បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ទឹកច្រើនហួសហេតុក្នុងការដាំដុះស្រូវ ដោយស្វែងរកបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកដែលអាចសន្សំសំចៃទឹកបានខ្ពស់តែមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវប្រភេទ Riceberry នៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើពិសោធន៍នៅវាលស្រែក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ (រដូវប្រាំងឆ្នាំ ២០១៦-២០១៧) ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រស្រោចស្រពចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Alternate Wetting and Drying 1 (AWD1) ការស្រោចស្រពបែបសើមនិងស្ងួតឆ្លាស់គ្នាទម្រង់ទី១ (បញ្ជូលទឹកពេលស្រកដល់ -៥ស.ម) |
សន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនបំផុត និងបង្កើនផលិតភាពទឹកដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ។ វាជួយឱ្យឫសស្រូវទទួលបានអុកស៊ីហ្សែនល្អ និងស្រូបយកជីបានប្រសើរ។ | ទាមទារការតាមដានកម្រិតទឹកក្នុងស្រែជាប្រចាំដោយប្រើបំពង់វាស់ និងទាមទារការគ្រប់គ្រងស្មៅឱ្យបានដិតដល់ជាងមុននៅពេលដីស្ងួត។ | សន្សំសំចៃទឹកបាន ៣៤,០៦% (២០១៦) ដល់ ៤០,៥៩% (២០១៧) ដោយផ្តល់ទិន្នផលប្រមាណ ៨២៦,៨ ដល់ ៨៣៥,៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Alternate Wetting and Drying 2 (AWD2) ការស្រោចស្រពបែបសើមនិងស្ងួតឆ្លាស់គ្នាទម្រង់ទី២ (បញ្ជូលទឹកពេលស្រកដល់ -១៥ស.ម នៅថ្ងៃទី២៥ និង៤៥) |
សន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនគួរសម និងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមលើប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ការបូមទឹកបានយ៉ាងច្រើន។ | ការទុកឱ្យទឹកស្រកចុះជ្រៅដល់ -១៥ស.ម អាចប្រឈមនឹងការខ្វះជាតិទឹកក្នុងដំណាក់កាលស្រូវផើម ប្រសិនបើកសិករគ្រប់គ្រងទឹកមិនបានល្អ។ | សន្សំសំចៃទឹកបាន ៣១,៧៥% ដល់ ៣៣,៣៨% ដោយផ្តល់ទិន្នផលប្រមាណ ៨២០,៧ ដល់ ៨២៩,៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Continuous Flooding (CF) ការបញ្ចេញទឹកជន់ជាប្រចាំ (វិធីសាស្ត្រធម្មតា) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តដោយមិនបាច់តាមដានកម្រិតទឹកញឹកញាប់ និងជួយទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅបានល្អ។ កសិករមានភាពស៊ាំនឹងវិធីសាស្ត្រនេះស្រាប់។ | ខ្ជះខ្ជាយធនធានទឹកខ្លាំងបំផុត ប្រើប្រាស់ថាមពលបូមទឹកច្រើន និងមានផលិតភាពទឹកស្រោចស្រពទាបជាងគេ។ | ប្រើប្រាស់ទឹកច្រើនបំផុត (១៣៨១ ដល់ ១៥៣០ ម៉ែត្រគូប/រ៉ៃ) ដោយផ្តល់ទិន្នផល ៨២២,១ ដល់ ៨៣០,៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រហាក់ប្រហែលនឹង AWD)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជារូបិយប័ណ្ណលម្អិតទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ថាបច្ចេកទេសសន្សំសំចៃទឹក (AWD) អាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម ដូចជាថ្លៃកម្លាំងពលកម្ម និងប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ការបូមទឹកយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រល្អ និងមានប្រភេទដីឥដ្ឋ (Clay) ដែលអាចទប់ទឹកបានយូរ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលអាចមានភាពប្រែប្រួល ប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ដីខ្សាច់ ឬដីល្បាយខ្សាច់ដែលមិនអាចរក្សាសំណើមបានយូរ និងភាគច្រើនពឹងផ្អែកតែលើទឹកភ្លៀង។
បច្ចេកទេសស្រោចស្រពបែបសើម និងស្ងួតឆ្លាស់គ្នា (AWD) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីទប់ទល់នឹងបញ្ហាខ្វះខាតទឹកក្នុងរដូវប្រាំង។
