បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងការជ្រើសរើសប្រភេទពូជផ្សិត និងបច្ចេកទេសបណ្តុះ (ក្នុងថង់ ឬលើកំណាត់ឈើ) ដែលស័ក្តិសមបំផុត ដើម្បីជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនប្រាក់ចំណូលបន្ថែមនៅរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រៀបធៀបអត្រានៃការលូតលាស់ ទិន្នផល និងភាពធន់នឹងជំងឺរវាងពូជផ្សិតពីរប្រភេទ ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះខុសគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sawdust Bag Cultivation (Pleurotus ostreatus) ការបណ្តុះផ្សិតអយស្ទ័រក្នុងថង់អាចម៍រណារ |
មានអត្រាឆ្លងមេរោគទាបបំផុត (ត្រឹមតែ ១៦.៧%) និងសរសៃផ្សិតដុះពេញលឿនក្នុងរយៈពេល ២៨ ទៅ ៣០ ថ្ងៃ។ អាចប្រមូលផលបានពី ៤ ទៅ ៦ ដងក្នុងរយៈពេល ៥-៦ ខែ។ | ទាមទារការរៀបចំលាយវត្ថុធាតុដើម (អាចម៍រណារ កន្ទក់) និងចាំបាច់ត្រូវមានឧបករណ៍ចំហុយសម្លាប់មេរោគ (Autoclave) ដែលមានសម្ពាធខ្ពស់។ | ជាជម្រើសល្អបំផុត ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ លូតលាស់លឿន និងត្រូវបានណែនាំឱ្យកសិករអនុវត្ត។ |
| Log Cultivation (Pleurotus ostreatus) ការបណ្តុះផ្សិតអយស្ទ័រលើកំណាត់ឈើ |
ងាយស្រួលរកវត្ថុធាតុដើមនៅតាមតំបន់មួយចំនួន និងមិនសូវស្មុគស្មាញក្នុងការលាយមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។ | មានហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគខ្ពស់ (៦៣.៣%) សរសៃផ្សិតលូតលាស់យឺតខ្លាំង (៣ ទៅ ៦ ខែ) និងមិនបានផ្តល់ផលសោះក្នុងរយៈពេល ៦ ខែដំបូង។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការដាំដុះយកផលលឿន និងមានអត្រាខូចខាតខ្ពស់។ |
| Sawdust Bag Cultivation (Ganoderma lucidum) ការបណ្តុះផ្សិតលីងហ្សីក្នុងថង់អាចម៍រណារ |
មានអត្រាឆ្លងមេរោគទាបជាងការបណ្តុះលើកំណាត់ឈើ (៤៣.៣% ធៀបនឹង ៧៣.៣%)។ | ត្រូវការពេលយូរដើម្បីឱ្យសរសៃផ្សិតដុះពេញថង់ (២ ទៅ ៣ ខែ) និងមិនទាន់មានកញ្ចុំផ្លែ (ប្រមូលផលមិនបាន) ក្នុងរយៈពេល ៦ ខែនៃការសាកល្បង។ | មិនទាន់ស័ក្តិសមជាដំណាំរយៈពេលខ្លីសម្រាប់កសិករ ដោយសារត្រូវការពេលវេលាយូរដើម្បីផ្តល់ផល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបណ្តុះផ្សិតតាមបច្ចេកទេសនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការបណ្តុះកោសិកាមេ និងសម្ភារៈកសិកម្មសម្រាប់រៀបចំមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា (តាមរយៈសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ) ដោយផ្តោតលើការប្រើប្រាស់អាចម៍រណារដើមកៅស៊ូជាវត្ថុធាតុដើមគោល។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់កសិករខ្មែរ ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប្រសិនបើអនុវត្តនៅតាមខេត្តដែលមានសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ (ដូចជាមណ្ឌលគិរី) ឬប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្មផ្សេង (ដូចជាចំបើង ឬស្នូលពោត) ជំនួសអាចម៍រណារ។
បច្ចេកទេសបណ្តុះផ្សិតអយស្ទ័រក្នុងថង់អាចម៍រណារនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការបណ្តុះលើកំណាត់ឈើតាមបែបប្រពៃណី មកប្រើថង់អាចម៍រណារវិញ អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខូចខាត និងទទួលបានទិន្នផលលឿនជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mycelium | ជាបណ្តុំសរសៃឆ្មារៗពណ៌សរបស់ផ្សិត ដែលដុះលូតលាស់និងចាក់ស្រែះចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម មុនពេលវាវិវត្តទៅជាកញ្ចុំផ្លែផ្សិតដែលយើងអាចមើលឃើញនិងប្រមូលផលបាន។ | ប្រៀបដូចជាបណ្តាញឫសរបស់រុក្ខជាតិដែលចាក់ចូលដីដើម្បីបឺតយកជីជាតិ មុនពេលវាបញ្ចេញផ្លែផ្កា។ |
