បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជកប្បាសថ្មីនៅប្រទេសថៃ ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ធន់នឹងសត្វល្អិត និងមានគុណភាពសរសៃល្អជាងមុន ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់កសិករ និងអ្នករវៃអំបោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ កម្មវិធីបង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណីត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ត្រឡប់ (Back-cross method) ដើម្បីបញ្ចូលលក្ខណៈពិសេសថ្មីៗទៅក្នុងពូជមូលដ្ឋានរបស់ថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SSR 60 (Standard Check Variety) ពូជកប្បាស SSR 60 (ពូជស្តង់ដារសម្រាប់ប្រៀបធៀប) |
ជាពូជដែលមានសក្តានុពលទិន្នផលខ្ពស់ និងត្រូវបានសម្របខ្លួនយ៉ាងល្អទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានក្នុងតំបន់។ | ងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺរួញស្លឹក (Leaf roll disease) និងសត្វល្អិតចង្រៃដោយសារតែវាមានស្លឹករលោង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់កប្បាសជាមធ្យម ១៥១៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា ក្នុងការធ្វើតេស្តរយៈពេល៣ឆ្នាំ។ |
| DORA 11 (New Variety: Frego bract) ពូជកប្បាស DORA 11 (ពូជថ្មីដែលមានស្រទាប់ផ្កា Frego) |
មានផលិតភាពខ្ពស់ ឆាប់ប្រមូលផល (earliness) និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជស្តង់ដារ។ | ទាមទារការកែលម្អបន្ថែមលើប្រវែង និងភាពរឹងមាំនៃសរសៃអំបោះ ព្រមទាំងងាយរងគ្រោះពីសត្វល្អិត jassids ដោយសារលក្ខណៈស្លឹករលោង។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជ SSR 60 រហូតដល់ ១៧% (ជាមធ្យម ១៧៧០ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| DORA 21 (Glandless seed variety) ពូជកប្បាស DORA 21 (ពូជគ្មានក្រពេញ និងគ្មានជាតិពុល Gossypol) |
គ្រាប់កប្បាសគ្មានសារធាតុពុល Gossypol ដែលអាចប្រើជាចំណីសត្វ និងមនុស្សបានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព ព្រមទាំងមានគុណភាពសរសៃល្អ។ | ងាយរងការវាយប្រហារពីសត្វល្អិតខ្លាំង ទាមទារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រព័ន្ធ និងការដាំដុះដាច់ដោយឡែកដើម្បីការពារការលាយឡំហ្សែន។ | ផ្តល់ទិន្នផល ១០៥៩ គីឡូក្រាម/ហិកតា នៅស្ថានីយ Suwan ដែលអាចទទួលយកបាន បើទោះជាទាបជាងពូជ SSR 60 ក៏ដោយ។ |
| DORA 31 (Okra-leaf and Frego-bract variety) ពូជកប្បាស DORA 31 (ពូជស្លឹកអូក្រា និងស្រទាប់ផ្កា Frego) |
លក្ខណៈស្លឹកអនុញ្ញាតឱ្យថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជ្រាបចូលបានល្អប្រសើរ និងជួយការពារជំងឺស្អុយផ្លែ (boll-rot) ព្រមទាំងឆាប់ចាស់ទុំ។ | ទាមទារការធ្វើតេស្ត និងការពិសោធន៍បន្ថែមទៀត មុននឹងអាចបញ្ចេញឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។ | មានអត្រាបញ្ចេញសរសៃ (GOT) កើនឡើង +0.5% ប្រវែងសរសៃកើន +1mm និងភាពរឹងមាំកើន +1 g/tex ធៀបនឹង SSR 60។ |
| DORA 41 (Brown coloured lint) ពូជកប្បាស DORA 41 (ពូជសរសៃពណ៌ត្នោត) |
សរសៃកប្បាសមានតម្លៃខ្ពស់នៅលើទីផ្សារ (ខ្ពស់ជាងកប្បាសពណ៌សដល់ទៅ ៣ ដង)។ | មានទិន្នផលទាបខ្លាំង និងមានលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រព្រមទាំងបច្ចេកវិទ្យាសរសៃខ្សោយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ៩៧៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា ដែលទាបជាងពូជ SSR 60 (១۳៣៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា) ច្រើន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កាត់ពូជកប្បាសទាមទារពេលវេលា និងធនធានច្រើនសម្រាប់ស្រាវជ្រាវ (៧ ទៅ ១០ ឆ្នាំ) ប៉ុន្តែគម្រោងនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ត្រឡប់ (Back-cross) រួមជាមួយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រោចស្រពដើម្បីពន្លឿនដំណើរការ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅប្រទេសថៃ (ស្ថានីយស្រាវជ្រាវ Suwan និងតំបន់លពបុរី) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤-១៩៩៧។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់បន្តិច ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងបញ្ហាសត្វល្អិត (ដូចជា Helicoverpa