បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងកម្តៅផែនដី ដែលបណ្តាលមកពីការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានពីវាលស្រែ ដែលជាជម្រកចម្បងរបស់បាក់តេរីផលិតឧស្ម័នមេតាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបណ្តុះ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរីផលិតឧស្ម័នមេតានពីដី និងឫសស្រូវពូជ Suphanburi 90 និង Homsuphanburi ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន (Anaerobic condition)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Most Probable Number (MPN) វិធីសាស្ត្រ Most Probable Number (ការប៉ាន់ស្មានចំនួនកោសិកា) |
ងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មានចំនួនបាក់តេរីដែលមានជីវិតជាក់ស្តែងនៅក្នុងបរិស្ថានដីនិងឫសស្រូវ។ | អាចផ្តល់ទិន្នន័យទាបជាងការពិត (Underestimate) សម្រាប់បាក់តេរីដែលចូលចិត្តផ្តុំគ្នាជាដុំៗដូចជាប្រភេទ Methanosarcina។ | រកឃើញចំនួនបាក់តេរីមេតានូហ្សែនពី 10^3 ដល់ 10^7 កោសិកា/ក្រាម នៅក្នុងដីនិងឫសស្រូវ។ |
| Fluorescent In Situ Hybridization (FISH) វិធីសាស្ត្រ Fluorescent In Situ Hybridization (ការកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរី) |
អាចមើលឃើញរូបរាងកោសិកាច្បាស់លាស់ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរីជាក់លាក់ដល់កម្រិតសែន (Genes) ដោយមិនបាច់បំបែកវាចេញពីកោសិកាដទៃ។ | ត្រូវការឧបករណ៍ទំនើប (មីក្រូទស្សន៍ Fluorescent) និង Probes ជាក់លាក់ (ARC915, MSMX860) ដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងទាមទារអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់។ | កំណត់បានថាបាក់តេរីនៅឫសភាគច្រើនជា Methanosarcina sp. រីឯនៅដីភាគច្រើនជា Methanosaeta sp.។ |
| Gas Chromatography (GC) វិធីសាស្ត្រ Gas Chromatography (ការវាស់បរិមាណឧស្ម័ន) |
អាចវាស់កំហាប់និងបរិមាណឧស្ម័នមេតាន (CH4) ដែលកកើតឡើងបានយ៉ាងសុក្រឹតនិងជាក់លាក់បំផុត។ | ទាមទារម៉ាស៊ីនពិសោធន៍ធំ តម្លៃថ្លៃ និងត្រូវការឧស្ម័នបញ្ជូន (Carrier gas) ដូចជា Helium ជាប្រចាំ។ | វាស់បានអត្រាផលិតមេតានអតិបរមាចំនួន 0.7 ml/g/day ពីដីស្រែពូជ Suphanburi 90 នៅថ្ងៃទី 17 នៃការបណ្តុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍ស្តង់ដារដែលមានឧបករណ៍ទំនើប សារធាតុគីមីពិសេស និងអ្នកបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Pathum Thani ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវថៃចំនួនពីរ (Suphanburi 90 និង Homsuphanburi)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលអត្រាផលិតឧស្ម័នមេតានអាចនឹងមានភាពខុសគ្នា ដោយសារកម្ពុជាមានប្រភេទដី (ដូចជាដីទួលសំរោង ដីព្រៃខ្មែរ) ពូជស្រូវ (ឧ. ផ្ការំដួល) និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុរដូវវស្សាដែលខុសប្លែកពីតំបន់សិក្សា។ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះគឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រនិងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ការបំពាក់និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយជំរុញការស្រាវជ្រាវកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fluorescent In Situ Hybridization / FISH (បច្ចេកទេស Fluorescent In Situ Hybridization) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់សារធាតុពណ៌ដែលអាចបញ្ចេញពន្លឺ (Fluorescent probes) ដើម្បីទៅចាប់ភ្ជាប់នឹងសែន (DNA/RNA) ជាក់លាក់ណាមួយរបស់អតិសុខុមប្រាណ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចមើលឃើញរូបរាង និងកំណត់អត្តសញ្ញាណកោសិកានោះដោយផ្ទាល់តាមរយៈមីក្រូទស្សន៍ពិសេស។ | ដូចជាការបិទស្លាកចំណាំងផ្លាតពណ៌ភ្លឺៗទៅលើមនុស្សជាក់លាក់ណាម្នាក់ក្នុងចំណោមហ្វូងមនុស្សដ៏ច្រើន ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរកគេឃើញនៅពេលយប់។ |
