បញ្ហា (The Problem)៖ ម្សៅដើមម្នាស់គឺជាអនុផលដ៏មានសក្តានុពលមួយនៅប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលរបស់វាក្នុងនាមជាប្រភពម្សៅក្នុងរបបអាហារគោសាច់ទាក់ទងនឹងការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះសត្វ និងការបំបែករូបធាតុស្ងួតនៅមិនទាន់ត្រូវបានសិក្សាច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់គោសាច់ដែលបានចោះក្រពះចំនួន ៤ ក្បាល ក្នុងទម្រង់ពិសោធន៍ 4×4 Latin squared design ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រភពម្សៅចំនួន ៤ ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ground corn (GC) diet របបអាហារប្រើពោតកិន (ប្រភពម្សៅ ៤០%) |
ជាប្រភពថាមពលចំណីសត្វស្តង់ដារដែលងាយស្រួលរកមាននៅលើទីផ្សារកសិកម្មទូទៅ និងមានការប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។ | មានអត្រានៃការរំលាយរូបធាតុស្ងួត (DM degradability) យឺត និងមានកំហាប់អាស៊ីតខ្លាញ់សង្វាក់ខ្លី (SCFA) ទាបជាងម្សៅដើមម្នាស់។ | ការរំលាយរូបធាតុស្ងួតមានកម្រិតទាបនៅម៉ោងទី ៤, ៨, ១២ និង ២៤ បើធៀបនឹងម្សៅដើមម្នាស់។ |
| Broken rice (BR) diet របបអាហារប្រើចុងអង្ករ (ប្រភពម្សៅ ៤០%) |
ជាអនុផលរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវដែលមានតម្លៃថោក និងមានបរិមាណច្រើនក្នុងប្រទេសកសិកម្មដូចជាកម្ពុជា និងថៃ។ | មានអត្រានៃការរំលាយរូបធាតុស្ងួតទាបស្រដៀងទៅនឹងពោតកិនដែរ និងមានភាគរយរលាយភ្លាមៗ (Soluble fraction) ទាប។ | បង្កើតកំហាប់អាស៊ីតខ្លាញ់សង្វាក់ខ្លី (SCFA) បានទាប (72.31 mmol/L នៅម៉ោងទី ៨)។ |
| Ground cassava (CA) diet របបអាហារប្រើដំឡូងមីកិន (ប្រភពម្សៅ ៤០%) |
ផ្តល់កំហាប់អាស៊ីតខ្លាញ់សង្វាក់ខ្លី (SCFA) សរុបបានខ្ពស់ ដែលផ្តល់ថាមពលខ្លាំងដល់សត្វទំពារអៀង។ | បង្កើតអាស៊ីតឡាក់ទិក (Lactate) ច្រើន ដែលងាយប្រឈមនឹងជំងឺអាស៊ីតក្នុងក្រពះសត្វ (Acidosis) ប្រសិនបើខ្វះការគ្រប់គ្រងបរិមាណត្រឹមត្រូវ។ | មានកម្រិតអាស៊ីតឡាក់ទិកសរុបខ្ពស់បំផុត (2.14 μmol/mL) ក្នុងចំណោមប្រភពទាំងអស់នៅម៉ោងទី ៤។ |
| Pineapple stem starch (PS) diet របបអាហារប្រើម្សៅដើមម្នាស់ (ប្រភពម្សៅ ៤០%) |
មានអត្រារំលាយរូបធាតុស្ងួតខ្ពស់បំផុត ជំរុញសកម្មភាពបាក់តេរី Ruminococcus bromii បានល្អ និងមិនបង្កើនអាស៊ីតឡាក់ទិកដែលប៉ះពាល់ដល់ក្រពះសត្វ។ | ជាអនុផលដែលពឹងផ្អែកលើអត្ថិភាពនៃរោងចក្រចម្រាញ់អង់ស៊ីម Bromelain ដែលមិនទាន់មានទូលំទូលាយគ្រប់ទីកន្លែង។ | មានភាគរយរលាយខ្ពស់បំផុត (Soluble fraction: 55.88%) និងប្រសិទ្ធភាពរំលាយរូបធាតុស្ងួត (ED: 74.91%) ខ្ពស់ជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ និងការប្រើប្រាស់សត្វគោដែលបានវះកាត់ចោះក្រពះ (Cannulated cattle) សម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យ In situ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សត្វគោតែ ៤ ក្បាល (ទម្រង់ 4×4 Latin square) ដែលជាចំនួនគំរូមួយតូចតាច។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងពូជសត្វគោស្រដៀងនឹងបរិបទកម្ពុជាក្តី ប៉ុន្តែភាពមានជាទូទៅនៃម្សៅដើមម្នាស់នៅកម្ពុជានៅមានកម្រិត ដោយសារខ្វះរោងចក្រចម្រាញ់កែច្នៃកម្រិតខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់អនុផលកសិកម្មនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម សម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមគោសាច់នៅកម្ពុជា បើសិនជាមានការកែច្នៃត្រឹមត្រូវ។