armigera) គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការបង្កាត់ពូជនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តជាឯកសារយោងនៅកម្ពុជា។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការស្តារ និងអភិវឌ្ឍវិស័យកសិឧស្សាហកម្មកប្បាសឡើងវិញ។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជទំនើប និងការជ្រើសរើសពូជដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ នឹងជួយលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករកម្ពុជា និងជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជាតិប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Back-cross method (វិធីសាស្ត្របង្កាត់ត្រឡប់) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដោយយកកូនកាត់ជំនាន់ថ្មីទៅបង្កាត់ជាមួយពូជមេ ឬបាកាត់ដើមរបស់វាវិញម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីរក្សានូវលក្ខណៈទូទៅភាគច្រើនរបស់ពូជដើម និងបញ្ជូលតែលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនពីពូជថ្មី (ឧទាហរណ៍៖ ភាពធន់នឹងជំងឺ)។ | ដូចជាការយកកូនកាត់សេះ និងលា ទៅបង្កាត់ជាមួយសេះសុទ្ធវិញម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីឱ្យកូនជំនាន់ក្រោយមានរាងរូវដូចសេះទាំងស្រុង តែនៅមានភាពធន់ដូចលា។ |
| Glandless seed (គ្រាប់ពូជគ្មានក្រពេញ) | ជាប្រភេទគ្រាប់កប្បាសដែលត្រូវបានបង្កាត់ឱ្យគ្មានក្រពេញផ្ទុកសារធាតុពុល Gossypol ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចប្រើប្រាស់គ្រាប់ទាំងនោះជាចំណីសត្វ និងមនុស្សបានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែវាងាយរងការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត។ | ដូចជាការដកពិសចេញពីសត្វពស់ ដើម្បីឱ្យវាលែងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់យើង ប៉ុន្តែវាក៏បាត់បង់អាវុធសម្រាប់ការពារខ្លួនឯងពីសត្រូវផងដែរ។ |
| Frego bract (ស្រទាប់ផ្កា Frego) | ជាលក្ខណៈប្រែប្រួលនៃស្រទាប់ផ្កាកប្បាសដែលមានរាងតូចចង្អៀត និងរមួល ដែលជួយកាត់បន្ថយទីតាំងលាក់ខ្លួនរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ និងធ្វើឱ្យថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតងាយជ្រាបចូលដល់ខាងក្នុងផ្លែ។ | ដូចជាការស្លៀកពាក់ខោអាវរឹបរាងស្តួច ដើម្បីកុំឱ្យមានកន្លែងលាក់វត្ថុអ្វីមួយបាន និងងាយស្រួលក្នុងការសម្អាត។ |
| Okra-leaf (ស្លឹកអូក្រា ឬស្លឹកពោតបារាំង) | ជាទម្រង់ស្លឹកកប្បាសដែលមានរាងឆែកៗជ្រៅស្រដៀងនឹងស្លឹកពោតបារាំង ដែលជួយឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងថ្នាំបាញ់ងាយឆ្លងកាត់ចូលទៅក្នុងគុម្ពកប្បាស ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយសំណើមដែលបង្កជាជំងឺស្អុយផ្លែ (boll-rot)។ | ដូចជាការកាត់តម្រឹមមែកឈើឱ្យស្រឡះ ដើម្បីឱ្យពន្លឺថ្ងៃជះចូលដល់គល់ដើម និងមានខ្យល់ចេញចូលបានល្អ។ |
| Ginning-Out-Turn (អត្រាបញ្ចេញសរសៃ) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃទម្ងន់សរសៃកប្បាសសុទ្ធដែលទទួលបាន បន្ទាប់ពីយកគ្រាប់កប្បាសទាំងមូលទៅកិនបំបែកយកគ្រាប់ និងកាកសំណល់ផ្សេងៗចេញ (អត្រាកាន់តែខ្ពស់ កាន់តែទទួលបានផលចំណេញ)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា តើផ្លែស្វាយមួយគីឡូអាចចិតយកសាច់សុទ្ធបានប៉ុន្មានក្រាម បន្ទាប់ពីបោះចោលសំបក និងគ្រាប់រួច។ |
| Oligogenic determinism (ការកំណត់ដោយហ្សែនតិចតួច) | ជាលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងកំណត់ដោយហ្សែនតែមួយ ឬហ្សែនមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវងាយស្រួលក្នុងការបង្កាត់បញ្ចូលលក្ខណៈនោះទៅក្នុងពូជផ្សេង។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពណ៌សក់ដោយប្រើថ្នាំលាបតែមួយដប ដែលមានភាពងាយស្រួល និងលឿនជាងការកែប្រែទម្រង់មុខទាំងមូលដែលត្រូវធ្វើការវះកាត់ច្រើនកន្លែង។ |
| Pleiotropic effect (ឥទ្ធិពលផ្លៃអូត្រូពិក) | ជាបាតុភូតហ្សែនដែលហ្សែនតែមួយមានឥទ្ធិពលទៅលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រច្រើនខុសៗគ្នា។ ឧទាហរណ៍នៅក្នុងឯកសារ ការមានស្រទាប់ផ្កា Frego ក៏ធ្វើឱ្យស្លឹករបស់កប្បាសមានទម្រង់រមួលផងដែរ។ | ដូចជាការចុចកុងតាក់ភ្លើងតែមួយ ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យអំពូលភ្លើងភ្លឺផង និងកង្ហារវិលផងក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
