បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើហានិភ័យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារដែលបណ្តាលមកពីកាកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនៅក្នុងខាត់ណាចិន (Brassica oleracea) ដោយប្រៀបធៀបរវាងការដាំដុះដែលអនុវត្តតាមស្តង់ដារកសិកម្មល្អ (GAP) និងការដាំដុះធម្មតា (non-GAP) នៅខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលគំរូខាត់ណាចិនចំនួន ៦០ និងធ្វើការវិភាគរកសារធាតុសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតចំនួន ១៤៦ ប្រភេទ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់ និងបច្ចេកវិទ្យាវិភាគកម្រិតខ្ពស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Good Agricultural Practice (GAP) ការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP) |
កសិករប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះរួមមានជីវគីមី (ដូចជា Bacillus thuringiensis) និងសំណាញ់ការពារសត្វល្អិត ដែលកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ កម្រិតសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមានកម្រិតទាប ធ្វើឱ្យមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់អ្នកបរិភោគ។ | ទាមទារការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាល (ដូចជាការផ្តល់សំណាញ់ និងការណែនាំបច្ចេកទេស) និងការបណ្តុះបណ្តាលជាប្រចាំ។ កសិករភាគច្រើនយល់ថាមានការលំបាកក្នុងការអនុវត្តតាមស្តង់ដារតឹងរ៉ឹងនេះ។ | សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់នៃការបរិភោគ (%HI) គឺស្ថិតក្នុងចន្លោះទាបពី ០.០៤% ទៅ ០.៥៧% ប៉ុណ្ណោះ ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតសុវត្ថិភាពខ្ពស់បំផុត។ |
| Non-GAP (Conventional Farming) ការដាំដុះធម្មតាមិនតាមស្តង់ដារ GAP |
មានភាពងាយស្រួល និងចំណាយដើមទុនតិចក្នុងការចាប់ផ្តើមដាំដុះ ដោយសារកសិករអាចរកទិញថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីបានយ៉ាងងាយស្រួលតាមទីផ្សារក្នុងស្រុក។ | មានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីច្រើនប្រភេទនិងកម្រិតខ្ពស់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានសំណល់ជាតិពុលលើសកម្រិតអតិបរមាអនុញ្ញាត (MRLs) ជាពិសេសក្នុងរដូវវស្សា។ | សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់នៃការបរិភោគ (%HI) គឺស្ថិតក្នុងចន្លោះពី ០.៦២% ទៅ ២.៦៦% ទោះបីមិនទាន់ដល់កម្រិតគ្រោះថ្នាក់ (>១០០%) ប៉ុន្តែមានកម្រិតខ្ពស់ជាងផលិតផល GAP ច្រើនដង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីស្តង់ដារ ដើម្បីធានាបាននូវភាពជាក់លាក់ក្នុងការរកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរហូតដល់ ១៤៦ ប្រភេទ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងខេត្តខនកែន (Khon Kaen) ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើបន្លែខាត់ណាចិន (Brassica oleracea) និងការប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធកសិដ្ឋានពីរប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ទម្លាប់កសិកម្មរបស់កសិករថៃ និងកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នា ហើយកម្ពុជាក៏ពឹងផ្អែកលើការនាំចូលបន្លែពីប្រទេសថៃក្នុងបរិមាណច្រើនផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃហានិភ័យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ (%HI) នេះមានសារៈប្រយោជន៍ជាខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងគុណភាពបន្លែនៅកម្ពុជា។
ការជំរុញការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP) រួមជាមួយនឹងការវាយតម្លៃហានិភ័យតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងការកសាងទំនុកចិត្តដល់អ្នកប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Good Agricultural Practice (GAP) (ការអនុវត្តកសិកម្មល្អ) | ជាគោលការណ៍ណែនាំនិងបណ្តុំបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលកសិករត្រូវអនុវត្តតាម ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ សុវត្ថិភាពចំណីអាហារសម្រាប់អ្នកបរិភោគ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន តាមរយៈការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការធ្វើតាមរូបមន្តនិងក្បួនអនាម័យស្តង់ដារនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានលំដាប់ខ្ពស់ ដើម្បីធានាថាម្ហូបដែលចេញមកមានអនាម័យ និងមិនធ្វើឱ្យអ្នកហូបឈឺពោះ។ |
