Original Title: Nutrition and Nutraceutical of Bambusa burmanica Gamble and Thysostachys siamensis Gamble shoots
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

អាហារូបត្ថម្ភ និងឱសថសាស្ត្រចំណីអាហារនៃទំពាំងឫស្សីប្រភេទ Bambusa burmanica Gamble និង Thysostachys siamensis Gamble

ចំណងជើងដើម៖ Nutrition and Nutraceutical of Bambusa burmanica Gamble and Thysostachys siamensis Gamble shoots

អ្នកនិពន្ធ៖ Waraporn Kusalaruk (University of Phayao), Nipat Limsangouan (Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2015 Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Food Science and Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីគុណតម្លៃខាងអាហារូបត្ថម្ភ និងឱសថសាស្ត្រចំណីអាហារ (Nutraceutical) នៃទំពាំងឫស្សីពីរប្រភេទនៅប្រទេសថៃ ដើម្បីជំរុញការប្រើប្រាស់វាជាប្រភពអាហារដើម្បីសុខភាព។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវិភាគសមាសធាតុគីមី និងសារធាតុចិញ្ចឹមប្រៀបធៀបគ្នារវាងទំពាំងស្រស់ និងទំពាំងដែលស្ងោររួច។

ការវិភាគសមាសធាតុគីមីមូលដ្ឋាន (Proximate analysis) ដើម្បីរកបរិមាណសំណើម ប្រូតេអ៊ីន ខ្លាញ់ ផេះ និងជាតិសរសៃ។
ការវិភាគរកអាស៊ីតអាមីណូសេរី (Free amino acids) សមាសធាតុ Phytosterol និងសមាសធាតុ Phenolic សរុប (Total phenolic compounds)។
ការធ្វើតេស្តវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (DPPH radical-scavenging activity)។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ទំពាំងទាំងពីរប្រភេទមានផ្ទុកសំណើមប្រមាណ ៩១-៩២% ប្រូតេអ៊ីន ១-៣,៤៤% ខ្លាញ់ ០,០៦-០,១៣% និងជាតិសរសៃ ២,២៣-២,៦០% ព្រមទាំងមានអាស៊ីតអាមីណូចំនួន ១៨ប្រភេទ (រួមទាំងអាស៊ីតអាមីណូចាំបាច់ ៨ប្រភេទ)។
ប្រភេទ Bambusa burmanica មានបរិមាណអាស៊ីតអាមីណូ និង Phytosterol សរុបខ្ពស់ជាង ចំណែកឯ Thysostachys siamensis មានសមាសធាតុ Phenolic និងសមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (DPPH) ខ្ពស់ជាង។
ដំណើរការស្ងោរបានធ្វើឱ្យថយចុះនូវបរិមាណប្រូតេអ៊ីន កាបូអ៊ីដ្រាត និងផេះ ប៉ុន្តែបានបង្កើនបរិមាណជាតិសរសៃ និងខ្លាញ់ ដែលបង្ហាញថាទំពាំងទាំងពីរនៅតែស័ក្តិសមជាអាហារសុខភាពប្រកបដោយគុណភាព។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Fresh Bambusa burmanica ទំពាំង Bambusa burmanica ស្រស់	សម្បូរប្រូតេអ៊ីន (៣,៤៤%) ព្រមទាំងមានបរិមាណអាស៊ីតអាមីណូ និងរុក្ខជាតិស្តេរ៉ុល (Phytosterol) ខ្ពស់បំផុត។	ទាមទារការចម្អិនជាមុន ដើម្បីកម្ចាត់ជាតិល្វីង និងសារធាតុពុល Cyanide ដែលមានតាមធម្មជាតិ។	ប្រូតេអ៊ីន ៣,៤៤% នៃទម្ងន់ស្រស់, Phytosterol សរុប ៥,៦០ mg/100g, សមាសធាតុ Phenolic ១៣៧,៦៧ mg GAE/100g។
Boiled Bambusa burmanica ទំពាំង Bambusa burmanica ស្ងោរ	មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការបរិភោគ ព្រមទាំងមានបរិមាណជាតិសរសៃ (Crude fiber) និងសារធាតុ Phenolic កើនឡើង។	បាត់បង់បរិមាណប្រូតេអ៊ីន ផេះ កាបូអ៊ីដ្រាត និងសមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (DPPH) មួយចំនួនដោយសារកម្តៅ។	ប្រូតេអ៊ីនធ្លាក់ចុះមក ២,៨៣%, ជាតិសរសៃកើនដល់ ១,៦៨%, សមាសធាតុ Phenolic កើនដល់ ៤៧៧,៧១ mg GAE/100g។
Fresh Thysostachys siamensis ទំពាំង Thysostachys siamensis ស្រស់	មានសារធាតុ Phenolic សរុប និងសមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (DPPH) ខ្ពស់ជាងគេបំផុត។	មានបរិមាណប្រូតេអ៊ីន និង Phytosterol ទាបជាងពូជ Bambusa burmanica។	ប្រូតេអ៊ីន ១,០២%, សមាសធាតុ Phenolic សរុប ៥០០,៦៣ mg GAE/100g, តម្លៃ DPPH ៤៧,០៣ mg/100g។
Boiled Thysostachys siamensis ទំពាំង Thysostachys siamensis ស្ងោរ	បរិមាណ Phytosterol សរុប និងជាតិសរសៃមានការកើនឡើង ព្រមទាំងមានរសជាតិងាយស្រួលបរិភោគ។	បាត់បង់សារធាតុ Phenolic និងសមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី (DPPH) យ៉ាងច្រើនដោយសារដំណើរការស្ងោរ។	សមាសធាតុ Phenolic ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ២៣០,៨៣ mg GAE/100g, តម្លៃ DPPH ធ្លាក់ចុះមក ២៦,០៨ mg/100g។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីចំណីអាហារកម្រិតស្តង់ដារ និងសារធាតុប្រតិកម្ម (Reagents) សម្រាប់ធ្វើការវិភាគសមាសធាតុអាហារូបត្ថម្ភ និងសារធាតុជីវសាស្ត្រសកម្ម។

