បញ្ហា (The Problem)៖ ការបណ្ដុះកោសិកាសណ្តែកសៀងក្នុងបំពង់សាកល្បង (In-vitro) គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ និងបំប្លែងហ្សែន ប៉ុន្តែវាមានការលំបាកដោយសារពូជ និងប្រភេទកោសិកាឆ្លើយតបខុសៗគ្នាចំពោះមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃសមត្ថភាព និងស្វែងរកលក្ខខណ្ឌដ៏ល្អបំផុតក្នុងការបណ្ដុះកោសិកាសម្រាប់ពូជសណ្តែកសៀងចំនួន៣។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍លើប្រភេទកោសិកាដើម មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម និងអរម៉ូនលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រានៃការដុះកាលុស (Callus) ពន្លក និងឫស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS Medium supplemented with BA (Shoot tips & Cotyledons) ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែមអរម៉ូន BA លើចុងពន្លកនិងកូទីលេដុង |
ផ្តល់អត្រាដុះកាលុសខ្ពស់រហូតដល់ ១០០% និងជំរុញការដុះពន្លកបានយ៉ាងល្អ។ កាលុសដែលទទួលបានមានទំហំធំនិងមានពណ៌បៃតងល្អ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបន្តពូជ។ | កំហាប់ BA ខ្ពស់ពេក (លើសពី ៣ mg/L) នឹងរារាំងដល់ការដុះឫស និងធ្វើឱ្យពន្លកដែលដុះមកខ្សោយឬខ្លីពេក។ | អត្រាដុះកាលុស ១០០% និងអត្រាដុះពន្លកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅកំហាប់ BA ពី ២ ទៅ ៣ mg/L។ |
| GB5 Medium with BA & TDZ ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន GB5 បន្ថែមអរម៉ូន BA និង TDZ |
អាចផ្តល់អត្រានៃការដុះកាលុសបានខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងមជ្ឈដ្ឋាន MS ដែរ។ | ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង BA និង TDZ បានរារាំងទាំងស្រុងដល់ការកកើតពន្លកនិងឫស ហើយកាលុសដែលទទួលបានមានទំហំតូចនិងមានពណ៌ត្នោត។ | អត្រាដុះកាលុស ៩៥.៥% ប៉ុន្តែអត្រាដុះពន្លកនិងឫសធ្លាក់ចុះដល់ ០% នៅពេលមានវត្តមាន TDZ។ |
| Hypocotyl segments as explants ការប្រើប្រាស់អង្កត់អ៊ីប៉ូកូទីលជាកោសិកាដើម |
ងាយស្រួលក្នុងការកាត់យកពីកូនរុក្ខជាតិ និងនៅតែអាចបង្កើតកាលុសបានក្នុងកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់។ | មានសមត្ថភាពទាបខ្លាំងក្នុងការវិវឌ្ឍទៅជាពន្លក បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ចុងពន្លក ឬកូទីលេដុង។ | អត្រាដុះពន្លកទាបបំផុតត្រឹមតែ ៤.០% ប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការបណ្ដុះពន្លកឡើងវិញទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្ដុះកោសិការុក្ខជាតិដែលមានឧបករណ៍ទប់ស្កាត់មេរោគ និងសារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងក្នុងស្រុករបស់វៀតណាមផ្ទាល់ (DT2008, ĐT35 និង VNUAĐ2)។ ដោយសារតែសមត្ថភាពនៃការបណ្ដុះកោសិការុក្ខជាតិមានការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រភេទពូជ (Genotype-dependent) លទ្ធផលនេះអាចនឹងមានភាពខុសគ្នាបើអនុវត្តលើពូជសណ្តែកសៀងដែលដាំដុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។ ដូច្នេះ វាទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយពូជក្នុងស្រុក។
ពិធីការនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយ ដែលអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្មវិធីបំប្លែងហ្សែន និងបង្កាត់ពូជសណ្តែកសៀងនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តនិងការកែច្នៃវិធីសាស្ត្រនេះឱ្យស្របតាមបរិបទពូជក្នុងស្រុក នឹងជួយពន្លឿនការបង្កើតពូជសណ្តែកសៀងថ្មីៗដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងអាកាសធាតុប្រែប្រួលសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In-vitro regeneration (ការបណ្ដុះកោសិកាក្នុងបំពង់សាកល្បង) | ដំណើរការនៃការយកកោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិទៅបណ្ដុះនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ដែលមានមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិតក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ ដើម្បីជំរុញឱ្យកោសិកាទាំងនោះបែងចែក និងលូតលាស់ក្លាយជារុក្ខជាតិថ្មីមួយពេញលេញ។ ដំណើរការនេះចាំបាច់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ និងការបំប្លែងហ្សែន។ | ដូចជាការយកមែកឈើដ៏តូចមួយទៅដាំក្នុងកែវដែលមានទឹកថ្នាំជីវជាតិពិសេស ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមឈើថ្មីមួយនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ |
