បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតពូជអំពៅដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមសម្រាប់ដាំដុះនៅក្នុងតំបន់ដីខ្សាច់កូនកាត់នៃភូមិភាគឦសានរបស់ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការបង្កាត់ពូជ និងវាយតម្លៃពូជអំពៅថ្មីតាមរយៈការធ្វើតេស្តសាកល្បងជាច្រើនដំណាក់កាលតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០០៧ នៅក្នុងកសិដ្ឋានស្រាវជ្រាវ និងចម្ការកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sugarcane Cultivar: Khon Kaen 3 (Proposed) ពូជអំពៅ ខនកែន ៣ (ពូជថ្មី) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ទាំងអំពៅដាំនិងអំពៅគល់ មិនចេញផ្កា ធន់នឹងជំងឺរលាកក្បាលខ្មៅនិងរលួយក្រហម ស្លឹកងាយបក និងងាយស្រួលប្រមូលផល។ កម្រិតស្ករ (CCS) ថេរទោះបីប្រមូលផលយឺត។ | ទាមទារការកំណត់គម្លាតជួរច្បាស់លាស់ (១-១.៥ ម៉ែត្រ) និងអាចដួលដើមប្រសិនបើដាំនៅតំបន់ដីមានសំណើមខ្ពស់ ឬមានជីជាតិជ្រុលពេក។ | ទិន្នផលមធ្យម ១៨.១ តោន/រ៉ៃ (អំពៅដាំ) និង ១៦.៥ តោន/រ៉ៃ (អំពៅគល់), កម្រិតស្ករ (CCS) ១៤.៦ ដល់ ១៥.១។ |
| Sugarcane Cultivar: U-thong 3 (Standard Check) ពូជអំពៅ អ៊ូថង ៣ (ពូជស្តង់ដារប្រៀបធៀប) |
ជាពូជស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់ការប្រៀបធៀបក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងតំបន់។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងពូជ ខនកែន ៣ ពី ២៥ ទៅ ២៨ ភាគរយ ទាំងអំពៅដាំ និងអំពៅគល់។ | ទិន្នផល ១៤.៥ តោន/រ៉ៃ (អំពៅដាំ) និង ១២.៩ តោន/រ៉ៃ (អំពៅគល់)។ |
| Sugarcane Cultivar: K 88-92 ពូជអំពៅ K 88-92 (ពូជនីយមដាំ) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត បានល្អ ដែលជានីយមដាំទូទៅនៅភូមិភាគឦសាន។ | កម្រិតស្ករ (CCS) ទាប ងាយដួលដើម ចេញផ្កា និងស្ពោតដើមនៅពេលប្រមូលផលនៅចុងរដូវ។ | ទិន្នផល ១៩.០ តោន/រ៉ៃ (អំពៅដាំ) តែមានកម្រិតស្ករ CCS ទាបជាងពូជ ខនកែន ៣ (១២.៤ ធៀបនឹង ១៤.៦)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការដាំដុះពូជអំពៅ ខនកែន ៣ តម្រូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់លើប្រភេទដី កម្រិតជី និងគម្លាតនៃការដាំដុះដើម្បីទទួលបានទិន្នផលអតិបរមា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ (Northeast Thailand) ពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០០៧ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ និងតំបន់ពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំអំពៅជាច្រើននៅកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះ ដែលជួយឱ្យការទស្សន៍ទាយទិន្នផលមានភាពសុក្រឹត។
ពូជអំពៅនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកសាកល្បង និងប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មផលិតស្ករសរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការនាំចូល និងផ្សព្វផ្សាយពូជ ខនកែន ៣ នៅកម្ពុជា អាចជួយបង្កើនទិន្នផលស្ករស និងកាត់បន្ថយចំណាយលើការសម្អាតស្មៅ និងការថែទាំបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant cane (អំពៅដាំ) | ជាដំណាំអំពៅដែលដាំដុះថ្មីៗពីកង់ដើម ឬកូនអំពៅ ដោយមិនមែនដុះចេញពីគល់ចាស់ដែលបានកាត់រួចនោះទេ។ វាជាវដ្តទីមួយនៃការដាំដុះអំពៅ។ | ដូចជាការសាបព្រោះ ឬដាំដើមឈើថ្មីពីគ្រាប់ ឬពីមែក ដោយមិនមែនរង់ចាំឱ្យវាលូតលាស់ពីគល់ចាស់។ |
