បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលស្រូវទាបនៅលើដីល្បាយខ្សាច់នៅភូមិភាគឦសានប្រទេសថៃ ដោយសិក្សាពីសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់ដើមក្ទម្ពទេសយក្ស (Leucaena leucocephala) ជាជីសរីរាង្គដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងកែលម្អគុណភាពដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធដាំដុះចន្លោះជួរដោយកាត់មែកនិងស្លឹកក្ទម្ពទេសយកមកធ្វើជាជីលុប និងគ្របលើដីស្រែ រួចធ្វើការប្រៀបធៀបជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Giant Leucaena Organic Fertilizer (Alley Cropping) ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គក្ទម្ពទេសយក្ស (ការដាំដុះចន្លោះជួរ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនទិន្នផល ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ (O.M.) និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការកាត់មែកនិងស្លឹកយកមកកប់ក្នុងដី ព្រមទាំងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីឱ្យស្លឹករលួយក្លាយជាជី។ | ១គីឡូក្រាមនៃអាសូត (N) ពីក្ទម្ពទេស អាចផ្តល់ទិន្នផលស្រូវ ២៨,៧គីឡូក្រាម ហើយជីវម៉ាសស្រស់ ១០គីឡូក្រាម ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវ ២,៤គីឡូក្រាម។ |
| Chemical Nitrogen Fertilizer ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតគីមី |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់ ចំណាយពេលតិច ផ្តល់ជីវជាតិអាសូតលឿនដល់រុក្ខជាតិ។ | ទាមទារដើមទុនច្រើនដើម្បីទិញ មិនជួយកែលម្អគុណភាពដីយូរអង្វែង និងអាចធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាពប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | ១គីឡូក្រាមនៃអាសូត (N) ពីជីគីមី អាចផ្តល់ទិន្នផលស្រូវបានត្រឹមតែ ១៤,៣គីឡូក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ធនធានក្នុងស្រុកដែលមានតម្លៃទាបដោយដាំដើមក្ទម្ពទេសនៅលើភ្លឺស្រែ ប៉ុន្តែវាទាមទារកម្លាំងពលកម្មនិងការគ្រប់គ្រងពេលវេលាច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) នៅក្នុងខេត្តរ៉យអេត (Roi-Et) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។ លក្ខខណ្ឌដីល្បាយខ្សាច់ដែលខ្វះជីជាតិ និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនេះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់វាលទំនាបជាច្រើននៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងស្តារគុណភាពដី។
ការធ្វើសមាហរណកម្មដើមក្ទម្ពទេសយក្សទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្ម មិនត្រឹមតែជាដំណោះស្រាយជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវចំណាយតិចប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសុខភាពដីយូរអង្វែងសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alley cropping (ការដាំដុះចន្លោះជួរ) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មមួយដែលដំណាំ (ដូចជាស្រូវ) ត្រូវបានដាំដុះនៅចន្លោះជួរនៃដើមឈើ ឬរុក្ខជាតិធំៗ (ដូចជាក្ទម្ពទេស) ដែលត្រូវបានកាត់មែកជាប្រចាំដើម្បីធ្វើជាជីលុប ឬគ្របដី។ វាជួយកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដី និងផ្តល់ជីជាតិដល់ដំណាំចម្បង។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះ (ស្រូវ) នៅចន្លោះជួរដើមឈើធំៗ (ក្ទម្ពទេស) ដែលម្ចាស់ផ្ទះអាចបោសប្រមូលស្លឹកឈើទាំងនោះមកធ្វើជាចំណី ឬជីសម្រាប់សួនច្បាររបស់ខ្លួនជាប្រចាំ។ |
