បញ្ហា (The Problem)៖ ផ្កាអ័រគីដេ Vanda coerulea Giff. គឺជាប្រភេទរុក្ខជាតិកម្រដែលប្រឈមនឹងការផុតពូជ (មានក្នុងបញ្ជី CITES ឧបសម្ព័ន្ធទី១) ហើយការអភិរក្សពូជរបស់វានៅក្នុងបំពង់ពិសោធន៍ (In vitro) ទាមទារបច្ចេកទេសដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាកំណើនឱ្យនៅទាបបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការសាកល្បងបច្ចេកទេសអភិរក្សដោយកម្រិតការផ្គត់ផ្គង់ឧស្ម័នតាមរយៈការប្រើប្រេងប៉ារ៉ាហ្វីន និងការកប់ក្នុងជែលអាហ្គារ ក្រោមលក្ខខណ្ឌពន្លឺផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Normal Medium) ការត្រួតពិនិត្យ (គ្មានការគ្របសង្កត់) |
ងាយស្រួលរៀបចំដោយមិនទាមទារសារធាតុបន្ថែមសម្រាប់ការគ្រប។ | រុក្ខជាតិបន្តលូតលាស់លឿន និងឡើងទម្ងន់ ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការរក្សាទុក ឬអភិរក្សរយៈពេលវែង។ | ក្នុងទីងងឹត រុក្ខជាតិប្រែពណ៌លឿងនៅសប្តាហ៍ទី២ និងមានការកើនឡើងទម្ងន់ 0.2150g។ |
| 5 cm Paraffin Oil Overlay ការគ្របពីលើដោយប្រេងប៉ារ៉ាហ្វីន កម្រាស់ ៥សង់ទីម៉ែត្រ |
អាចកម្រិតការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន ដែលជួយពន្យារការលូតលាស់បានមួយកម្រិត។ | ធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបាត់បង់ទម្ងន់ច្រើនជាងគេក្នុងទីងងឹត ព្រមទាំងពិបាកក្នុងការចាត់ចែង និងដឹកជញ្ជូនដោយសារប្រេងអាចកំពប់។ | បាត់បង់ទម្ងន់ច្រើនជាងគេ (-0.1221g) ក្នុងលក្ខខណ្ឌងងឹត ប៉ុន្តែអាចបង្កើតពន្លកថ្មីនៅសប្តាហ៍ទី៦។ |
| 1 cm Water Agar Embedding ការកប់ក្រោមជែលអាហ្គារទឹក ជម្រៅ ១សង់ទីម៉ែត្រ |
ងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូនជាងការប្រើប្រេង និងជួយកាត់បន្ថយការលូតលាស់បានពាក់កណ្តាល។ | ជែលអាហ្គារអាចប្រេះស្រាំនៅពេលត្រូវពន្លឺ ដែលធ្វើឱ្យកោសិកាត្រូវខ្យល់និងលូតលាស់លឿនវិញ។ | អត្រាកំណើនថយចុះមកនៅត្រឹម ៥៣% នៃកំណើនធម្មតា។ |
| 2 cm Water Agar Embedding ការកប់ក្រោមជែលអាហ្គារទឹក ជម្រៅ ២សង់ទីម៉ែត្រ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ និងងាយស្រួលក្នុងការចាត់ចែងដឹកជញ្ជូនសម្រាប់ការអភិរក្ស។ | ត្រូវការពេលវេលាក្នុងការរៀបចំជែលក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ | កាត់បន្ថយអត្រាកំណើនបានយ៉ាងល្អ (នៅសល់ត្រឹម ៣៤%) និងកោសិកាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរស់រាន និងលូតលាស់ឡើងវិញ (Regrowth) នៅពេលផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ ដែលមានឧបករណ៍គ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព ពន្លឺ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជអ័រគីដេ Vanda coerulea ដែលជាប្រភេទរុក្ខជាតិកម្រ (ចុះបញ្ជី CITES) មានវត្តមាននៅថៃ ឥណ្ឌា មីយ៉ាន់ម៉ា និងចិន។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានពូជនេះដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែយើងមានពូជអ័រគីដេព្រៃកម្រជាច្រើនប្រភេទនៅក្នុងតំបន់ភ្នំបូកគោ ឬជួរភ្នំក្រវាញ ដែលប្រឈមនឹងការផុតពូជដូចគ្នា ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តជាគំរូបានយ៉ាងល្អ។