| Ratoon cane (អំពៅគល់) | ជាការលូតលាស់ដើមអំពៅថ្មីចេញពីគល់អំពៅចាស់ដែលនៅសល់ក្នុងដី បន្ទាប់ពីគេបានកាត់ប្រមូលផលអំពៅដាំ (Plant cane) រួចរាល់។ ការទុកអំពៅគល់ជួយកាត់បន្ថយចំណាយលើការរៀបចំដី និងដាំជាថ្មី។ | ដូចជាដើមចេក ឬគល់ស្លឹកគ្រៃ ដែលយើងកាត់យកដើមទៅប្រើប្រាស់ ហើយវានឹងបន្តដុះពន្លកថ្មីចេញពីគល់ដដែលនៅរដូវបន្ទាប់។ |
| Commercial cane sugar / CCS (កម្រិតស្ករពាណិជ្ជកម្ម) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃបរិមាណស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់បានពីអំពៅមួយតោន។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលរោងចក្រស្ករសប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាពអំពៅ និងកំណត់តម្លៃទិញពីកសិករ។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតជាតិផ្អែមនៅក្នុងផ្លែឈើអញ្ចឹងដែរ បើលេខ CCS កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាអំពៅនោះអាចផលិតជាស្ករសបានកាន់តែច្រើន។ |
| Tillering ability (សមត្ថភាពបែកគុម្ព) | ជាលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិពពួកស្មៅ (រួមទាំងអំពៅ) ក្នុងការបង្កើតដើមថ្មី ឬពន្លកថ្មីជាច្រើនចេញពីគល់តែមួយ។ ការបែកគុម្ពបានល្អជួយឱ្យស្លឹកគ្របដណ្តប់ដីបានលឿន កាត់បន្ថយការដុះស្មៅចង្រៃ និងបង្កើនទិន្នផលទូទៅ។ | ដូចជាការដាំដើមស្រូវមួយសរសៃ ប៉ុន្តែពេលវាធំឡើង វាបែកចេញជាគុម្ពធំដែលមានដើមច្រើនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Smut and red rot disease (ជំងឺរលាកក្បាលខ្មៅ និងរលួយក្រហម) | ជាប្រភេទជំងឺផ្សិតចម្បងៗដែលបំផ្លាញដំណាំអំពៅ។ ជំងឺរលាកក្បាលខ្មៅ (Smut) ធ្វើឱ្យចុងអំពៅប្រែជាពណ៌ខ្មៅដូចរំពាត់ ចំណែកឯជំងឺរលួយក្រហម (Red rot) ធ្វើឱ្យសាច់ខាងក្នុងដើមអំពៅរលួយប្រែជាពណ៌ក្រហម និងកាត់បន្ថយបរិមាណស្ករយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺដង្កូវស៊ីធ្មេញ ឬផ្លែឈើរលួយពីខាងក្នុង ដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាព និងមិនអាចញ៉ាំ ឬយកទៅកែច្នៃបាន។ |
| Loamy sand (ដីល្បាយខ្សាច់) | ជាប្រភេទដីដែលមានសមាសធាតុខ្សាច់ច្រើនជាងដីឥដ្ឋ (ប្រហែល ៧០-៨៥% ជាខ្សាច់)។ វាមានលក្ខណៈស្រស់ទឹកបានល្អ មិនជាំទឹក តែមិនសូវរក្សាជាតិសំណើម និងជីជាតិបានយូរនោះទេ ដែលជាទូទៅជួបប្រទះនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ឦសាន។ | ដូចជាដីនៅលើទួល ឬដីល្បាយក្បែរមាត់ទន្លេ ដែលពេលស្រោចទឹកទៅ ទឹកឆាប់ស្រកអស់ មិនដក់ស្អុយ ប៉ុន្តែក៏ឆាប់ស្ងួតវិញដែរ។ |
| Green harvest (ការប្រមូលផលស្រស់) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលផលអំពៅដោយមិនធ្វើការដុតកម្ទេចស្លឹកមុនពេលកាត់។ វាទាមទារពូជអំពៅដែលមានស្លឹកងាយរបក (loose leaf sheath) ដើម្បីងាយស្រួលកាត់ និងជួយរក្សាសំណើមដី ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានពីផ្សែងភ្លើង។ | ដូចជាការបកសំបកពោតដោយដៃផ្ទាល់ ជាជាងការដុតសំបកវាចោលនៅលើដើម ដែលជួយការពារកុំឱ្យមានផ្សែងហុយប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
