចាប់ផ្តើមស្រេក ជាជាងការត្រាំខ្លួនក្នុងអាងទឹកដើម្បីកុំឱ្យខ្វះទឹក។
Pregerminated broadcasting (ការសាបព្រោះគ្រាប់ពន្លក)	គឺជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះដែលកសិករយកគ្រាប់ពូជស្រូវទៅត្រាំទឹកឱ្យដុះពន្លកជាមុនសិន មុននឹងយកទៅសាបព្រោះផ្ទាល់ទៅលើដីស្រែដែលបានរៀបចំរួចរាល់ ដើម្បីកាត់បន្ថយពេលវេលាលូតលាស់ និងប្រជែងឈ្នះស្មៅ។	ដូចជាការបណ្តុះគ្រាប់សណ្តែកឱ្យចេញមាត់ចាបសិន មុននឹងយកទៅកប់ដាំក្នុងដី ដើម្បីធានាថាវាឆាប់ដុះ។
Water productivity (ផលិតភាពទឹក)	គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទិន្នផលស្រូវដែលទទួលបាន (គិតជាគីឡូក្រាម) ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុបដែលបានប្រើប្រាស់ (គិតជាម៉ែត្រគូប) ក្នុងមួយវដ្តនៃការដាំដុះ ដើម្បីដឹងពីភាពសន្សំសំចៃនៃការប្រើប្រាស់ទឹក។	ដូចជាការវាស់ថាតើម៉ូតូមួយគ្រឿងអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ ដោយប្រើប្រាស់សាំងត្រឹមតែមួយលីត្រ។
Methane (CH4) emissions (ការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន)	គឺជាការភាយចេញនូវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រភេទមេតានពីដីស្រែដែលលិចទឹក ដោយសារសកម្មភាពបំបែកសារធាតុសរីរាង្គរបស់បាក់តេរីនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានអុកស៊ីសែន។	ដូចជាឧស្ម័នដែលមានក្លិនស្អុយ ដែលភាយចេញពីគំនរសំរាមសើមៗ ដែលងំយូរដោយគ្មានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់។
Nitrous oxide (N2O) emissions (ការបញ្ចេញឧស្ម័ននីទ្រីកអុកស៊ីត)	គឺជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយប្រភេទទៀតដែលភាយចេញពីដីកសិកម្ម ដែលជារឿយៗកើតឡើងនៅពេលដីស្ងួតមានអុកស៊ីសែន និងមានការប្រើប្រាស់ជីគីមីប្រភេទនីត្រូសែន។	ដូចជាចំហាយសារធាតុគីមីដែលហួតចេញពីដី នៅពេលដែលយើងបាចជី ហើយដីត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង។
Cation exchange capacity / CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង)	ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការផ្ទុក និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាអ៉ីយ៉ុងមានបន្ទុកវិជ្ជមាន) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ឫសដំណាំ។ ដីដែលមានតម្លៃ CEC ខ្ពស់ គឺជាដីដែលមានជីជាតិល្អ និងអាចស្តុកជីបានយូរ។	ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ ឃ្លាំងកាន់តែធំ វាអាចស្តុកទុកម្ហូបអាហារ (ជីជាតិ) សម្រាប់រុក្ខជាតិកាន់តែច្រើនដោយមិនងាយហូរជ្រោះបាត់។
Artificial ebullition (ការធ្វើឱ្យពុះភាយឧស្ម័នដោយសិប្បនិម្មិត)	គឺជាការភាយចេញនូវពពុះឧស្ម័ន (ជាពិសេសមេតាន) ពីក្នុងភក់ស្រែមកបរិយាកាស ដោយសារមានការជាន់រំខាន ឬកូរដី ក្នុងពេលអ្នកស្រាវជ្រាវកំពុងវាស់វែង ដែលអាចធ្វើឱ្យទិន្នន័យស្រាវជ្រាវខុសប្រក្រតី។	ដូចជាការក្រឡុកដបទឹកក្រូចមានហ្គាស ដែលធ្វើឱ្យពពុះហ្គាសកញ្ជ្រោលភាយចេញមកក្រៅយ៉ាងខ្លាំងពេលបើកគម្រប។
Gas chromatograph (ម៉ាស៊ីនវិភាគក្រូម៉ាតូក្រាមឧស្ម័ន)	ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ទំនើប ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់បំបែក ចាប់សញ្ញា និងវាស់ស្ទង់បរិមាណសមាសធាតុឧស្ម័ននីមួយៗ (ដូចជា CH4 និង N2O) ដែលមាននៅក្នុងគំរូខ្យល់ដែលគេបានប្រមូលពីស្រែ។	ដូចជាម៉ាស៊ីនរាប់លុយដែលអាចបែងចែក និងរាប់ចំនួនក្រដាសប្រាក់តាមប្រភេទនីមួយៗ (១ដុល្លារ ៥ដុល្លារ ១០ដុល្លារ) ដោយស្វ័យប្រវត្តិ និងច្បាស់លាស់បំផុត។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