បច្ចេកទេសកប់ក្រោមជែលអាហ្គារនេះមានសារៈសំខាន់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការអភិរក្សធនធានសេនេទិចរុក្ខជាតិកម្រដោយចំណាយតិច។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវជម្រើសចំណាយថាមពលទាប ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការអភិរក្សពូជរុក្ខជាតិក្នុងទីពិសោធន៍ ដែលឆ្លើយតបយ៉ាងល្អទៅនឹងបរិបទនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro preservation (ការអភិរក្សក្នុងបំពង់ពិសោធន៍) | វិធីសាស្ត្ររក្សាទុកកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិក្នុងបរិយាកាសគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងក្នុងកែវពិសោធន៍ ជាមួយនឹងសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីពន្យារការលូតលាស់និងរក្សាធនធានសេនេទិច (ពូជ) កុំឱ្យបាត់បង់។ | ដូចជាការដាក់សត្វខ្លាឃ្មុំឱ្យដេកសិសិររដូវ (hibernate) ក្នុងបន្ទប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ដែលមានអាហារបម្រុង ដើម្បីឱ្យវាទប់ទល់នឹងអាកាសធាតុអាក្រក់រហូតដល់ពេលត្រូវភ្ញាក់ឡើងវិញ។ |
| Protocorm-like bodies (ដុំកោសិការុក្ខជាតិ ឬ ដុំប្រូតូកម) | ជាលិកាដុំៗដែលលូតលាស់ចេញពីកោសិកាដើមនៃអ័រគីដេ នៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដែលមានសមត្ថភាពពេញលេញអាចបន្តលូតលាស់ទៅជាដើមអ័រគីដេថ្មីមួយបាន។ | ដូចជាស៊ុត ឬគ្រាប់ពូជតូចៗរាប់រយដែលគេបង្កើតឡើងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគ្រាប់នីមួយៗអាចដុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីបាន។ |
| Agar-embedding (ការកប់ក្រោមជែលអាហ្គារ) | បច្ចេកទេសកប់ជាលិការុក្ខជាតិ (PLBs) ចូលទៅក្នុងជែលអាហ្គារ (ចាហួយ) គ្មានសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីបន្ថយការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់យឺតបំផុត សម្រាប់ការរក្សាទុករយៈពេលវែង។ | ដូចជាការយកចំណីអាហារទៅរុំប្លាស្ទិកយ៉ាងជិត រួចដាក់ក្នុងទូទឹកកក ដើម្បីកុំឱ្យខ្យល់ចូល និងរក្សាទុកបានយូរដោយមិនខូច។ |
| Paraffin oil overlay (ការគ្របពីលើដោយប្រេងប៉ារ៉ាហ្វីន) | ការចាក់ប្រេងប៉ារ៉ាហ្វីនគ្របពីលើកោសិការុក្ខជាតិក្នុងកែវពិសោធន៍ ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណអុកស៊ីសែនដែលចូលទៅដល់កោសិកា ក្នុងគោលបំណងបង្អាក់ ឬបន្ថយការលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាការចាក់ប្រេងពីលើទឹកស៊ីអ៊ីវ ឬស្ពៃជ្រក់ក្នុងហ្ល ឬដប ដើម្បីកុំឱ្យខ្យល់ចូលដល់ ដែលជួយការពារកុំឱ្យវាឆាប់ខូច។ |
| Axenic culture (ការបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានគ្មានមេរោគ) | ការបណ្តុះនិងថែរក្សាកោសិការុក្ខជាតិនៅក្នុងបរិយាកាសដែលត្រូវបានសម្លាប់មេរោគទាំងស្រុង (គ្មានបាក់តេរី ផ្សិត ឬវីរុស) ដើម្បីកុំឱ្យមានការរំខាន ឬបំផ្លាញដល់ការលូតលាស់របស់កោសិកា។ | ដូចជាការវះកាត់ក្នុងបន្ទប់ពេទ្យដែលត្រូវបានសម្លាប់មេរោគគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដើម្បីការពារកុំឱ្យអ្នកជំងឺឆ្លងរោគអំឡុងពេលវះកាត់។ |
| Cryopreservation (ការអភិរក្សដោយការបង្កក) | ការរក្សាទុកកោសិកា ឬធនធានសេនេទិចរុក្ខជាតិក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបំផុត (ជាធម្មតាក្នុងនីត្រូសែនរាវ -១៩៦ អង្សាសេ) ដើម្បីបញ្ឈប់សកម្មភាពជីវសាស្រ្តទាំងអស់ និងអាចរក្សាទុកបានរាប់សិបឆ្នាំ។ | ដូចជាការយកសាច់ស្រស់ទៅដាក់ក្នុងទូរីស័រ (Freezer) ត្រជាក់ខ្លាំង ដើម្បីបង្កកវាទុកញ៉ាំសម្រាប់រយៈពេលរាប់ខែ ឬរាប់ឆ្នាំក្រោយដោយមិនរលួយ។ |
| Hyperhydric (ការផ្ទុកទឹកលើសកម្រិត ឬជម្ងឺរលួយទឹក) | ស្ថានភាពខុសប្រក្រតីនៃកោសិការុក្ខជាតិក្នុងបំពង់ពិសោធន៍ ដែលវាស្រូបទឹកច្រើនពេកចូលទៅក្នុងកោសិកា ធ្វើឱ្យជាលិកាប្រែជាថ្លា ទន់ជ្រាយ និងងាយងាប់នៅពេលយកទៅដាំក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។ | ដូចជាការត្រាំម្រាមដៃក្នុងទឹកយូរពេក ធ្វើឱ្យស្បែកឡើងជ្រីវជ្រួញ ផុយ និងទន់ជ្រាយខុសពីធម្មតា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
