បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាអំពីការកំណត់បរិមាណបន្ទុកផ្លែ (Crop load) ដ៏សមស្របលើដើមក្រូចថ្លុងពូជ Hom Hat Yai ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការលូតលាស់និងគុណភាពផ្លែ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការរៀបចំផែនការពិសោធន៍ចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ដោយប្រើប្រាស់ដើមក្រូចថ្លុងអាយុ ៧ ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 70 leaves per fruit សមាមាត្រ ៧០ ស្លឹកក្នុងមួយផ្លែ |
ផ្តល់ទំហំផ្លែធំ ទម្ងន់សាច់ច្រើន កម្រិតភាពផ្អែម (TSS) ខ្ពស់ និងរសជាតិឆ្ងាញ់បំផុត។ | ទាមទារការកាត់រំលស់ផ្លែចេញ (Fruit thinning) ច្រើនដែលតម្រូវឱ្យចំណាយកម្លាំងពលកម្ម។ ទម្ងន់ផ្លែសរុបទាបជាងកម្រិត ១១០ បន្តិច។ | ទំហំផ្លែ ១៧.៦៥ សង់ទីម៉ែត្រ, ភាគរយសាច់ ៣៩.៥៧%, ភាពផ្អែម ១០.៣៤ Brix។ |
| 110 leaves per fruit សមាមាត្រ ១១០ ស្លឹកក្នុងមួយផ្លែ |
ផ្តល់ទម្ងន់ផ្លែសរុបខ្ពស់ជាងគេ និងមាននិន្នាការលូតលាស់ទំហំផ្លែបានល្អ។ | កម្រិតភាពផ្អែម និងភាគរយទម្ងន់សាច់ផ្លែមានកម្រិតទាបជាងបើប្រៀបធៀបនឹងបច្ចេកទេស ៧០ ស្លឹក/ផ្លែ។ | ទម្ងន់ផ្លែ ១៨៨២.៦៤ ក្រាម, ភាពផ្អែម ៩.៦៧ Brix។ |
| 150 leaves per fruit សមាមាត្រ ១៥០ ស្លឹកក្នុងមួយផ្លែ |
ផ្តល់សាច់ផ្លែដែលមានពណ៌ក្រហមចាស់ល្អ និងសំបកក្រាស់ដែលអាចជួយការពារការខូចខាតកំឡុងពេលដឹកជញ្ជូន។ | ទំហំផ្លែតូចជាងគេ ទម្ងន់ស្រាល សាច់តិច និងមានកម្រិតភាពផ្អែមទាបបំផុត។ | សំបកក្រាស់ ៣.០១ សង់ទីម៉ែត្រ, ទម្ងន់ផ្លែ ១៥៣៨.៣៨ ក្រាម, ភាពផ្អែម ៨.៧៤ Brix។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍វាស់វែងកសិកម្មនិងមន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន ព្រមទាំងដើមក្រូចថ្លុងដែលដល់អាយុផ្តល់ផលរួច ប៉ុន្តែមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងខេត្តសុងក្លា ប្រទេសថៃ ទៅលើពូជក្រូចថ្លុង Hom Hat Yai ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងដីជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពូជក្រូចថ្លុងក្នុងស្រុកអាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាទៅនឹងសមាមាត្រស្លឹកនិងផ្លែនេះ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃកត្តាពូជសាសន៍ ប្រភេទដី និងរបបទឹកភ្លៀង។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កសិករដាំក្រូចថ្លុងនៅកម្ពុជា ក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកទេសកាត់រំលស់ផ្លែចោល (Fruit thinning) ដើម្បីបង្កើនគុណភាពនិងតម្លៃ។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះអាចជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតពីការផ្តោតលើបរិមាណ (ផ្លែច្រើនតែតូចនិងជូរ) ទៅជាការផ្តោតលើគុណភាព (ផ្លែធំ ផ្អែម និងលក់បានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leaf-to-fruit ratio (សមាមាត្រស្លឹកនិងផ្លែ) | ជាចំនួនស្លឹកដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅលើដើមសម្រាប់ទទួលបន្ទុកចិញ្ចឹមផ្លែមួយ។ វាជាកត្តាសំខាន់ដែលកំណត់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលស្លឹកអាចផលិតបានដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់ការលូតលាស់ ទំហំ និងគុណភាពរបស់ផ្លែ។ | ដូចជាចំនួនអ្នកធ្វើការ (ស្លឹក) ដែលត្រូវរកប្រាក់មកចិញ្ចឹមសមាជិកគ្រួសារម្នាក់ (ផ្លែ) អញ្ចឹងដែរ បើអ្នកធ្វើការមានចំនួនសមស្រប នោះសមាជិកគ្រួសារនឹងទទួលបានការហូបចុកគ្រប់គ្រាន់និងលូតលាស់បានល្អ។ |
| Crop load (បន្ទុកផ្លែ) | ជាចំនួនផ្លែសរុបដែលត្រូវបានទុកឱ្យលូតលាស់នៅលើដើមឈើមួយដើម។ ការគ្រប់គ្រងបន្ទុកផ្លែ (តាមរយៈការបេះរំលស់ផ្លែចោលខ្លះ) គឺដើម្បីធានាថាដើមឈើមានសមត្ថភាពអាចចិញ្ចឹមផ្លែទាំងអស់នោះបានល្អ ដោយមិនធ្វើឱ្យដើមខ្សោះជីវជាតិ ឬផ្លែមានទំហំតូចពេក។ | ប្រៀបដូចជាការផ្ទុកទំនិញលើរថយន្ត បើដាក់ច្រើនពេក (ផ្លែច្រើន) រថយន្តនឹងស្ទុះលែងរួច ហើយទំនិញក៏អាចខូចខាត (ផ្លែតូចៗនិងខ្វះគុណភាព)។ |
