បញ្ហា (The Problem)៖ ភាពអតុល្យភាពរវាងកំណើនប្រជាជន និងផលិតកម្មដំណាំនៅប្រទេសអេត្យូពី តម្រូវឱ្យមានការបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មតាមរយៈការដាំដុះដំណាំចម្រុះ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីធ្លី និងកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃប៉ារ៉ាស៊ីត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើអត្ថប្រយោជន៍ផ្នែកកសិកម្មសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចនៃការដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងស័រហ្គាំ និងប្រភេទសណ្តែកផ្សេងៗ ដោយប្រើប្រាស់សូចនាករវាស់វែងជាក់លាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sole Cropping (Sorghum/Legumes) ការដាំដុះដំណាំទោល (ស័រហ្គាំ ឬសណ្តែកតែមួយមុខ) |
ងាយស្រួលក្នុងការដាំដុះ ថែទាំ កម្ចាត់ស្មៅ និងប្រមូលផល។ មិនមានការប្រកួតប្រជែងពន្លឺ ឬសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងប្រភេទដំណាំខុសគ្នាឡើយ។ | ប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់នៅពេលមានការខូចខាតដំណាំដោយប្រការណាមួយ និងងាយធ្វើឱ្យដីបាត់បង់ជីជាតិយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីមានកម្រិតទាបបើធៀបនឹងការដាំចម្រុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស័រហ្គាំទាបជាងការដាំចម្រុះក្នុងរយៈពេលវែង ដោយទទួលបានត្រឹមតែ ១៩៩៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា។ |
| Sorghum-Cow pea Intercropping ការដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងស័រហ្គាំ និងសណ្តែកខូវភី (Cow pea) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងលើកកម្ពស់ជីជាតិដីតាមរយៈការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសដោយដំណាំសណ្តែក។ កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខាតបង់ទាំងស្រុង។ | អាចមានការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងដំណាំទាំងពីរប្រសិនបើមិនបានរៀបចំគម្លាតជួរ និងពេលវេលាដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុន។ | ផ្តល់នូវអនុបាតសមមូលដី (LER) ចំនួន ១,២៥ និងជួយបង្កើនទិន្នផលស័រហ្គាំរហូតដល់ ៤១,៨% (២៦៦៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Sorghum-Pigeon pea Intercropping ការដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងស័រហ្គាំ និងសណ្តែកភីជានភី (Pigeon pea) |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍រយៈពេលវែងយ៉ាងល្អប្រសើរដល់ទិន្នផលស័រហ្គាំ ដោយសារការបន្សល់ទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) នៅក្នុងដីសម្រាប់រដូវកាលបន្ទាប់។ | ក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃការដាំដុះចម្រុះ អាចមិនទាន់ឃើញពីប្រសិទ្ធភាពខ្លាំង ដោយសន្ទស្សន៍ LER ទទួលបានទាបជាង ១។ | ក្នុងរយៈពេលវែង ទិន្នផលស័រហ្គាំមានការកើនឡើងរហូតដល់ ៧៤,០% (ទទួលបាន ២៧៧០ គីឡូក្រាម/ហិកតា) បន្ទាប់ពីទទួលបានឥទ្ធិពលពីដំណាំសណ្តែក។ |
| Sorghum-Soybean/Groundnut Intercropping ការដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងស័រហ្គាំ និងសណ្តែកសៀង ឬសណ្តែកដី |
ជួយគ្រប់គ្រង និងកាត់បន្ថយការរាតត្បាតនៃស្មៅចង្រៃប៉ារ៉ាស៊ីតប្រភេទ Striga បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។ ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | ទិន្នផលរបស់សណ្តែកសៀង និងសណ្តែកដីអាចមានការថយចុះដោយសារឥទ្ធិពលនៃការបាំងស្រមោល និងការប្រកួតប្រជែងពីដើមស័រហ្គាំ។ | កាត់បន្ថយចំនួនស្មៅ Striga ពី ៧,៨២ មកត្រឹម ៤,៥៧ ដើមក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ និងផ្តល់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចសរុប (GMV) ខ្ពស់ជាងការដាំទោល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មនេះមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬផ្នែករឹងស្មុគស្មាញនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការរៀបចំផែនការដាំដុះ និងធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋានសមស្របសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Yeki និង Daro Labu នៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលផ្តោតជាចម្បងលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីរបស់កសិដ្ឋានខ្នាតតូចនៅទីនោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកសិករកម្ពុជាភាគច្រើនក៏ជាកសិករខ្នាតតូច ដែលជួបប្រទះបញ្ហាអាកាសធាតុត្រូពិច ការថយចុះជីជាតិដី និងសម្ពាធពីស្មៅចង្រៃស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដុះដំណាំចម្រុះនេះ មានភាពស័ក្តិសម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង និងប្រាក់ចំណូលកសិករ។