| Leucaena leucocephala (ក្ទម្ពទេសយក្ស) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិសណ្តែកឈើ (Legume) ដែលមានសមត្ថភាពចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងឫស និងស្លឹករបស់វា។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានគេដាំនៅលើភ្លឺស្រែ ដើម្បីកាត់យកមែក និងស្លឹកធ្វើជាជីសរីរាង្គ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូច ដែលទាញយកជីវជាតិពីខ្យល់អាកាសមកចិញ្ចឹមដីស្រែដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញ។ |
| Panicle primordia initiation / P.I. (ការកកើតកួរស្រូវ) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ដ៏សំខាន់របស់ស្រូវ ដែលដើមស្រូវចាប់ផ្តើមបង្កើតកួរនៅខាងក្នុងដើមមុនពេលវាលូតចេញមកក្រៅ (វគ្គមានគភ៌ ឬតាំងស្ទោះ)។ នៅដំណាក់កាលនេះ ស្រូវមានតម្រូវការជីវជាតិ (ជាពិសេសអាសូត) ខ្ពស់បំផុតដើម្បីបង្កើតគ្រាប់។ | ដូចជាពេលដែលម្តាយចាប់ផ្តើមមានផ្ទៃពោះកូនដំបូង ដែលត្រូវការអាហារបំប៉នច្រើនជាងធម្មតាទ្វេដង ដើម្បីឱ្យកូនក្នុងផ្ទៃលូតលាស់បានល្អ។ |
| C/N ratio (សមាមាត្រកាបូន និងអាសូត) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណកាបូនធៀបនឹងអាសូតនៅក្នុងសារធាតុសរីរាង្គ។ ក្ទម្ពទេសមាន C/N ទាប ដែលមានន័យថាវាឆាប់រលួយ និងបញ្ចេញអាសូតទៅក្នុងដីបានលឿនសម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាការរំលាយអាហារ៖ អាហារដែលផុយទន់ (C/N ទាប) ក្រពះរំលាយបានលឿន និងឆាប់បានកម្លាំង ចំណែកអាហាររឹង (C/N ខ្ពស់) ត្រូវការពេលយូរទើបរំលាយអស់។ |
| Leaf-mulch / Leaf manure (ជីលុប ឬជីគ្របដីពីស្លឹកឈើ) | ការកាត់ស្លឹក និងមែកឈើស្រស់ៗ (ជីវម៉ាស) យកមកគ្របពីលើដី ឬភ្ជួរកប់ទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់ដំណាំ ព្រមទាំងជួយរក្សាសំណើមដី កាត់បន្ថយកម្តៅ និងទប់ស្កាត់ស្មៅចង្រៃ។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារ និងពាក់អាវរងាឱ្យដី ជួយការពារដីកុំឱ្យហួតទឹកលឿន និងផ្តល់ជីវជាតិពេលអាវនោះពុកផុយទៅក្នុងដី។ |
| Sandy loam / Aeric Paleaquults (ដីល្បាយខ្សាច់) | ប្រភេទដីដែលមានសមាសភាគខ្សាច់ច្រើនជាងដីឥដ្ឋនិងល្បាប់ ដែលធ្វើឱ្យវាងាយជ្រាបទឹក មិនសូវរក្សាសំណើម និងងាយបាត់បង់ជីវជាតិ (ដីខ្សត់ជីជាតិ)។ វាជាប្រភេទដីទូទៅនៅតំបន់វាលទំនាបភាគឦសានប្រទេសថៃ និងតំបន់ជាច្រើននៅកម្ពុជា។ | ដូចជាកន្ត្រងប្រហោងធំ ដែលពេលចាក់ទឹក ឬជីចូលទៅ វាហូរជ្រាបចេញទៅវិញលឿន មិនងាយទប់ទុកបានយូរសម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូបឡើយ។ |
| Organic Matter / O.M. (សារធាតុសរីរាង្គ) | សមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលកើតចេញពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលងាប់និងរលួយផុយស្រួយ។ វាជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី ធ្វើឱ្យដីធូរ ជួយរក្សាទឹក និងផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម (N, P, K) បានល្អ កាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីជាតិ។ | ដូចជាអេប៉ុងជូតចានដែលកប់នៅក្នុងដី ដែលជួយស្រូបទប់ទឹក និងជីជាតិមិនឱ្យហូរជ្រាបបាត់ ទុកសម្រាប់ឱ្យឫសរុក្ខជាតិបឺតយកពេលវាត្រូវការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
