បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យស្តីពីការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យសាកវប្បកម្មនៅប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងដំណាំលើការបំភាយឧស្ម័ននីត្រូសអុកស៊ីត (N2O) នៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះបន្លែបែបប្រពលវប្បកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាស់ស្ទង់ការបំភាយឧស្ម័ន N2O និងអាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ពីចម្ការបន្លែចំនួន ៤ ទីតាំងនៅជាយក្រុងហាណូយ ក្នុងអំឡុងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ឆ្នាំ២០១៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Intensive Cabbage Cultivation ការដាំដុះស្ពៃក្តោបបែបប្រពលវប្បកម្ម |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ណាស់ (៤៣,២៤ តោន/ហិកតា) និងមានអាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយឧស្ម័នកម្រិតមធ្យមធៀបនឹងទិន្នផល។ | មានការបំភាយឧស្ម័ន N2O សរុបប្រចាំរដូវខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយសារការប្រើប្រាស់ជីអាសូតច្រើនលើសលប់ (៤០៨ គីឡូក្រាម N/ហិកតា)។ | បំភាយ ៨,៤៥ គីឡូក្រាម N2O-N/ហិកតា និងអាំងតង់ស៊ីតេ ៩១,៤៣ គីឡូក្រាម CO2-e/តោន។ |
| Mustard Cultivation ការដាំដុះស្ពៃខៀវ |
មានអាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយឧស្ម័ន N2O ទាបបំផុត ដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការកសិកម្មបញ្ចេញកាបូនទាប (Low-carbon agriculture)។ | ទិន្នផលសរុបទាបជាងស្ពៃក្តោប ទាមទារការគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹក និងជីឱ្យបានម៉ត់ចត់ដើម្បីរក្សាប្រសិទ្ធភាពនេះ។ | បំភាយ ១,១៣ គីឡូក្រាម N2O-N/ហិកតា និងអាំងតង់ស៊ីតេត្រឹមតែ ៣៧ គីឡូក្រាម CO2-e/តោន។ |
| Intensive Choy Sum Cultivation ការដាំដុះស្ពៃចង្កឹះបែបប្រពលវប្បកម្ម |
ជារបៀបដាំដុះដែលកសិករនិយមចូលចិត្ត ព្រោះអាចប្រមូលផលបានរហ័សសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារ។ | មានអាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយឧស្ម័ន N2O ខ្ពស់បំផុតធៀបនឹងទិន្នផលដែលទទួលបាន ដោយសារការដាក់ជីបំប៉នញឹកញាប់ពេក។ | អាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយខ្ពស់រហូតដល់ ២១៥,៥៩ គីឡូក្រាម CO2-e/តោន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ឧស្ម័នផ្ទាល់នៅវាលចម្ការ និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគឧស្ម័ននិងដីកសិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះឆ្នាំ ២០១៦ នៅតំបន់ជាយក្រុងហាណូយ ដែលមានដីល្បាប់និងអាកាសធាតុជាក់លាក់។ ទិន្នន័យនេះមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រែប្រួលពេញមួយឆ្នាំនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងមានការកើនឡើងនៃការធ្វើកសិកម្មដាំបន្លែនៅជាយក្រុងស្រដៀងគ្នា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីរួមចំណែកកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការណែនាំកសិករឱ្យប្រើប្រាស់ជីអាសូតក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវ និងគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពឱ្យបានល្អ អាចរក្សាទិន្នផលបន្លែឱ្យនៅខ្ពស់ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nitrous oxide (N2O) emissions (ការបំភាយឧស្ម័ននីត្រូសអុកស៊ីត) | ជាការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រភេទ N2O ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលជាទូទៅកើតចេញពីសកម្មភាពបំប្លែងសារជាតិអាសូតនៅក្នុងដីកសិកម្មបន្ទាប់ពីការដាក់ជីគីមី និងការស្រោចស្រព។ ឧស្ម័ននេះមានសក្តានុពលរក្សាកម្តៅខ្លាំងជាងឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ដល់ទៅ ២૯៨ ដង។ | ដូចជាការបញ្ចេញផ្សែងពុលដ៏កាចសាហាវចេញពីការធ្វើកសិកម្ម ដែលទោះបីជាមានបរិមាណតិច ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យបរិយាកាសផែនដីឡើងកម្តៅយ៉ាងលឿន។ |
