បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះគុណភាពដី និងទិន្នផលដំណាំដោយសារការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនពេក ដោយស្វែងរកអត្រាលាយបញ្ចូលគ្នាដ៏ល្អបំផុតរវាងជីសរីរាង្គ និងជីគីមីសម្រាប់ដំណាំប៉េងប៉ោះ (Lycopersicon esculentum)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ក្នុងចម្ការដោយប្រើប្រាស់ទ្រង់ទ្រាយប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ជាមួយនឹងរបបជីចំនួន ៦ ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No fertilization) មិនប្រើប្រាស់ជី (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានចំណាយលើការទិញជី ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជី។ | ដំណាំខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម ធ្វើឱ្យការលូតលាស់យឺត ទំហំផ្លែតូច និងមានទិន្នផលទាបបំផុត។ | ទទួលបានផ្លែ ១៤.៨០ ផ្លែ/ដើម, ទម្ងន់ផ្លែ ៦៨.៥៨ ក្រាម/ផ្លែ និងកម្រិតវីតាមីន C ទាបបំផុត (៣០.៧៤ mg%)។ |
| NPK100 (100% Mineral Fertilizer) ប្រើជីគីមី NPK ១០០% (1000 kg/ha ) |
សារធាតុចិញ្ចឹមបញ្ចេញលឿន ជួយឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់បានរហ័ស និងផ្តល់ទិន្នផលផ្លែច្រើន។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី ហើយគុណភាពផ្លែ (ជាតិស្ករ/វីតាមីន) ទាបជាងការប្រើជីចម្រុះ។ | ទទួលបានផ្លែ ២៣.៦៧ ផ្លែ/ដើម, ទម្ងន់ផ្លែ ៧៥.១៣ ក្រាម/ផ្លែ។ |
| CM100 (100% Chicken Manure) ប្រើជីសរីរាង្គលាមកមាន់ ១០០% (12 tons/ha) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនអតិសុខុមប្រាណ និងរក្សាសំណើមដីបានល្អ។ | ការបំបែកសារធាតុចិញ្ចឹម (Mineralization) មានសភាពយឺត ដែលមិនអាចផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការដំណាំបានទាន់ពេល ធ្វើឱ្យទិន្នផលទាបជាងជីគីមី។ | ទទួលបានផ្លែ ១៩.១៣ ផ្លែ/ដើម និងមានតម្លៃពណ៌ L* និង b* ខ្ពស់ជាងគេ (ពណ៌ភ្លឺនិងលឿង)។ |
| NPK70CM30 (70% NPK + 30% Chicken Manure) ប្រើជីគីមី ៧០% បញ្ចូលជាមួយលាមកមាន់ ៣០% |
ផ្តល់នូវទិន្នផលនិងទម្ងន់ផ្លែខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងបង្កើនកម្រិតវីតាមីន C នៅក្នុងផ្លែបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ | ទាមទារការគណនាសមាមាត្រឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការលាយបញ្ចូលគ្នា។ | ផ្តល់ទម្ងន់ផ្លែធំបំផុត (៧៧.៣៦ ក្រាម/ផ្លែ) ទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត និងវីតាមីន C ខ្ពស់បំផុត (៣៧.១៥ mg%)។ |
| NPK50CM50 (50% NPK + 50% Chicken Manure) ប្រើជីគីមី ៥០% បញ្ចូលជាមួយលាមកមាន់ ៥០% |
ផ្តល់នូវតុល្យភាពល្អរវាងទិន្នផលផ្លែ និងគុណភាពផ្លែ ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមីបានពាក់កណ្តាល។ | ទិន្នផលសរុបមានការថយចុះបន្តិចបន្តួច បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់បរិមាណជីគីមី ៧០%។ | ទទួលបានចំនួនផ្លែខ្ពស់បំផុត (២៥.៣៣ ផ្លែ/ដើម) និងមានកម្រិតពណ៌ក្រហមនៃផ្លែ (a* value) ល្អជាងគេ។ |
| NPK30CM70 (30% NPK + 70% Chicken Manure) ប្រើជីគីមី ៣០% បញ្ចូលជាមួយលាមកមាន់ ៧០% |
បង្កើនបរិមាណជាតិស្ករ និងជាតិអាស៊ីតនៅក្នុងផ្លែ ដែលធ្វើឱ្យប៉េងប៉ោះមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងមុន។ | អត្រាជីសរីរាង្គខ្ពស់ពេក ធ្វើឱ្យកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមភ្លាមៗ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលសរុបធ្លាក់ចុះ។ | មានបរិមាណជាតិស្ករខ្ពស់បំផុត (០.៣៩%) និងជាតិអាស៊ីតសរុបខ្ពស់បំផុត (០.៣២ mg/100g) ប៉ុន្តែចំនួនផ្លែធ្លាក់ចុះ (១៩.៦៧ ផ្លែ/ដើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តនិងការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មក្នុងចម្ការ និងឧបករណ៍វិភាគគុណភាពផ្លែឈើនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងរដូវរំហើយ (Winter-spring) លើប្រភេទដីដែលមានកម្រិត pH ៦.