Hardware: ម៉ាស៊ីន Spectrophotometer សម្រាប់វាស់ពណ៌ និងម៉ាស៊ីន Chromatography (ដូចជា HPLC ឬ GC) សម្រាប់វិភាគអាស៊ីតអាមីណូ និង Phytosterol។
Materials/Dataset: គំរូទំពាំងឫស្សីស្រស់ Bambusa burmanica និង Thysostachys siamensis ដែលទើបកាត់មិនលើសពី ៣ថ្ងៃ ប្រមាណ ២០គីឡូក្រាមក្នុងមួយពូជ។
Reagents: សារធាតុគីមីសម្រាប់ចម្រាញ់ និងវិភាគ ដូចជា មេតាណុល (Methanol 80%), Gallic acid, សារធាតុ DPPH, និង Ascorbic acid (វីតាមីន C)។
Methodology Standards: ការប្រើប្រាស់ពិធីសារស្តង់ដាររបស់ AOAC (2005, 2010) សម្រាប់វិភាគសមាសធាតុគីមីមូលដ្ឋាន (Proximate analysis) និងជាតិសរសៃ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Phayao និង Kasetsart) ដោយប្រមូលគំរូទំពាំងពីទីផ្សារក្នុងស្រុក។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈរូប និងគីមីនៃពូជឫស្សីដែលដុះនៅតំបន់អាកាសធាតុត្រូពិច ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដូច្នេះលទ្ធផលនេះអាចយកមកធ្វើជាឯកសារយោងសម្រាប់ទំពាំងក្នុងស្រុកយើងបានយ៉ាងល្អ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

របកគំហើញពីការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំង សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិ-ចំណីអាហារ និងអាហារសុខភាពនៅកម្ពុជា។