| Methanogen (បាក់តេរីមេតានូហ្សែន / បាក់តេរីផលិតមេតាន) | ជាអតិសុខុមប្រាណឯកកោសិកាក្នុងក្រុម Archaea ដែលរស់នៅនិងលូតលាស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន ហើយបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) ជាផលិតផលចុងក្រោយនៃដំណើរការរំលាយអាហាររបស់វា។ | ដូចជារោងចក្រតូចៗក្រោមដីដែលមិនត្រូវការខ្យល់ដកដង្ហើម តែស៊ីកាកសំណល់សរីរាង្គរួចភាយចេញជាជីវឧស្ម័ន (Biogas)។ |
| Most Probable Number / MPN (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានចំនួនកោសិកា) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងអតិសុខុមជីវសាស្ត្រដែលប្រើសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានចំនួនកោសិការបស់បាក់តេរីដែលមានជីវិតនៅក្នុងសំណាក ដោយការធ្វើសូលុយស្យុងពនឺជាបន្តបន្ទាប់ (Serial dilution) និងតាមដានការលូតលាស់ ឬការផលិតឧស្ម័នរបស់វា។ | ដូចជាការដួសទឹកពីអាងមួយមកចាក់ក្នុងកែវតូចៗជាច្រើនតាមកម្រិតផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីទាយថាមានត្រីប៉ុន្មានក្បាលក្នុងអាងនោះ ដោយពឹងផ្អែកលើចំនួនកែវដែលមានត្រីរស់នៅ។ |
| Gas Chromatography / GC (វិធីសាស្ត្រក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីឧស្ម័ន) | ជាបច្ចេកទេសគីមីវិភាគដែលប្រើសម្រាប់បំបែកប្រភេទ និងវាស់វែងបរិមាណសមាសធាតុឧស្ម័ននីមួយៗ (ដូចជាឧស្ម័នមេតាន) នៅក្នុងល្បាយមួយ ដោយការបញ្ចូនវាឆ្លងកាត់បំពង់វែងមួយដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការរែងគ្រាប់ខ្សាច់ និងគ្រាប់ក្រួសតាមតម្រងដែលខុសៗគ្នា ដើម្បីបំបែកនិងរាប់ចំនួនប្រភេទគ្រាប់នីមួយៗឱ្យបានច្បាស់លាស់។ |
| Anaerobic condition (លក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន) | ជាបរិយាកាស ឬលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវបានបូមខ្យល់ចេញរហូតគ្មានវត្តមានឧស្ម័នអុកស៊ីសែនទាល់តែសោះ ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការរស់រានមានជីវិតនិងការបង្កើតឧស្ម័នមេតានរបស់បាក់តេរីក្រុម Archaea។ | ដូចជាការរស់នៅក្រោមទឹកជ្រៅ ឬក្នុងពាងបិទជិតឈឹងដែលគ្មានខ្យល់ចេញចូលទាល់តែសោះ។ |
| Acetoclastic methanogens (បាក់តេរីមេតានូហ្សែនប្រើប្រាស់អាសេតាត) | ជាក្រុមបាក់តេរីផលិតមេតាន (ដូចជា Methanosarcina និង Methanosaeta) ដែលប្រើប្រាស់អាស៊ីតអាសេទិក (Acetate) ជាប្រភពថាមពលចម្បងដើម្បីបំប្លែងនិងផលិតទៅជាឧស្ម័នមេតាន (CH4) និងកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) នៅក្នុងដីស្រែ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនដែលតម្រូវឱ្យចាក់តែប្រេងម៉ាស៊ូត (អាសេតាត) ដើម្បីបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនឱ្យដំណើរការនិងបញ្ចេញផ្សែង (ឧស្ម័នមេតាន)។ |
| Methanosarcina spp. (បាក់តេរីពូជ Methanosarcina) | ជាពូជបាក់តេរីផលិតមេតានដែលមានរាងមូល (Cocci) ចូលចិត្តផ្តុំគ្នាជាដុំៗ ហើយជាទូទៅអាចប្រើប្រាស់ប្រភពអាហារបានច្រើនមុខក្នុងការរស់នៅ មិនមែនតែអាសេតាតនោះទេ។ តាមការសិក្សានេះ វារកឃើញច្រើននៅតាមតំបន់ឫសស្រូវ។ | ដូចជាក្រុមមនុស្សដែលចូលចិត្តរស់នៅផ្តុំគ្នាជាហ្វូង និងងាយស្រួលចិញ្ចឹម ព្រោះអាចរកម្ហូបហូបបានច្រើនមុខ។ |
| Methanosaeta spp. (បាក់តេរីពូជ Methanosaeta) | ជាពូជបាក់តេរីផលិតមេតានដែលមានរាងជាកូនដំបងតូចៗ (Bacilli) ដែលមានលក្ខណៈពិសេសគឺពឹងផ្អែកទាំងស្រុងតែលើការប្រើប្រាស់អាសេតាត (Acetate) ប៉ុណ្ណោះដើម្បីរស់ និងបង្កើតមេតាន ហើយវារកឃើញជាចម្បងនៅក្នុងដីស្រែ។ | ដូចជាមនុស្សរើសចំណី ដែលអាចញ៉ាំតែអាហារមួយមុខគត់ (អាសេតាត) ដើម្បីអាចមានជីវិតរស់នៅបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