ជារួម ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងដំណាំធញ្ញជាតិ និងដំណាំសណ្តែក គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព ចំណាយតិច និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ដែលគួរតែត្រូវបានលើកកម្ពស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដុះដំណាំចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាការកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃ ការប្រើប្រាស់ពន្លឺបានល្អ ឬបង្កើនជីជាតិដី។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះដែលមានកន្លែងលក់ដូរនៅខាងមុខ និងកន្លែងស្នាក់នៅខាងក្រោយ ដើម្បីទាញប្រយោជន៍ពីទីតាំងដីតែមួយឱ្យបានជាអតិបរមា។ |
| Land Equivalent Ratio / LER (អនុបាតសមមូលដី) | ជារង្វាស់សូចនាករសម្រាប់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីក្នុងការដាំដុះចម្រុះ បើធៀបនឹងការដាំដុះទោល។ ប្រសិនបើកម្រិត LER ធំជាង ១ មានន័យថាការដាំចម្រុះផ្តល់ទិន្នផលនិងចំណេញដីជាងការដាំដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការគណនាថាតើការជិះឡានរួមគ្នា (Carpooling) ជួយសន្សំសំចៃសាំង និងទំហំផ្លូវបានប៉ុន្មានភាគរយ បើធៀបនឹងការជិះឡានម្នាក់ឯង។ |
| Sole cropping / Mono cropping (ការដាំដុះដំណាំទោល) | ការដាំដុះដំណាំតែមួយមុខគត់នៅលើផ្ទៃដីចម្ការក្នុងមួយរដូវកាល ដោយមិនមានលាយឡំជាមួយដំណាំប្រភេទផ្សេងទៀតឡើយ ដែលងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងតែងាយប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ពេលមានជំងឺ ឬសត្វល្អិតបំផ្លាញ។ | ដូចជាការយកប្រាក់សន្សំទាំងអស់ទៅវិនិយោគលើមុខរបរតែមួយ ដែលបើខាតគឺខាតបង់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។ |
| Gross Monetary Value / GMV (តម្លៃរូបិយវត្ថុសរុប) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលទទួលបានពីការគុណទិន្នផលសរុបនៃដំណាំនីមួយៗជាមួយនឹងតម្លៃទីផ្សាររបស់វា ដើម្បីវាយតម្លៃពីអត្ថប្រយោជន៍ និងប្រាក់ចំណេញសរុបនៃប្រព័ន្ធដាំដុះណាមួយ។ | ដូចជាការបូកសរុបប្រាក់ចំណូលទាំងអស់ដែលបានមកពីការលក់ទំនិញច្រើនមុខនៅក្នុងហាងតែមួយ ដើម្បីដឹងថាហាងនោះរកចំណូលសរុបបានប៉ុន្មាន។ |
| Residual effect (ឥទ្ធិពលបន្សល់ទុក / ឥទ្ធិពលសំណល់) | អត្ថប្រយោជន៍ (ដូចជាសារធាតុចិញ្ចឹម ឬអាសូត) ដែលបន្សល់ទុកនៅក្នុងដីដោយដំណាំមុន (ជាពិសេសដំណាំសណ្តែក) ដែលជួយជំរុញដល់ការលូតលាស់នៃដំណាំបន្ទាប់នៅក្នុងរដូវកាលក្រោយនៅលើដីដដែលនោះ។ | ដូចជាការទុកប្រាក់សន្សំក្នុងគណនីធនាគារដោយអ្នកមុន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកក្រោយអាចដកការប្រាក់មកប្រើប្រាស់បន្តបាន។ |
| Crop architecture (ទម្រង់ ឬស្ថាបត្យកម្មដំណាំ) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ រួមមានកម្ពស់ ទំហំស្លឹក និងប្រព័ន្ធឫស។ ភាពខុសគ្នានៃទម្រង់ដំណាំជួយឱ្យពួកវាអាចដាំចម្រុះគ្នាបានដោយមិនដណ្តើមពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬសារធាតុចិញ្ចឹមគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាការរៀបចំកន្លែងអង្គុយក្នុងរោងកុន ដែលអ្នកទាបអង្គុយនៅខាងមុខ ហើយអ្នកខ្ពស់អង្គុយនៅខាងក្រោយ ដើម្បីកុំឱ្យបាំងគ្នា។ |
| Striga weed (ស្មៅចង្រៃប៉ារ៉ាស៊ីត Striga) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិប៉ារ៉ាស៊ីតដែលដុះទាមទារស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងទឹកពីឫសរបស់ដំណាំធញ្ញជាតិ (ដូចជាស័រហ្គាំ ឬពោត) ដែលធ្វើឱ្យដំណាំក្រិន ឬស្លាប់ និងបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងដែលទាមទារបឺតឈាមពីសត្វពាហនៈ ឬមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយជនរងគ្រោះចុះខ្សោយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