| Total soluble solid / TSS (បរិមាណសារធាតុរឹងរលាយសរុប) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណជាតិស្ករ និងសារធាតុរលាយផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលត្រូវបានគិតជាឯកតាអង្សាប៊្រីក (ºBrix)។ វាជាសូចនាករចម្បងដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្មប្រើសម្រាប់វាស់កម្រិតភាពផ្អែមរបស់ផ្លែឈើ។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណជាតិស្ករដែលរលាយចូលទៅក្នុងកែវទឹកមួយអញ្ចឹងដែរ កាលណាមានជាតិស្កររលายច្រើន ទឹកនោះនឹងកាន់តែផ្អែម។ |
| Titratable acidity (បរិមាណអាស៊ីតដែលអាចទីតានបាន) | ជារង្វាស់សរុបនៃបរិមាណអាស៊ីតសរីរាង្គ (ដូចជាអាស៊ីតស៊ីទ្រិច) ដែលមាននៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់កម្រិតភាពជូររបស់ផ្លែឈើ ដែលជាធម្មតាត្រូវយកមកប្រៀបធៀបជាមួយកម្រិតភាពផ្អែម (TSS) ដើម្បីវាយតម្លៃរសជាតិសរុប។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកខ្មេះ ឬក្រូចឆ្មារដែលយើងច្របាច់ចូលក្នុងសម្ល ដើម្បីដឹងថាសម្លនោះជូរកម្រិតណាអញ្ចឹងដែរ។ |
| Source-sink relationship (ទំនាក់ទំនងរវាងប្រភពផលិតនិងកន្លែងស្តុកទុក) | ជាទំនាក់ទំនងរវាងផ្នែកនៃរុក្ខជាតិដែលផលិតអាហារតាមរយៈរស្មីសំយោគ (ស្លឹក ហៅថា Source) និងផ្នែកដែលប្រើប្រាស់ឬស្តុកទុកអាហារទាំងនោះដើម្បីលូតលាស់ (ផ្លែ ឫស មែកខ្ចី ហៅថា Sink)។ បើប្រភពផលិតមិនសមាមាត្រនឹងកន្លែងស្តុក ការលូតលាស់នឹងរងផលប៉ះពាល់។ | ប្រៀបដូចជាទំនាក់ទំនងរវាងរោងចក្រផលិតអគ្គិសនី (ស្លឹក) និងទីក្រុងដែលប្រើប្រាស់អគ្គិសនីនោះ (ផ្លែ) ប្រសិនបើទីក្រុងធំពេកតែរោងចក្រតូច ភ្លើងនឹងមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ |
| Completely randomized design / CRD (ចំណាត់ការពិសោធន៍ចៃដន្យទាំងស្រុង) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំការពិសោធន៍ស្ថិតិមួយ ដែលសំណាកឬដើមឈើនីមួយៗត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យទទួលយកកម្មវីធីធ្វើតេស្ត (Treatments) ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង។ វាច្រើនប្រើក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលទីតាំងពិសោធន៍មានលក្ខណៈបរិស្ថានស្មើគ្នា (Homogeneous)។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែករង្វាន់ដល់សិស្សក្នុងថ្នាក់ដោយមិនគិតពីកន្លែងអង្គុយ ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌និងភាពចៃដន្យក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ |
| Refractometer (ឧបករណ៍វាស់កម្រិតភាពផ្អែម) | ជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់វាស់សន្ទស្សន៍ចំណាំងបែរនៃពន្លឺពេលវាឆ្លងកាត់ទឹកផ្លែឈើ ដែលជួយកំណត់បរិមាណសារធាតុរឹងរលាយសរុប (កម្រិតភាពផ្អែម) បានយ៉ាងលឿននៅនឹងកន្លែង។ | ប្រៀបដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្តៅ (ទែម៉ូម៉ែត្រ) ប៉ុន្តែឧបករណ៍នេះប្រើសម្រាប់ឆ្លុះមើលពន្លឺដើម្បីប្រាប់យើងថាទឹកផ្លែឈើនោះផ្អែមកម្រិតណាដោយមិនបាច់ភ្លក់វា។ |
| Vernier caliper (វែរញ៉េកាលីបព័រ) | ជាឧបករណ៍វាស់វែងដ៏សុក្រឹតដែលអាចវាស់អង្កត់ផ្ចិត កម្រាស់សំបក និងប្រវែងរបស់ផ្លែឈើបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយមានខ្នាតរង្វាស់លម្អិតដល់កម្រិតមីលីម៉ែត្រឬតូចជាងនេះ។ | ដូចជាបន្ទាត់វាស់ដែលមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុត ដែលមានដង្កៀបសម្រាប់កៀបទំហំវត្ថុ និងប្រាប់ពីទំហំរបស់វាបានយ៉ាងលម្អិតជាងបន្ទាត់ធម្មតា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
