បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយផ្លែ (Anthracnose) លើដំណាំម្ទេស ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Colletotrichum spp. ដោយប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជំរុញរុក្ខជាតិបែបជីវសាស្ត្រ និងគីមី ដើម្បីបង្កើតភាពធន់ប្រឆាំងនឹងជំងឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងរដូវដាំដុះផ្ទាល់ (Field condition) ដោយសាកល្បងភ្នាក់ងារជំរុញចំនួនបីប្រភេទលើពូជម្ទេសពីរ (Mae Ping និង Man Dum)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bion® (Acibenzolar-S-methyl / BTH) ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជំរុញគីមី Bion® |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺរលួយផ្លែម្ទេស (Anthracnose) ទាំងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងទីវាល។ វាអាចកាត់បន្ថយជំងឺបានរហូតដល់ជាង ៧៥% បើធៀបនឹងក្រុមមិនបានប្រើប្រាស់។ | ការប្រើប្រាស់ក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ (០,២៥ មីលីក្រាម/ម.ល) បង្កឱ្យមានការពុលដល់រុក្ខជាតិ (Phytotoxicity) ធ្វើឱ្យស្លឹកតូច និងរួញ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលផ្លែធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | អត្រាកាត់បន្ថយជំងឺ ៧៥,៩% ទៅ ៧៦,៣% ប៉ុន្តែទិន្នផលផ្លែទាបបំផុត (ត្រឹមតែ ៧៨០ ក្រាម/ឡូត៍ សម្រាប់ពូជ Man Dum)។ |
| Trichoderma harzianum ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជំរុញជីវសាស្ត្រផ្សិត Trichoderma harzianum |
ជាជម្រើសសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន ដែលអាចជួយកាត់បន្ថយអត្រាឆ្លងជំងឺរលួយផ្លែបានមធ្យម និងជួយបង្កើនទិន្នផលផ្លែម្ទេសបានយ៉ាងល្អ ជាពិសេសលើពូជ Man Dum។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយផ្លែនៅមានកម្រិតទាបជាងភ្នាក់ងារគីមី Bion® ហើយតម្រូវឱ្យមានការបណ្តុះស្ពែរផ្សិតឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | អត្រាកាត់បន្ថយជំងឺ ២៤,២% (Mae Ping) និង ៥៧,៤% (Man Dum) ហើយទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេធៀបនឹងវិធីផ្សេងទៀត (៣២៩៨,៧ ក្រាម/ឡូត៍ សម្រាប់ Man Dum)។ |
| Salicylic acid ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជំរុញគីមី អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក (Salicylic acid) |
ងាយស្រួលរៀបចំ និងប្រើប្រាស់ អាចជួយកាត់បន្ថយជំងឺបានមួយកម្រិត និងមិនបណ្តាលឱ្យមានការពុលដល់រុក្ខជាតិធ្ងន់ធ្ងរនោះទេ។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺនៅទាបជាងគេបំផុត (ត្រឹមតែ ១៩,៨% លើពូជ Mae Ping)។ | អត្រាកាត់បន្ថយជំងឺ ១៩,៨% ទៅ ៣៦,៦% ជាមួយនឹងទិន្នផលផ្លែដែលអាចទទួលយកបាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានពិសោធន៍ទាំងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងទីវាល ព្រមទាំងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគអង់ស៊ីម និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ពូជម្ទេសជាក់លាក់តែពីរប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះប្រសិទ្ធភាពនៃភ្នាក់ងារជំរុញទាំងនេះអាចមានការប្រែប្រួល ប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជម្ទេសក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា ឬតំបន់ដែលមានដីខុសប្លែកពីគ្នា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយផ្លែម្ទេសនៅរដូវវស្សាដែលជាបញ្ហាចម្បងរបស់កសិករ។
ការប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្ត្រ Trichoderma គឺជាជម្រើសដ៏ល្អ និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ការកសាងភាពធន់នឹងជំងឺរលួយផ្លែ ខណៈពេលដែលការប្រើថ្នាំគីមី Bion® តម្រូវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះកម្រិតកំហាប់ដើម្បីចៀសវាងការខាតបង់ទិន្នផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systemic Acquired Resistance (ភាពធន់ប្រព័ន្ធទទួលបាន / SAR) | វាជាយន្តការការពារខ្លួនរបស់រុក្ខជាតិដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចជាមួយភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ឬសារធាតុគីមីមួយចំនួន ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិទាំងមូលមានភាពធន់ប្រឆាំងនឹងការវាយប្រហារនៅពេលក្រោយពីមេរោគផ្សេងៗយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដល់មនុស្ស ដែលជួយឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំក្នុងរាងកាយទាំងមូលចងចាំ និងត្រៀមខ្លួនប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគនៅពេលក្រោយ។ |
