បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់រកប្រភេទ អត្រា និងពេលវេលាដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវ ជាជម្រើសប្រកបដោយនិរន្តរភាពក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍នៅវាលស្រែ ដោយប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ៣ប្រភេទ និងជីគីមី ក្នុងពេលវេលាខុសៗគ្នា នៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវចំនួន៣ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៧ដល់១៩៩០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer (CF 8-4-0) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (ជាវិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប) |
ងាយស្រួលរកទិញ ងាយស្រួលបាច និងជួយឱ្យស្រូវលូតលាស់និងផ្តល់ទិន្នផលបានលឿន។ | មានតម្លៃថ្លៃ មិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធនិងជីជាតិដីក្នុងរយៈពេលវែង ហើយអាចធ្វើឱ្យដីខូច។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវបានខ្ពស់ ប៉ុន្តែលទ្ធផលមិនសូវខុសគ្នាខ្លាំងពីការប្រើលាមកមាន់ក្នុងអត្រាសមស្របនោះទេ។ |
| Chicken Manure (CM) ការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមជីសរីរាង្គទាំង៣ និងត្រូវការបរិមាណប្រើប្រាស់តិចជាង (៣០០-១២០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ | អាចធ្វើឱ្យពុលដល់ឫសស្រូវ ឬរុក្ខជាតិងាប់បាន ប្រសិនបើដាក់ក្នុងបរិមាណច្រើនពេក ឬដាក់កៀកថ្ងៃស្ទូងពេក។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវពូជ RD23 និង KDML105 យ៉ាងកត់សម្គាល់ (កើនឡើងរហូតដល់ជាង ៧៤% ក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្លះ)។ |
| Cow Manure (CoM) ការប្រើប្រាស់ជីលាមកគោ |
អាចទាញយកប្រយោជន៍ពីសំណល់សត្វចិញ្ចឹមដែលមានស្រាប់ច្រើននៅតាមសហគមន៍ និងជួយកែលម្អគុណភាពដីបានល្អ។ | ត្រូវការបរិមាណប្រើប្រាស់ច្រើន (១៥០០-៣០០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) ដែលទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងការដឹកជញ្ជូនខ្ពស់។ | អាចបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានចន្លោះពី ២០% ទៅ ៥៨% ធៀបនឹងការមិនដាក់ជី។ |
| Rice Straw Compost (RSC) ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសចំបើង |
ជួយកាត់បន្ថយការដុតសំណល់កសិកម្មចោល និងកែច្នៃសារធាតុចិញ្ចឹមត្រឡប់ទៅក្នុងដីវិញបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការបរិមាណច្រើនបំផុត (២០០០-៤០០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) និងទាមទារពេលវេលាព្រមទាំងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការធ្វើកំប៉ុស។ | អាចបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានចន្លោះពី ១៥% ទៅ ៤០% អាស្រ័យលើបរិមាណនិងពេលវេលាដាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានធនធានវត្ថុធាតុដើមសរីរាង្គក្នុងស្រុក និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងការប្រើជីគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ស្ថានីយ៍ Phitsanulok, Chainat និង Khok Samrong) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD23 (ស្រូវប្រាំង) និង KDML105 (ស្រូវក្រអូបផ្កាម្លិះ) លើប្រភេទដីឥដ្ឋ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានវ័យចំណាស់ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិច ប្រភេទដីស្រែ និងការពឹងផ្អែកលើការដាំដុះពូជស្រូវក្រអូប (ដូចជាផ្ការំដួល) ស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានភាពជាក់ស្តែង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការជំរុញការដាំដុះស្រូវសរីរាង្គប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការប្តូរមកប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គក្នុងបរិមាណ និងពេលវេលាដ៏ត្រឹមត្រូវ មិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីនាំចូលដែលមានតម្លៃថ្លៃប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយការពារបរិស្ថាន និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Organic Fertilizer (ជីសរីរាង្គ) | ជីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដូចជាលាមកសត្វ ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិដែលរលួយ ដែលត្រូវយកទៅដាក់ក្នុងដីដើម្បីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់ដំណាំ និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ដីឱ្យកាន់តែប្រសើរ។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារបំប៉នធម្មជាតិដល់ដី ដើម្បីឱ្យដីមានសុខភាពល្អ និងអាចចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិបានយូរអង្វែង។ |
| Chicken Manure (ជីលាមកមាន់) | លាមកសត្វមាន់ដែលត្រូវបានប្រើជាជីសរីរាង្គ។ វាមានលក្ខណៈពិសេសត្រង់ថាសម្បូរទៅដោយសារធាតុអាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ខ្ពស់ជាងលាមកសត្វដទៃទៀត ដែលជួយជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិបានលឿន។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងសម្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលផ្តល់ថាមពលនិងសារធាតុចិញ្ចឹមបានយ៉ាងរហ័ស តែបើផឹកច្រើនពេកអាចនឹងប៉ះពាល់សុខភាព។ |
| Rice Straw Compost (ជីកំប៉ុសចំបើង) | ជីដែលបានមកពីការបន្ទុំចំបើងស្រូវរហូតដល់ពុកផុយ ដែលជួយបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី និងជាវិធីសាស្ត្រជួយកាត់បន្ថយការដុតចំបើងចោលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការយកអាហារដែលសល់ទៅច្នៃជាម្ហូបថ្មីដ៏មានឱជារស ដើម្បីកុំឱ្យខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Transplanting (ការស្ទូងស្រូវ) | ដំណើរការនៃការដកកូនស្រូវចេញពីថ្នាលបណ្តុះ ហើយយកទៅដាំនៅក្នុងស្រែធំដែលបានរៀបចំនិងភ្ជួររាស់រួចរាល់ ដើម្បីផ្តល់ឱ្យកូនស្រូវនូវទីតាំងលូតលាស់ដ៏សាកសម។ | ដូចជាការប្តូរកូនក្មេងពីសាលាមត្តេយ្យទៅរៀននៅសាលាបឋមសិក្សា ដើម្បីឱ្យមានកន្លែងធំទូលាយសម្រាប់ការលូតលាស់។ |
| Days Before Transplanting / DBT (ចំនួនថ្ងៃមុនពេលស្ទូង) | រយៈពេលគិតជាថ្ងៃ ដែលគេទុកចោលបន្ទាប់ពីបាចជីសរីរាង្គលាយចូលទៅក្នុងដីស្រែ មុនពេលចាប់ផ្តើមស្ទូងកូនស្រូវ។ ការទុកពេលនេះជួយឱ្យជីមានពេលបំបែកខ្លួន និងបញ្ចៀសឧស្ម័នពុលដែលធ្វើឱ្យរលួយឫសស្រូវ។ | ដូចជាការទុកពេលឱ្យថ្នាំលាបជ្រាបចូលសព្វសាច់ស្បែកសិន មុននឹងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពីលើ។ |
| Chemical Fertilizer (ជីគីមី) | ជីដែលផលិតឡើងដោយរោងចក្រតាមរយៈដំណើរការគីមី ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមជាក់លាក់ (ដូចជា N, P, K) ដល់រុក្ខជាតិបានយ៉ាងរហ័ស ប៉ុន្តែវាមិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តរបស់ដីនោះទេ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យដែលធ្វើឱ្យជាសះស្បើយលឿន ប៉ុន្តែបើយូរៗទៅអាចធ្វើឱ្យរាងកាយខ្សោយបន្តិចម្តងៗបើមិនបានហូបអាហារធម្មជាតិឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់។ |
| KDML105 / Khao Dawk Mali 105 (ពូជស្រូវផ្កាម្លិះ១០៥) | ជាពូជស្រូវក្រអូបដ៏ល្បីរបស់ប្រទេសថៃដែលប្រកាន់រដូវ (ត្រូវការពន្លឺថ្ងៃខ្លីទើបចេញផ្កា) ហើយផ្តល់អង្ករដែលមានគុណភាពខ្ពស់ មានក្លិនក្រអូប និងទន់ឆ្ងាញ់ ស្រដៀងទៅនឹងពូជស្រូវផ្ការំដួលរបស់កម្ពុជា។ | ដូចជាម៉ាកសម្លៀកបំពាក់ល្បីដែលទាមទារការថែទាំដិតដល់ ទើបបញ្ចេញសម្រស់បានល្អបំផុត។ |
| Randomized Complete Block Design / RCBD (ចំណាត់ការពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្រនៃការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកទីតាំងជាប្លុកៗ ហើយដាក់កត្តាពិសោធន៍ (ដូចជាប្រភេទជី) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីលក្ខខណ្ឌដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់នីមួយៗឱ្យបានស្មើគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពគ្រូបង្រៀនឱ្យបានយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