| Callus (កាលុស ឬដុំកោសិកាមិនទាន់បែងចែករូបរាង) | បណ្ដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាជាដុំៗ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ក្លាយជាស្លឹក ឫស ឬដើម) ដែលដុះចេញពីមុខរបួសនៃជាលិកាដើម (Explant) ពេលមានការជំរុញពីអរម៉ូនលូតលាស់។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងមុនពេលកោសិកាវិវឌ្ឍទៅជាពន្លកឬឫស។ | ដូចជាសាច់ខ្ចីដែលទើបតែដុះពកនៅត្រង់មុខរបួស មុនពេលវាវិវឌ្ឍក្លាយជាស្បែកធម្មតាវិញ។ |
| Explant (កោសិកាដើម ឬជាលិកាពូជ) | បំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាចុងពន្លក កូទីលេដុង ឬបំណែកដើម) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកប្រើប្រាស់ជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់បណ្ដុះនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូល។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជ ឬដើមដំឡូងដែលយើងកាត់ជាកង់ៗដើម្បីយកទៅដាំបន្តឱ្យដុះជាដើមថ្មី។ |
| Cotyledon (កូទីលេដុង ឬស្លឹកដំបូងនៃអំប្រ៊ីយ៉ុង) | ផ្នែកមួយនៃអំប្រ៊ីយ៉ុងរុក្ខជាតិដែលមានតួនាទីផ្ទុកអាហារបម្រុងសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិពេលទើបតែពន្លកចេញពីគ្រាប់ដំបូងបង្អស់។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានគេរកឃើញថាជាកោសិកាដើមដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ការបណ្ដុះកោសិកា។ | ដូចជាកញ្ចប់អាហារតូចមួយដែលរុំជាប់នឹងទារករុក្ខជាតិ ដើម្បីផ្តល់កម្លាំងឱ្យវាដុះចេញពីដីមុនពេលវាអាចបង្កើតស្លឹកពិតប្រាកដ។ |
| Organogenesis (ការកកើតសរីរាង្គ) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលកោសិកាកាលុស (Callus) ចាប់ផ្តើមបែងចែកមុខងារ និងវិវឌ្ឍរូបរាងរបស់ខ្លួនទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ ដូចជាដុះចេញជាឫស ដើម និងស្លឹក ក្រោមការបញ្ជារបស់អរម៉ូននៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។ | ដូចជាជាងស្ថាបត្យករដែលចាប់ផ្តើមយកដុំឥដ្ឋ (កោសិកា) មកតម្រៀបសាងសង់ជាបន្ទប់ ដំបូល ឬសសរ (ឫស ពន្លក) ដើម្បីបង្កើតជាផ្ទះមួយដ៏ពេញលេញ។ |
| Plant growth regulators (អរម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | សារធាតុគីមី ឬអរម៉ូនសំយោគ (ដូចជា BA, TDZ, ឬ NAA) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្ថែមទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមក្នុងបរិមាណតិចតួច ដើម្បីបញ្ជា ឬជំរុញឱ្យកោសិការុក្ខជាតិប្រែប្រួល ដូចជាជួយឱ្យឆាប់ដុះកាលុស លូតលាស់ ដុះពន្លក ឬបញ្ចេញឫសតាមការចង់បាន។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវឬវីតាមីនដែលយើងឱ្យទៅក្មេងដើម្បីជួយជំរុញឱ្យគេលូតកម្ពស់ ឬឡើងទម្ងន់ឱ្យចំគោលដៅ។ |
| Hypocotyl (អង្កត់អ៊ីប៉ូកូទីល) | ផ្នែកនៃដើមកូនរុក្ខជាតិដែលស្ថិតនៅចន្លោះខាងក្រោមស្លឹកកូទីលេដុង និងខាងលើឫសដំបូងបង្អស់។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានកាត់យកមកធ្វើជាកោសិកាដើម សម្រាប់ការបណ្ដុះ ប៉ុន្តែផ្តល់អត្រាដុះពន្លកទាបជាងចុងពន្លកនិងកូទីលេដុង។ | ដូចជាក និងប្រអប់ទ្រូងនៃកូនរុក្ខជាតិ ដែលជាផ្នែកតភ្ជាប់រវាងឫសជើងនិងស្លឹកដែលជាដៃ។ |
| MS medium (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម MS ឬ Murashige and Skoog) | ប្រភេទនៃរូបមន្តទឹក ឬចាហួយចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិតកម្រិតស្តង់ដារ ដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម រ៉ែខនិជ វីតាមីន និងស្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់កោសិការុក្ខជាតិឱ្យអាចរស់រាន និងលូតលាស់បាននៅក្នុងបំពង់សាកល្បងដោយមិនបាច់មានដី។ | ដូចជាស៊ុបពិសេសដែលផ្សំឡើងពីជីវជាតិគ្រប់មុខ ដើម្បីចិញ្ចឹមកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានឫសឱ្យមានអាហារហូបគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
