បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានដាំដុះ (Growing media) ពេលវេលាប្តូរដាំទៅក្នុងផើង និងការកាច់ត្រួយ (Pinching) ទៅលើការលូតលាស់និងគុណភាពនៃផ្កាស្បៃរឿងពូជ Petite Gold ដើម្បីកំណត់វិធីសាស្ត្រដាំដុះដ៏ប្រសើរបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការរចនាពិសោធន៍បែប Factorial in Completely Randomized Design ដោយមានកត្តាសិក្សាចំនួន៣បញ្ចូលគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Transplanting at 40 days in Medium C without Pinching (Optimal Method) ការប្តូរដាំនៅអាយុ ៤០ថ្ងៃ ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដីលាយរូបមន្ត C ដោយមិនកាច់ត្រួយ (វិធីសាស្ត្រល្អបំផុត) |
រុក្ខជាតិមានទម្រង់ដើមស្អាត ឫសលូតលាស់បានល្អ មជ្ឈដ្ឋានដាំដុះមានផ្ទុកដីឥដ្ឋជួយរក្សាជីជាតិ និងជួយឱ្យផើងមានលំនឹងល្អ។ | ទាមទារការលាយវត្ថុធាតុដើមច្រើនមុខ (៥ប្រភេទ) រួមមានធ្យូងអង្កាម អង្កាម ធូលីដូង កម្ទេចឈើ និងដី។ | ទទួលបានគុណភាពដើមល្អបំផុត មានចំនួនផ្កាច្រើនបំផុត (មធ្យម ៣៩.២ ផ្កា/ដើម) និងទំហំគុម្ពធំជាងគេស័ក្តិសមសម្រាប់ដាំក្នុងផើង។ |
| Transplanting too early (35 days) or too late (45 days) ការប្តូរដាំលឿនពេក (៣៥ថ្ងៃ) ឬយឺតពេក (៤៥ថ្ងៃ) |
ការប្តូរដាំនៅអាយុ ៣៥ថ្ងៃ អាចកាត់បន្ថយពេលវេលានៅថ្នាលបណ្តុះបានមួយរយៈពេលខ្លី។ | នៅអាយុ ៣៥ថ្ងៃ ឫសមិនទាន់រឹងមាំ ដីងាយបែកចេញពីប្ញស។ នៅអាយុ ៤៥ថ្ងៃ ឫសចង្អៀតក្នុងថាសបណ្តុះ ធ្វើឱ្យដើមក្រិន និងលូតលាស់យឺត។ | ដើមតូចជាងមុន ចំនួនផ្កាថយចុះ និងទម្រង់គុម្ពមិនសូវស្អាតបើធៀបនឹងការប្តូរដាំចំពេល (៤០ថ្ងៃ)។ |
| Pinching (at 35 days) ការកាច់ត្រួយ (នៅអាយុ ៣៥ថ្ងៃ) |
ជាទូទៅការកាច់ត្រួយជួយជំរុញការបែកមែកសម្រាប់រុក្ខជាតិមួយចំនួន ប៉ុន្តែសម្រាប់ពូជ Tagetes patula ('Petite Gold') នេះគឺមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពទេ។ | ខាតបង់កម្លាំងពលកម្ម ធ្វើឱ្យដើមខូចទម្រង់គុម្ព និងកាត់បន្ថយទំហំគុម្ពដោយសាររុក្ខជាតិពូជនេះមានអាយុកាលចេញផ្កាខ្លី។ | ការកាច់ត្រួយធ្វើឱ្យកម្ពស់ដើមទាបជាងមុន និងមិនបានជួយបង្កើនចំនួនផ្កាឱ្យលើសពីការមិនកាច់ត្រួយនោះទេ។ |
| Using purely organic media (Formulas A, B, D) ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានដាំដុះគ្មានលាយដី (រូបមន្ត A, B, D) |
ទម្ងន់ស្រាល ងាយស្រួលក្នុងការផ្លាស់ទីផើង មានប្រហោងខ្យល់ច្រើន និងធូរទឹកបានល្អ។ | ខ្វះសមត្ថភាពក្នុងការរក្សាទុកសារធាតុចិញ្ចឹម (CEC ទាប) និងស្រាលពេកអាចធ្វើឱ្យផើងងាយដួលរលំ។ | រុក្ខជាតិលូតលាស់បានតិចជាង និងស្រូបយកជីជាតិបានមិនល្អស្មើនឹងការដាំក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានលាយដី (រូបមន្ត C)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈកសិកម្មមូលដ្ឋាន គ្រាប់ពូជ និងវត្ថុធាតុដើមសរីរាង្គសម្រាប់លាយដីដែលងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក ដោយចំណាយដើមទុនទាប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ (ឆ្នាំ១៩៨១) ដោយប្រើប្រាស់ពូជផ្កាស្បៃរឿងកូនកាត់ និងប្រភេទដីឥដ្ឋ Kampangsan Series។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងមានវត្ថុធាតុដើមកសិកម្ម (ដូចជា អង្កាម ស្រកីដូង) ស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រលាយដី និងបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងពេលវេលាប្តូរដាំនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យសាកវប្បកម្ម