សហគ្រាសកែច្នៃចំណីអាហារ (Food Processing SMEs): អាចប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនៃការប្រែប្រួលសារធាតុចិញ្ចឹមពេលស្ងោរ ដើម្បីបង្កើតផលិតផលទំពាំងកំប៉ុង ឬទំពាំងជូរដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងរក្សាបាននូវសារធាតុសកម្ម (Phytosterol និងជាតិសរសៃ) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារក្នុងស្រុក។
តំបន់សក្តានុពលដាំដុះឫស្សី (ឧទាហរណ៍៖ ខេត្តកំពង់ចាម ក្រចេះ និងបាត់ដំបង): អាចលើកកម្ពស់ការដាំដុះពូជឫស្សីទាំងពីរប្រភេទនេះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម ដោយផ្តោតលើតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករ។
វិស័យសុខាភិបាល និងអាហារូបត្ថម្ភ: ផ្តល់ជាព័ត៌មានដល់អ្នកជំនាញអាហារូបត្ថម្ភនៅកម្ពុជា ដើម្បីណែនាំប្រជាជនឱ្យបរិភោគទំពាំងដែលសម្បូរប្រូតេអ៊ីន ជាតិសរសៃខ្ពស់ និងមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាឱសថ (Nutraceuticals) ជួយប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្សេងៗ។