ការពង្រីកការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះរួមជាមួយនឹងការស្តារប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ នឹងជួយលើកកម្ពស់សន្តិសុខស្បៀង ការបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាពធនធានទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alternate Wetting and Drying (AWD) | វាជាបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែ ដោយទុកឱ្យដីស្ងួតរហូតដល់កម្រិតកំណត់មួយ (ឧទាហរណ៍ ទឹកស្រកចុះក្រោមផ្ទៃដី ១៥ស.ម) ទើបបញ្ចូលទឹកចូលវិញ។ វិធីនេះជួយឱ្យឫសស្រូវទទួលបានអុកស៊ីហ្សែន ដកដង្ហើមបានល្អ សន្សំសំចៃទឹក និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។ | ដូចជាការឱ្យមនុស្សផឹកទឹកមួយកែវអស់សិន ចាំចាក់ឱ្យថែមទៀត ជាជាងការបើកទឹកឱ្យហូរហៀរចេញពីកែវចោលជានិច្ច។ |
| Continuous Flooding (CF) | វាជាវិធីសាស្ត្រធ្វើស្រែបែបប្រពៃណី ដែលកសិកររក្សាកម្ពស់ទឹកក្នុងស្រែឱ្យលិចជានិច្ច (ប្រមាណ ៥ ទៅ ១៥សង់ទីម៉ែត្រ) តាំងពីពេលស្ទូងរហូតដល់ជិតប្រមូលផល ដែលទាមទារបរិមាណទឹកច្រើន និងប្រឈមនឹងការខ្ជះខ្ជាយទឹកខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការត្រាំពាងទឹកឱ្យពេញរហូត ដើម្បីកុំឱ្យស្រក ដែលត្រូវចំណាយទឹកច្រើន។ |
| Irrigation Water Productivity (IWP) | វាជារង្វាស់ដែលគណនាពីទិន្នផលស្រូវ (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលអាចផលិតបានធៀបនឹងបរិមាណទឹកស្រោចស្រព១ម៉ែត្រគូបដែលបានប្រើប្រាស់។ តម្លៃ IWP កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាការអនុវត្តនោះប្រើប្រាស់ទឹកបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងចំណេញទឹក។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើម៉ូតូមួយចាក់សាំង ១លីត្រ អាចជិះបានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) | វាជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក ឬផ្នែកតូចៗ រួចអនុវត្តបច្ចេកទេសស្រោចស្រពខុសៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីកម្រិតជីជាតិដីខុសគ្នានៅតាមកន្លែងនីមួយៗ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យស្មើៗគ្នាទៅក្នុងក្រុមនីមួយៗ មុននឹងសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលតេស្តមិនលម្អៀង។ |
| Field Capacity | វាជាបរិមាណសំណើម ឬបរិមាណទឹកអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានជ្រាបចុះទៅក្រោមផុត (ជាទូទៅ ក្រោយពេលភ្លៀងធ្លាក់ ឬស្រោចស្រពរួច ២-៣ថ្ងៃ)។ នេះគឺជាកម្រិតសំណើមដ៏ល្អបំផុតដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទឹកបានងាយស្រួល។ | ដូចជាការយកអេប៉ុងជ្រលក់ទឹកឱ្យជោក ហើយលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកដែលលើសអស់ សំណើមដែលនៅសល់ក្នុងអេប៉ុងនោះហើយគឺជា Field Capacity។ |
| Permanent Wilting Point | វាជាចំណុចសំណើមដីដែលទាបបំផុត ឬស្ងួតបំផុត ដែលរុក្ខជាតិមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបឺតស្រូបយកទឹកពីដីបានទៀតឡើយ ហើយនឹងបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោនរហូតដល់ងាប់ ទោះបីជាមានការស្រោចទឹកឡើងវិញនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាការបឺតទឹកពីកែវដោយទុយោរហូតដល់គោកបាតកែវ ដែលអ្នកមិនអាចបឺតទឹកបានទៀតទោះខំប្រឹងយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Cutthroat - Flume | វាជាឧបករណ៍វាស់រំហូរទឹក (ប្រឡាយខ្នាតតូចរាងដូចកែវនាឡិកាខ្សាច់) ដែលត្រូវបានដំឡើងនៅតាមច្រកបញ្ចូលទឹកក្នុងស្រែពិសោធន៍នីមួយៗ ដើម្បីតាមដាន និងកត់ត្រាបរិមាណទឹកដែលបានបញ្ចេញចូលក្នុងស្រែឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាកុងទ័រទឹកនៅតាមផ្ទះ ដែលវាស់ដឹងថាអ្នកបានប្រើប្រាស់ទឹកអស់ប៉ុន្មានម៉ែត្រគូបពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