| Hazard index (HI) (សន្ទស្សន៍គ្រោះថ្នាក់) | ជាតម្លៃតួលេខរួមដែលអ្នកស្រាវជ្រាវគណនាឡើង ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពរយៈពេលវែង ពីការទទួលរងនូវសារធាតុពុលផ្សេងៗគ្នាបញ្ចូលគ្នា។ ប្រសិនបើតម្លៃនៃការគណនានេះលើសពី ១០០% វាបញ្ជាក់ថាការបរិភោគនោះមានហានិភ័យដល់សុខភាព។ | ដូចជាកុងទ័រវាស់ល្បឿនយានយន្ត បើម្ជុលចង្អុលក្រោមលេខកំណត់ (១០០) គឺមានសុវត្ថិភាព តែបើជាន់លើសលេខកំណត់ គឺប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់។ |
| Maximum residue limits (MRLs) (កម្រិតសំណល់អតិបរមាអនុញ្ញាត) | ជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលច្បាប់ឬស្តង់ដារអន្តរជាតិ (ដូចជា Codex) អនុញ្ញាតឱ្យមានជាប់នៅលើកសិផល ដែលបញ្ជាក់ថាវានៅតែមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការបរិភោគ។ | ដូចជាកម្រិតផ្ទុកទម្ងន់អតិបរមារបស់ស្ពាន បើផ្ទុករថយន្តលើសទម្ងន់កំណត់នេះ ស្ពាននឹងបាក់ (ចំណីអាហារនោះនឹងលែងមានសុវត្ថិភាព)។ |
| QuEChERS multi-residue extraction (វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់ QuEChERS) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ពេញនិយមមួយ (រហ័ស ងាយស្រួល ថោក ប្រសិទ្ធភាព រឹងមាំ និងមានសុវត្ថិភាព) ដែលគេប្រើសម្រាប់ទាញយកនិងញែកសំណល់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរាប់រយប្រភេទចេញពីគំរូអាហារក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីយកទៅវិភាគ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់តម្រងកាហ្វេដ៏ទំនើបមួយ ដែលអាចត្រងនិងញែកកាកសំណល់តូចៗរាប់រយប្រភេទចេញពីទឹកកសិផលបានយ៉ាងលឿននិងងាយស្រួល។ |
| Liquid chromatography-tandem mass spectrometry (LC-MS/MS) (ម៉ាស៊ីនវិភាគ LC-MS/MS) | ជាបច្ចេកវិទ្យាវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ដោយប្រើម៉ាស៊ីន ដែលដំណើរការដោយការបំបែកសារធាតុគីមីចេញពីគ្នា (LC) រួចធ្វើការកំណត់អត្តសញ្ញាណសារធាតុនីមួយៗដោយវាស់ម៉ាសរបស់វា (MS/MS) ដែលអាចរកឃើញជាតិពុលទោះក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុតក៏ដោយ។ | ដូចជាឧបករណ៍ស្កេនមុខដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចញែកនិងស្គាល់អត្តសញ្ញាណមនុស្សម្នាក់ៗយ៉ាងច្បាស់ ទោះបីជានៅលាក់ខ្លួនក្នុងហ្វូងមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ក៏ដោយ។ |
| Estimated daily intake (EDI) (ការប៉ាន់ស្មានការបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ) | ជារូបមន្តគណនាបរិមាណថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាក់ស្តែងដែលមនុស្សម្នាក់អាចនឹងស្រូបចូលទៅក្នុងរាងកាយជារៀងរាល់ថ្ងៃ តាមរយៈការបរិភោគអាហារ (ដោយគុណកម្រិតសំណល់ក្នុងអាហារ ជាមួយបរិមាណអាហារដែលហូប និងចែកជាមួយទម្ងន់ខ្លួន)។ | ដូចជាការគណនាថាតើអ្នកផឹកកាហ្វេប៉ុន្មានពែងក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយក្នុងនោះមានបរិមាណជាតិកាហ្វេអ៊ីនពិតប្រាកដចំនួនប៉ុន្មានក្រាមដែលបានចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់អ្នក។ |
| Acceptable daily intake (ADI) (បរិមាណអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ) | ជាបរិមាណប៉ាន់ស្មាននៃសារធាតុគីមី (គិតជាមីលីក្រាមក្នុងមួយគីឡូក្រាមទម្ងន់ខ្លួន) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអះអាងថាមនុស្សអាចបរិភោគជារៀងរាល់ថ្ងៃពេញមួយជីវិតរបស់ពួកគេដោយមិនបណ្តាលឱ្យមានហានិភ័យដល់សុខភាព។ | ដូចជាបរិមាណស្ករអតិបរមាដែលគ្រូពេទ្យអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកញ៉ាំរាល់ថ្ងៃអស់មួយជីវិត ដោយមិនចាំបាច់បារម្ភពីការកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