៦៣។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយប្រជាកសិករខ្មែរក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាថយចុះគុណភាពដីដោយសារការប្រើប្រាស់ជីគីមីលើសកម្រិតផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងសារធាតុចិញ្ចឹមចម្រុះ (Integrated Nutrient Management) នេះ គឺមានភាពជាក់ស្តែង និងមានប្រយោជន៍ជាទីបំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលជីគីមីក្នុងបរិមាណសមស្រប (៧០%) និងជីសរីរាង្គ (៣០%) ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយតុល្យភាព ដែលជួយកសិករកម្ពុជារក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ គុណភាពផ្លែល្អ និងការធានានិរន្តរភាពគុណភាពដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Integrated nutrient management (ការគ្រប់គ្រងសារធាតុចិញ្ចឹមចម្រុះ) | ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារវាងជីគីមីដែលផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមលឿន និងជីសរីរាង្គដែលជួយកែលម្អគុណភាពដី ដើម្បីធានាបាននូវការលូតលាស់ល្អរបស់ដំណាំ និងកាត់បន្ថយការខូចខាតគុណភាពដីក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារបំប៉នដែលផ្តល់ថាមពលភ្លាមៗ គួបផ្សំជាមួយការញ៉ាំបន្លែផ្លែឈើដើម្បីសុខភាពរាងកាយរឹងមាំយូរអង្វែងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Total soluble solids (សារធាតុរឹងរលាយសរុប ឬ TSS) | រង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុរឹងដែលរលាយក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលភាគច្រើនតំណាងឱ្យកម្រិតជាតិស្ករនៅក្នុងផ្លែប៉េងប៉ោះ (វាស់ជាអង្សា Brix) ដែលជាសូចនាករប្រាប់ពីភាពផ្អែម និងគុណភាពផ្លែឈើ។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណស្ករដែលយើងបានកូររលាយចូលក្នុងកែវទឹកអញ្ចឹងដែរ បើលេខកាន់តែខ្ពស់ ទឹកនោះកាន់តែផ្អែម។ |
| CIELAB color space (ប្រព័ន្ធពណ៌ CIELAB) | ជាប្រព័ន្ធស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់ពណ៌វត្ថុ ដោយប្រើអ័ក្សបីគឺ L* (ពន្លឺ/ងងឹត), a* (ក្រហម/បៃតង), និង b* (លឿង/ខៀវ) ដែលក្នុងការសិក្សានេះប្រើដើម្បីវាស់កម្រិតភាពទុំក្រហមរបស់ផ្លែប៉េងប៉ោះដោយភាពច្បាស់លាស់។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកូអរដោនេ GPS ដែរ តែជំនួសឱ្យការប្រាប់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ វាប្រាប់ពីទីតាំងពិតប្រាកដនៃ "ពណ៌" ណាមួយនៅក្នុងពិភពពណ៌។ |
| Mineralization (ការធ្វើរ៉ែកម្ម ឬការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គជារ៉ែ) | ដំណើរការជីវគីមីដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) ទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹមអសរីរាង្គ (រ៉ែ) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានតាមរយៈឫស។ | ដូចជាការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះមនុស្ស ដែលបំបែកសាច់ឬបន្លែ ទៅជាវីតាមីននិងប្រូតេអ៊ីនតូចៗ ដើម្បីឲ្យរាងកាយស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ |
| Randomized complete block design (ទ្រង់ទ្រាយប្លុកចៃដន្យពេញលេញ ឬ RCBD) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ (ប្លុក) ហើយដាក់ប្រភេទជីខុសៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែនិងសិស្សខ្សោយឲ្យចូលក្រុមចម្រុះគ្នាដោយការចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌មិនលម្អៀង។ |
| Titratable acidity (ជាតិអាស៊ីតដែលអាចទីតានបាន) | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណអាស៊ីតសរុប (ដូចជាអាស៊ីតស៊ីទ្រិច) នៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដោយប្រើប្រតិកម្មគីមីរវាងអាស៊ីតនិងបាស ដែលជួយកំណត់ពីកម្រិតរសជាតិជូររបស់ផ្លែប៉េងប៉ោះ។ | ដូចជាការភ្លក់ និងប៉ាន់ស្មានមើលថាតើយើងបានច្របាច់ក្រូចឆ្មារប៉ុន្មានចំណិតចូលក្នុងទឹកស៊ុប ដើម្បីដឹងពីកម្រិតភាពជូររបស់វា។ |
| Hue angle (មុំពណ៌ ឬ h°) | សូចនាករប្រើសម្រាប់កំណត់ប្រភេទពណ៌ជាក់លាក់មួយ (ដូចជាក្រហម លឿង ឬទឹកក្រូច) តាមរយៈការគណនាមុំនៅក្នុងរង្វង់ពណ៌ ដែលប្រាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរពណ៌របស់ផ្លែប៉េងប៉ោះពេលវាកំពុងទុំ។ | ដូចជាទ្រនិចនាឡិកាដែលចង្អុលប្រាប់ម៉ោងអញ្ចឹងដែរ តែទីនេះទ្រនិចចង្អុលប្រាប់ថាតើផ្លែឈើកំពុងស្ថិតនៅពណ៌ក្រហម លឿង ឬបៃតង។ |
| Top dressing (ការដាក់ជីបំប៉នបន្ថែម) | ការរោយ ឬដាក់ជីគីមីបន្ថែមពីលើផ្ទៃដី នៅក្បែរគល់ដំណាំដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមទាន់ពេលវេលាក្នុងដំណាក់កាលសំខាន់ៗ ដូចជាពេលចេញផ្កា និងផ្លែ។ | ដូចជាការចាក់សាំងបន្ថែមពេលកំពុងបើកបរពាក់កណ្តាលផ្លូវ ដើម្បីធានាថារថយន្តមានថាមពលគ្រប់គ្រាន់ទៅដល់គោលដៅដោយមិនរលត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