និងអាជីវកម្មផ្កាលម្អនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តតាមបច្ចេកទេសប្តូរដាំចំពេល និងការប្រើប្រាស់ដីលាយដែលត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនគុណភាពផ្កាលម្អ កាត់បន្ថយការខាតបង់ពលកម្ម និងឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pinching (ការកាច់ត្រួយ) | ការកាត់ចុងត្រួយនៃរុក្ខជាតិចេញ ដើម្បីបញ្ឈប់ការលូតលាស់ទៅលើ និងជំរុញអ័រម៉ូនឱ្យរុក្ខជាតិបែកមែកចេញមកចំហៀងច្រើនជាងមុន ដែលធ្វើឱ្យគុម្ពរុក្ខជាតិមានរាងស្អាត និងមានផ្កាច្រើន។ | ដូចជាការកាត់សក់សេះ ដើម្បីឱ្យសក់ដុះមកកម្រាស់ក្រាស់ជាងមុន ជាជាងបណ្តោយឱ្យវាវែងតែមួយសរសៃៗ។ |
| Growing media (មជ្ឈដ្ឋានដាំដុះ) | វត្ថុធាតុផ្សេងៗ (ដូចជា ដី ធ្យូងអង្កាម ស្រកីដូង កម្ទេចឈើ ជាដើម) ដែលត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នាសម្រាប់ដាំរុក្ខជាតិ ដើម្បីផ្តល់កន្លែងឱ្យឫសតោង ផ្តល់ចន្លោះខ្យល់ដកដង្ហើម និងរក្សាទឹកព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះ (ដី) ដែលមានបំពាក់ប្រព័ន្ធទឹកនិងអគ្គិសនី (សារធាតុចិញ្ចឹម) សម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិរស់នៅយ៉ាងមានផាសុកภาพ។ |
| Cation Exchange Capacity - CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | សមត្ថភាពរបស់ដី ឬមជ្ឈដ្ឋានដាំដុះក្នុងការទាក់ទាញ រក្សាទុក និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម (ដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន ដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម) ទៅឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានយូរអង្វែង។ | ដូចជាទូទឹកកកដែលអាចផ្ទុកម្ហូបអាហារ (ជីជាតិ) ទុកឱ្យរុក្ខជាតិយកទៅញ៉ាំបន្តិចម្តងៗរហូតដល់អស់ ជាជាងទុកឱ្យហូរតាមទឹកបាត់ភ្លាមៗ។ |
| Factorial in Completely Randomized Design (ការរចនាពិសោធន៍បែបហ្វាក់តូរីយ៉ែលចៃដន្យទាំងស្រុង) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ដែលសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើន (ឧ. ពេលវេលា ដីលាយ និងការកាច់ត្រួយ) ក្នុងពេលតែមួយ និងចាត់ចែងសំណាករុក្ខជាតិដោយចៃដន្យ ដើម្បីវាយតម្លៃថាឥទ្ធិពលរួមរបស់វាមានលទ្ធផលយ៉ាងណា។ | ដូចជាការសាកល្បងចម្អិនម្ហូបដោយប្តូរបរិមាណអំបិល ស្ករ និងកម្រិតភ្លើងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរូបមន្តរួមផ្សំណាដែលឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Interaction (អន្តរកម្ម / ឥទ្ធិពលរួម) | លទ្ធផលដែលកើតឡើងនៅពេលកត្តាពិសោធន៍ពីរ ឬច្រើន (ឧទាហរណ៍ ពេលវេលាប្តូរដាំ និងប្រភេទដី) ធ្វើការរួមគ្នា ហើយបង្កើតបានជាឥទ្ធិពលថ្មីមួយដែលខុសពីការបូកបញ្ចូលឥទ្ធិពលនៃកត្តានីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពីរមុខព្រមគ្នា ដែលថ្នាំមួយមុខៗមិនមានបញ្ហាទេ តែពេលលេបចូលគ្នា វាធ្វើឱ្យយើងងងុយគេងខ្លាំងខុសធម្មតា។ |
| Tagetes patula (ផ្កាស្បៃរឿងបារាំង / French Marigold) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ពូជផ្កាស្បៃរឿងប្រភេទដើមតូច ដែលមានកម្ពស់ទាប បែកមែកច្រើនតាមធម្មជាតិ និងចេញផ្កាមានពណ៌លាយគ្នា (មាស លឿង ក្រហម) ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដាំលម្អក្នុងផើង។ | ដូចជាពូជឆ្កែគូគី (Corgi) ដែលមានជើងខ្លី ខ្លួនតូច គួរឱ្យស្រលាញ់ និងស័ក្តិសមចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះ ជាជាងឆ្កែពូជធំៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
