បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាថាតើអត្រានៃការផ្តល់ទឹក និងពេលវេលានៃការបញ្ឈប់ការផ្តល់ទឹកជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ទិន្នផល និងការលូតលាស់របស់ពោតលីង (Popcorn)។ ការកំណត់ពេលវេលាត្រឹមត្រូវអាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើដីឥដ្ឋ ដោយប្រើការរចនាបែបបំបែក (Split plot design) ដើម្បីសាកល្បងអត្រាផ្តល់ទឹក និងពេលវេលាបញ្ឈប់ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Irrigation Rate IW/E 0.9 ការផ្តល់ទឹកក្នុងអត្រា IW/E 0.9 (ធៀបនឹងរំហួត) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយឱ្យការលូតលាស់របស់ដើម និងស្លឹក (LAI, LAD) មានភាពល្អប្រសើរ។ | ទាមទារបរិមាណទឹកច្រើនជាងគេ (ប្រមាណ ២៤៣ មីលីម៉ែត្រ) និងមានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ទាប។ | ទទួលបានទិន្នផលមធ្យម ៦៣៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Irrigation Rate IW/E 0.5 ការផ្តល់ទឹកក្នុងអត្រា IW/E 0.5 (ធៀបនឹងរំហួត) |
មានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ខ្ពស់បំផុត និងសន្សំសំចៃបរិមាណទឹកបានច្រើន។ | ធ្វើឱ្យដើមពោតខ្វះទឹក ប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ៥២៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Irrigation Termination at R4 Stage ការបញ្ឈប់ការផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលម្សៅទន់ (R4) |
អាចសន្សំសំចៃទឹក និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមបូមទឹកនៅចុងរដូវ ដោយមិនធ្វើឱ្យទិន្នផលថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ | ទាមទារឱ្យមានការតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ដើម្បីកំណត់ដំណាក់កាល R4 ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ទិន្នផល ៦១១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (មិនខុសគ្នាខ្លាំងពីការផ្តល់ទឹកដល់ដំណាក់កាល R6)។ |
| Irrigation Termination at R1 Stage ការបញ្ឈប់ការផ្តល់ទឹកនៅដំណាក់កាលចេញសក់ (R1) |
សន្សំសំចៃទឹក និងកម្លាំងពលកម្មបានច្រើនបំផុតក្នុងដំណាក់កាលបន្តពូជ។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (១៧.៦%) ដោយសារការកាត់បន្ថយចំនួនផ្លែ និងទំហំគ្រាប់។ | ទិន្នផលត្រឹមតែ ៥២១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អាកាសធាតុសម្រាប់គណនារំហួតទឹក និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលអាចគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹកបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចៃណាត ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីឥដ្ឋ (Clay soil) ក្នុងកំឡុងរដូវប្រាំង (ខែវិច្ឆិកា-កុម្ភៈ)។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះខេត្តភាគពាយ័ព្យដែលមានប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា និងធ្វើកសិកម្មរដូវប្រាំង អាចយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តបាន ប៉ុន្តែសម្រាប់តំបន់ដីខ្សាច់អាចទាមទារការសិក្សាបន្ថែមលើការរក្សាទឹកតម្កល់។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកង្វះខាតទឹកនៅរដូវប្រាំង។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយចំណាយលើប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ការបូមទឹកនៅចុងរដូវ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IW/E ratio (អត្រាទឹកស្រោចស្រពធៀបនឹងរំហួតទឹក) | ជាសូចនាករសម្រាប់កំណត់បរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចស្រពដោយផ្អែកលើបរិមាណទឹកដែលបានរំហួតចេញពីធុងវាស់ (Pan evaporation)។ បើអត្រានេះស្មើ 0.9 មានន័យថាត្រូវផ្តល់ទឹក ៩០% នៃទឹកដែលបានហួត ដើម្បីប៉ះប៉ូវការបាត់បង់សំណើម។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវវិញក្នុងបរិមាណជិតស្មើនឹងទឹកដែលអ្នកបានផឹកអស់ ដើម្បីរក្សាកម្រិតទឹកឱ្យនៅដដែល។ |
| Irrigation termination (ការបញ្ឈប់ការផ្តល់ទឹក) | ជាការសម្រេចចិត្តបញ្ឈប់ការស្រោចស្រពទឹកទាំងស្រុងនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ណាមួយរបស់ដំណាំ (ដូចជាពោត) មុនពេលប្រមូលផល ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹកនិងថវិកាដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។ | ដូចជាការឈប់បន្ថែមអុសទៅក្នុងចង្ក្រាននៅពេលដែលបាយជិតឆ្អិន ហើយទុកឱ្យកម្ដៅដែលនៅសល់ធ្វើឱ្យបាយឆ្អិនល្អ។ |
| Reproductive growth stages R1, R3, R4, R6 (ដំណាក់កាលលូតលាស់បន្តពូជ R1, R3, R4, R6) | ជាការបែងចែកដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្លែផ្ការបស់ពោត៖ R1 (ចេញសក់/silking), R3 (ទឹកដោះ/milky), R4 (ម្សៅទន់/dough), និង R6 (ទុំពេញលេញ/physiological maturity)។ ការដឹងពីដំណាក់កាលទាំងនេះជួយឱ្យកសិករដឹងថាពេលណាពោតងាយរងគ្រោះបំផុតដោយសារការខ្វះទឹក។ | ដូចជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់មនុស្សពីវ័យជំទង់ ពេញវ័យ រហូតដល់ចាស់ជរា ដែលត្រូវការការថែទាំចំណីអាហារខុសៗគ្នា។ |
| Leaf Area Index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់នៃទំហំផ្ទៃស្លឹកសរុបរបស់ដំណាំធៀបនឹងទំហំដីដែលវាដុះ។ វាជាសូចនាករបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតចំណី។ | ដូចជាការវាស់ទំហំផ្ទាំងសូឡា (Solar panel) នៅលើដំបូលផ្ទះ បើផ្ទាំងសូឡាកាន់តែធំ វាស្រូបពន្លឺបង្កើតអគ្គិសនីបានកាន់តែច្រើន។ |
| Water Use Efficiency (WUE) (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | ជាការវាស់ស្ទង់ថាតើរុក្ខជាតិអាចបង្កើតទិន្នផលបានប៉ុន្មាន (គិតជាគីឡូក្រាម) ក្នុងបរិមាណទឹកមួយឯកតា (មីលីម៉ែត្រ ឬលីត្រ) ដែលវាស្រូបយក និងហួតបាត់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើរថយន្តមួយគ្រឿងអាចរត់បានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រដោយប្រើសាំងត្រឹមមួយលីត្រ។ |
| Crop Growth Rate (CGR) (អត្រាកំណើនដំណាំ) | ជាអត្រានៃការកើនឡើងទម្ងន់ស្ងួត (ម៉ាស់រាងកាយ) របស់ដំណាំក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (ឧទាហរណ៍ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ/ថ្ងៃ) ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការលូតលាស់របស់ដំណាំក្នុងអំឡុងពេលណាមួយ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់កូនក្មេងរៀងរាល់ខែ ដើម្បីមើលថាតើពួកគេឡើងគីឡូលឿនប៉ុនណាក្នុងរយៈពេលមួយខែនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