| Substrate | ជាវត្ថុធាតុដើម ឬមជ្ឈដ្ឋាន (ដូចជាអាចម៍រណារ កំណាត់ឈើ ចំបើង ឬកាកសំណល់កសិកម្មផ្សេងៗ) ដែលគេរៀបចំឡើងដើម្បីផ្តល់ជាប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹម តំបន់រស់នៅ និងសំណើមសម្រាប់ឱ្យសរសៃផ្សិតដុះលូតលាស់។ | ដូចជាដីមានជីជាតិដែលគេលាយបញ្ចូលគ្នាសម្រាប់ដាំកូនរុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់បានល្អ។ |
| Inoculation | ជាដំណើរការនៃការផ្ទេរ ឬបញ្ចូលមេពូជផ្សិត (Spawn) ទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ (ដូចជាថង់អាចម៍រណារ ឬរន្ធលើកំណាត់ឈើ) ក្នុងលក្ខខណ្ឌអនាម័យនិងគ្មានមេរោគ ដើម្បីឱ្យសរសៃផ្សិតចាប់ផ្តើមបន្តពូជ។ | ប្រៀបដូចជាការព្រោះគ្រាប់ពូជ ឬការស្ទូងកូនរុក្ខជាតិទៅក្នុងរងដីដែលបានរៀបចំរួច។ |
| Saprophytes | ជាប្រភេទក្រុមសិរីរាង្គ (រួមមានផ្សិតភាគច្រើន) ដែលរស់រានមានជីវិតនិងទទួលបានថាមពលដោយការបញ្ចេញអង់ស៊ីមទៅបំបែកសារធាតុសរីរាង្គដែលងាប់ ឬរលួយ (ដូចជាស្លឹកឈើ កំណាត់ឈើ និងកាកសំណល់ផ្សេងៗ)។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកបោសសម្អាតធម្មជាតិ ដែលស៊ីកាកសំណល់រុក្ខជាតិងាប់ៗ ហើយបំប្លែងវាឱ្យទៅជាជីជាតិវិញ។ |
| Primordial initiation | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការកកើតផ្លែផ្សិត ដោយសរសៃផ្សិត (Mycelium) ចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំគ្នាបង្កើតជាដុំ ឬពន្លកតូចៗនៅផ្ទៃខាងក្រៅនៃមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ មុននឹងរីកលូតលាស់ក្លាយជាផ្សិតពេញលេញ។ | ប្រៀបដូចជាពេលដែលដើមឈើចាប់ផ្តើមចេញក្តឹបផ្កាតូចៗ មុនពេលវារីកក្លាយជាផ្កា ឬផ្លែធំ។ |
| Biological efficiency | ជារង្វាស់ភាគរយដែលគេប្រើដើម្បីគណនាប្រសិទ្ធភាពនៃការបណ្តុះផ្សិត ដោយធៀបទម្ងន់ផ្លែផ្សិតស្រស់ដែលប្រមូលបាន ទៅនឹងទម្ងន់ស្ងួតនៃមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះដែលបានប្រើប្រាស់។ វាបញ្ជាក់ថាផ្សិតអាចទាញយកជីជាតិបានល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើយើងចំណាយចំណីប៉ុន្មានគីឡូ ទើបអាចចិញ្ចឹមជ្រូកឱ្យឡើងទម្ងន់សាច់បានមួយគីឡូ។ |
| Autoclave | ជាម៉ាស៊ីន ឬឡចំហុយដែលប្រើប្រាស់សម្ពាធនិងកម្តៅចំហាយទឹកកម្រិតខ្ពស់ (ជាទូទៅ ១២១ អង្សាសេ) ដើម្បីសម្លាប់បាក់តេរី វីរុស និងស្ព័រផ្សិតចង្រៃផ្សេងៗដែលមានក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ មុនពេលដាក់មេផ្សិតចូល។ | ដូចជាឆ្នាំងសំពាធ (Pressure cooker) ដែលប្រើសម្រាប់ស្ងោរសាច់ឱ្យឆាប់ផុយនិងសម្លាប់មេរោគគ្រប់ប្រភេទបានយ៉ាងស្អាត។ |
| Basidiomycetes | ជាថ្នាក់ចម្បងមួយនៃអាណាចក្រផ្សិត (Fungi) ដែលបង្កើតស្ព័រ (Spores) សម្រាប់បន្តពូជនៅលើរចនាសម្ព័ន្ធរាងដូចដំបងតូចៗហៅថា Basidia។ ផ្សិតដែលមានទំហំធំអាចបរិភោគបានភាគច្រើន ដូចជាផ្សិតអយស្ទ័រ និងលីងហ្សី សុទ្ធតែស្ថិតក្នុងថ្នាក់នេះ។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សត្វស្លាបទៅក្នុងក្រុមសត្វមានស្លាបនិងពង ក្រុមនេះគឺជាការចាត់ថ្នាក់ផ្សិតដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធបង្កើតកូន (ស្ព័រ) ស្រដៀងៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