| Plant inducers (ភ្នាក់ងារជំរុញរុក្ខជាតិ) | ភ្នាក់ងារទាំងនេះអាចជាពពួកមីក្រូសរីរាង្គ (Biotic) ឬសារធាតុគីមី (Chemical) ដែលនៅពេលគេយកវាទៅបាញ់ ឬប្រើប្រាស់លើរុក្ខជាតិ វាជួយដាស់ប្រព័ន្ធការពារពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិឱ្យសកម្ម។ | ដូចជាសំឡេងរោទិ៍ប្រកាសអាសន្ន ដែលប្រាប់កងទ័ព (រុក្ខជាតិ) ឱ្យរៀបចំអាវុធត្រៀមប្រយុទ្ធការពារបន្ទាយពីសត្រូវ (ជំងឺ)។ |
| Anthracnose (ជំងឺរលួយផ្លែ ឬជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលបង្កឡើងដោយពពួកផ្សិត (ជាពិសេស Colletotrichum spp.) ធ្វើឱ្យមានស្នាមអុចៗរលួយពណ៌ខ្មៅ ឬត្នោតនៅលើផ្លែ ស្លឹក ឬដើម ដែលបំផ្លាញទិន្នផលដំណាំយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់ត្រូពិច។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែក ឬដំបៅដែលកើតឡើងនិងស៊ីរូងលើផ្លែឈើ ធ្វើឱ្យវាខូចគុណភាពមិនអាចញ៉ាំ ឬលក់បាន។ |
| Polyphenol oxidase (អង់ស៊ីមប៉ូលីហ្វេណុលអុកស៊ីដាស / PPO) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមនៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រតិកម្មការពារខ្លួនប្រឆាំងនឹងភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ដោយវាជួយបង្កើតសារធាតុគីមីដែលអាចសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត និងបាក់តេរី។ | ដូចជាកងកម្លាំងគីមីនៅក្នុងរាងកាយរុក្ខជាតិ ដែលបញ្ចេញអាវុធគីមីដើម្បីសម្លាប់សត្រូវ (មេរោគ) ដែលចូលមកឈ្លានពាន។ |
| Phytotoxicity (ការពុលដល់រុក្ខជាតិ) | គឺជាសភាពដែលរុក្ខជាតិទទួលរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ឬពុលដោយសារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា Bion®) ក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ពេក ធ្វើឱ្យស្លឹករួញ តូច ក្រៀម ឬប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់និងការផ្តល់ទិន្នផល។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យលើសកម្រិត ដែលជំនួសឱ្យការជាសះស្បើយ បែរជាធ្វើឱ្យយើងពុល ឬមានបញ្ហាសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។ |
| Inoculation (ការចម្លងរោគ ឬការចាក់បញ្ចូលមេរោគ) | ក្នុងបរិបទនៃការស្រាវជ្រាវនេះ គឺជាការបញ្ជូល ឬដាក់ស្ពែរមេរោគផ្សិតដោយចេតនាទៅលើកោសិការុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក ឬផ្លែ) ដើម្បីសង្កេតមើលពីការវិវត្តរបស់ជំងឺ និងប្រសិទ្ធភាពនៃភ្នាក់ងារទប់ស្កាត់ (ភ្នាក់ងារជំរុញ)។ | ដូចជាការសាកល្បងបាញ់កាំភ្លើងទៅលើអាវក្រោះ ដើម្បីចង់ដឹងថាអាវក្រោះនោះមានគុណភាពអាចការពារគ្រាប់កាំភ្លើងបានកម្រិតណា។ |
| Salicylic acid (អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក / SA) | គឺជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិ ឬសារធាតុគីមីដើរតួជាសញ្ញាបញ្ជាអោយកោសិការុក្ខជាតិផ្សេងៗបើកដំណើរការប្រព័ន្ធការពារខ្លួន (SAR) នៅពេលមានការវាយប្រហារពីមេរោគ។ ការបាញ់វាពីខាងក្រៅក៏អាចជួយជំរុញភាពធន់របស់រុក្ខជាតិបានដែរ។ | ដូចជាអ្នករត់សំបុត្រ ឬអ្នកនាំសារដែលរត់ទៅប្រាប់កោសិកាផ្សេងៗឱ្យប្រុងប្រយ័ត្ន និងត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងសត្រូវ។ |
| Cotyledon (កូទីលេដុង / ស្លឹកដំបូង) | គឺជាស្លឹកដំបូងគេបង្អស់ដែលដុះចេញពីគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិនៅពេលដែលវាចាប់ផ្តើមពន្លក ដែលមានតួនាទីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម និងធ្វើរស្មីសំយោគបឋមដល់កូនរុក្ខជាតិមុនពេលស្លឹកពិតប្រាកដដុះឡើង។ | ដូចជាកញ្ចប់អាហារបម្រុង ឬទឹកដោះម្តាយ ដែលជួយចិញ្ចឹមកូនង៉ែត (កូនរុក្ខជាតិ) ឱ្យធំធាត់នារយៈពេលដំបូងបង្អស់នៃជីវិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