សរុបមក ការយល់ដឹងពីគុណតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភ និងឥទ្ធិពលនៃការស្ងោរទំពាំង នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការទាញយកប្រយោជន៍ជាអតិបរមាពីធនធានរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក ដើម្បីបម្រើដល់សុខភាពសាធារណៈ និងសេដ្ឋកិច្ច។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីបច្ចេកទេសវិភាគគីមីចំណីអាហារមូលដ្ឋាន: និស្សិតគួរស្វែងយល់ពីវិធីសាស្ត្រ Proximate Analysis (AOAC) ដើម្បីអនុវត្តការវាស់ស្ទង់សំណើម ប្រូតេអ៊ីន (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl) ខ្លាញ់ ផេះ និងជាតិសរសៃនៅក្នុងគំរូអាហារ។
ប្រមូលគំរូ និងរៀបចំការពិសោធន៍លើទំពាំងកម្ពុជា: ចុះប្រមូលពូជទំពាំងដែលពេញនិយមនៅកម្ពុជា រួចធ្វើការរៀបចំគំរូប្រៀបធៀបរវាងទំពាំងស្រស់ និងទំពាំងដែលឆ្លងកាត់ការស្ងោរក្នុងកម្រិតពេលវេលាខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ១០នាទី ៣០នាទី)។
អនុវត្តការវិភាគសមាសធាតុជីវសាស្ត្រសកម្ម (Bioactive Compounds): ប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន Spectrophotometer ដើម្បីអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ Folin-Ciocalteu ក្នុងការរកបរិមាណសារធាតុ Total Phenolic និងធ្វើតេស្ត DPPH Assay ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី។
សិក្សាស៊ីជម្រៅលើសមាសធាតុ Phytosterols និងអាស៊ីតអាមីណូ: ស្វែងយល់ និងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Chromatography (HPLC ឬ GC) ដើម្បីបំបែក និងវាស់បរិមាណប្រភេទ Amino Acids និង Plant Sterols (ដូចជា β-sitosterol) នៅក្នុងគំរូ។
ចងក្រងទិន្នន័យ និងអភិវឌ្ឍផលិតផលកែច្នៃ: សរសេររបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវអំពីអត្ថប្រយោជន៍នៃទំពាំងកម្ពុជា និងសហការជាមួយសហគ្រាសក្នុងស្រុក ដើម្បីស្រាវជ្រាវបង្កើតផលិតផលទំពាំងកែច្នៃបែបថ្មី (Functional Foods) ដែលរក្សាបាននូវសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Nutraceutical (ឱសថសាស្ត្រចំណីអាហារ ឬ អាហារសុខភាព)	ជាប្រភេទអាហារ ឬផលិតផលចម្រាញ់ពីអាហារ ដែលមិនត្រឹមតែផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមជាមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សុខភាព អាចជួយការពារ ឬព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗបាន។	ដូចជាការញ៉ាំអាហារដែលដើរតួជាថ្នាំប៉ូវ ដើម្បីជួយការពាររាងកាយពីជំងឺផ្សេងៗ។
Phytosterol (ហ្វីតូស្តេរ៉ុល)	ជាសមាសធាតុសកម្មធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធគីមីស្រដៀងទៅនឹងកូឡេស្តេរ៉ុលរបស់សត្វ ប៉ុន្តែវាមានអត្ថប្រយោជន៍ជួយកាត់បន្ថយការស្រូបយកកូឡេស្តេរ៉ុលអាក្រក់ចូលទៅក្នុងសរសៃឈាមមនុស្ស។	ដូចជាអង្គរក្សឈរនៅមាត់ទ្វារពោះវៀន ដែលចាំរារាំងមិនឱ្យកូឡេស្តេរ៉ុលអាក្រក់ចូលទៅក្នុងរាងកាយយើងបាន។
Phenolic Compounds (សមាសធាតុហ្វេណូលីក)	ជាក្រុមសារធាតុគីមីធម្មជាតិដែលរុក្ខជាតិផលិតឡើង ដើម្បីការពារខ្លួនពីមេរោគ និងកាំរស្មីយូវី។ នៅពេលមនុស្សបរិភោគវា វាដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការការពារកោសិកាពីការខូចខាត។	ដូចជាថ្នាំលាបការពារច្រែះ ដែលជួយការពារដែក (កោសិការាងកាយ) មិនឱ្យពុកផុយដោយសារអុកស៊ីហ្សែន។
DPPH radical-scavenging activity (សកម្មភាពប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់សេរី DPPH)	ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរបស់សារធាតុណាមួយ ក្នុងការចាប់ ឬបន្សាបរ៉ាឌីកាល់សេរី DPPH ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កការខូចខាតដល់កោសិកា។	ដូចជាការតេស្តកម្លាំងរបស់ប៉ូលីស (សារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម) ថាតើអាចចាប់ចោរ (រ៉ាឌីកាល់សេរី) បានលឿននិងពូកែកម្រិតណា។
Proximate analysis (ការវិភាគសមាសធាតុគីមីមូលដ្ឋាន)	ជាដំណើរការធ្វើតេស្តស្តង់ដារក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ចំណីអាហារ ដើម្បីបំបែក និងវាស់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមគោល ដូចជា សំណើម (ទឹក) ប្រូតេអ៊ីន ខ្លាញ់ ផេះ (រ៉ែ) និងកាបូអ៊ីដ្រាត ឬជាតិសរសៃ។	ដូចជាការបំបែកគ្រឿងផ្សំនៃនំមួយដុំ ដើម្បីមើលថាវាមានម្សៅប៉ុន្មានភាគរយ ស្ករប៉ុន្មាន និងប៊ឺប៉ុន្មានភាគរយ។
Essential amino acids (អាស៊ីតអាមីណូចាំបាច់)	ជាប្រភេទអាស៊ីតអាមីណូដែលរាងកាយមនុស្សមិនអាចផលិតដោយខ្លួនឯងបាន ហេតុនេះយើងត្រូវតែទទួលបានពួកវាតាមរយៈការបរិភោគចំណីអាហារប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីយកមកសាងសង់ប្រូតេអ៊ីនក្នុងរាងកាយ។	ដូចជាគ្រឿងបន្លាស់កម្រដែលរោងចក្រក្នុងស្រុកមិនអាចផលិតបាន ហើយទាល់តែនាំចូលពីបរទេសទើបអាចដំឡើងម៉ាស៊ីនបាន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