| Emission intensity (អាំងតង់ស៊ីតេនៃការបំភាយឧស្ម័ន) | ជារង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបានបញ្ចេញ សមាមាត្រទៅនឹងបរិមាណទិន្នផលកសិកម្មដែលទទួលបាន (គិតជាគីឡូក្រាមឧស្ម័នក្នុងមួយតោនបន្លែ)។ ការវាស់ស្ទង់នេះជួយវាយតម្លៃថាតើបច្ចេកទេសដាំដុះមួយមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា ក្នុងការកាត់បន្ថយការបំផ្លាញបរិស្ថាន ខណៈពេលរក្សាបានទិន្នផលខ្ពស់។ | វាប្រៀបដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើម៉ូតូមួយស៊ីសាំងប៉ុន្មានលីត្រ ដើម្បីអាចធ្វើដំណើរបានចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រអញ្ចឹងដែរ។ |
| Static non-flow through chambers (បន្ទប់វាស់ឧស្ម័នបិទជិតគ្មានលំហូរខ្យល់) | ជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្ររាងស៊ីឡាំងដែលត្រូវបានគេដាក់គ្របកន្លែងណាមួយលើដីកសិកម្ម ដើម្បីប្រមូលផ្តុំ និងវាស់ស្ទង់បរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលភាយចេញពីដីនោះក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដោយមិនឱ្យខ្យល់ពីខាងក្រៅចេញចូលបានឡើយ។ | ដូចជាការយកកែវទៅផ្កាប់លើដី ហើយរង់ចាំបូមយកខ្យល់ដែលភាយចេញពីដីនោះនៅខាងក្នុងកែវ ដើម្បីយកទៅពិនិត្យមើល។ |
| Denitrification (ដំណើរការដកអាសូត) | ជាដំណើរការជីវសាស្រ្តនៅក្នុងដី ដែលបាក់តេរីបំប្លែងសារធាតុនីត្រាត (Nitrate) ដែលមានក្នុងជី ទៅជាឧស្ម័នអាសូត (N2) ឬ ឧស្ម័ននីត្រូសអុកស៊ីត (N2O) ឱ្យភាយចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ ជាពិសេសនៅពេលដែលដីមានជាតិទឹកច្រើនពេកនិងខ្វះអុកស៊ីហ្សែន។ | វាប្រៀបដូចជាការដែលចំណីអាហារ (ជីអាសូត) ត្រូវរលួយខូចដោយសារមេរោគ (បាក់តេរី) ដោយសារទុកក្នុងកន្លែងដែលហប់ពេក រួចភាយជាក្លិន (ឧស្ម័ន N2O) ចេញមកក្រៅ។ |
| Global warming potential - GWP (សក្តានុពលនៃការឡើងកម្តៅផែនដី) | ជាសន្ទស្សន៍វាស់ស្ទង់ថាតើឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ណាមួយ (ដូចជា N2O ឬ CH4) អាចស្រូបយកកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាសបានកម្រិតណា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា (ឧទាហរណ៍ ក្នុងរយៈពេល ១០០ ឆ្នាំ)។ | វាដូចជាការប្រៀបធៀបកម្លាំងរបស់ម្ទេស ថាតើម្ទេសដៃនាងមួយគ្រាប់មានកម្រិតហឹរស្មើនឹងម្ទេសផ្លោកប៉ុន្មានគ្រាប់។ |
| Yield-scaled emissions (ការបំភាយឧស្ម័នផ្អែកលើទិន្នផលដំណាំ) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាបរិមាណឧស្ម័នដែលបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស ដោយយកបរិមាណបំភាយសរុបក្នុងមួយហិកតាចែកជាមួយនឹងទម្ងន់នៃបន្លែដែលប្រមូលផលបាន (គិតជាតោន) ដើម្បីរកមើលតុល្យភាពរវាងសេដ្ឋកិច្ច (ទិន្នផល) និងបរិស្ថាន (ការបំភាយឧស្ម័ន)។ | ដូចជាការគិតមើលថាតើអ្នកត្រូវបញ្ចេញកម្លាំងញើសឈាមប៉ុន្មាន ដើម្បីអាចរកប្រាក់ចំណូលបាន ១០០ ដុល្លារ។ |
| Water-filled space porosity - WFSP (ភាគរយរន្ធទឹកក្នុងដី) | ជារង្វាស់នៃទំហំចន្លោះប្រហោងនៅក្នុងដីដែលត្រូវបានបំពេញដោយទឹក។ កាលណាកម្រិតនេះឡើងខ្ពស់ (ដោយសារការស្រោចស្រពច្រើនពេក) វាធ្វើឱ្យអុកស៊ីហ្សែនក្នុងដីធ្លាក់ចុះ ដែលជំរុញឱ្យបាក់តេរីផលិតឧស្ម័ន N2O កាន់តែច្រើនតាមរយៈដំណើរការ Denitrification។ | ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបទឹកពេញ រហូតដល់គ្មានកន្លែងសល់សម្រាប់ឱ្យខ្យល់ចូលបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