ការប្រើប្រាស់ម្សៅដើមម្នាស់អាចផ្តល់ជាដំណោះស្រាយឆ្លាតវៃ (អនាម័យនិងថោក) ជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលចំណីសម្រេចពីក្រៅប្រទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rumen fermentation (ការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះសត្វទំពារអៀង) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណ (បាក់តេរី ផ្សិត និងប្រូតូហ្សូអា) នៅក្នុងក្រពះទីមួយ (Rumen) របស់សត្វទំពារអៀង ធ្វើការបំបែកចំណីអាហារ (ពិសេសជាតិសរសៃ និងម្សៅ) ទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹម និងថាមពលដែលសត្វអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ប្រៀបដូចជាធុងស្ងោរធំមួយដែលផ្ទុកទៅដោយមេរោគល្អៗរាប់លាន ដែលចាំជួយបំប្លែងស្មៅនិងចំណីរឹងៗឱ្យក្លាយជាថាមពលសម្រាប់សត្វគោ។ |
| In situ degradability (លទ្ធភាពនៃការបំបែករូបធាតុនៅនឹងកន្លែង) | វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ថាតើចំណីអាហារអាចរំលាយបានកម្រិតណា ដោយដាក់សំណាកចំណីក្នុងថង់ពិសេសរួចបញ្ចូលទៅក្នុងក្រពះសត្វគោផ្ទាល់ ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីតាមដានការបាត់បង់ទម្ងន់នៃចំណីនោះ។ | ដូចជាការយកកញ្ចប់តែទៅត្រាំក្នុងទឹកក្តៅ ដើម្បីតាមដានមើលថាតើជាតិតែរលាយចេញបានប៉ុន្មានក្នុងរយៈពេលណាមួយអញ្ចឹងដែរ។ |
| Short-chain fatty acid / SCFA (អាស៊ីតខ្លាញ់សង្វាក់ខ្លី) | សមាសធាតុគីមីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលទ្ធផលចុងក្រោយនៃដំណើរការរំលាយអាហារ (ការបន្ទុំ) ដោយបាក់តេរីក្នុងក្រពះគោ ដែលវាដើរតួជាប្រភពថាមពលចម្បង (ផ្តល់រហូតដល់ ៧០-៨៥% នៃថាមពលសរុប) សម្រាប់សត្វទំពារអៀង។ | វាជាប្រេងឥន្ធនៈ ឬសាំងដែលផលិតចេញពីម៉ាស៊ីនជីវសាស្រ្ត (ក្រពះ) សម្រាប់ផ្តល់កម្លាំងឱ្យសត្វគោអាចរស់រាន និងលូតលាស់ធំធាត់បាន។ |
| Dry matter / DM (រូបធាតុស្ងួត) | ផ្នែកនៃចំណីអាហារដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីជាតិទឹក (សំណើម) ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុងតាមរយៈការសម្ងួត។ ការគណនាជារូបធាតុស្ងួត ជួយឱ្យគេអាចប្រៀបធៀបបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមនៃចំណីផ្សេងៗគ្នាបានត្រឹមត្រូវដោយមិនលម្អៀងដោយសារជាតិទឹក។ | ដូចជាការហាលសាច់គោឱ្យស្ងួតក្លាយជាសាច់ក្រៀម ដើម្បីដឹងពីទម្ងន់សាច់ពិតប្រាកដដោយមិនគិតពីបរិមាណទឹកដែលមានជាប់នឹងសាច់។ |
| Nylon bag technique (បច្ចេកទេសថង់នីឡុង) | បច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវមួយក្នុងផ្នែកចំណីសត្វ ដែលគេច្រកចំណីសាកល្បងទៅក្នុងថង់នីឡុងមានរន្ធតូចៗបំផុត រួចចងទម្លាក់ចូលក្នុងក្រពះគោរស់ ដើម្បីសិក្សាពីអត្រារំលាយអាហារពិតប្រាកដក្នុងក្រពះ។ | ស្រដៀងនឹងការប្រើស្បៃច្រោះយកកាកដូង ដោយយើងទុកកាកក្នុងស្បៃរួចយកទៅត្រាំក្នុងពោះគោ ដើម្បីតាមដានថាតើកាកនោះត្រូវរលាយអស់ប៉ុន្មាន។ |
| Bromelain enzyme (អង់ស៊ីមប្រូមេឡែន) | ប្រភេទអង់ស៊ីមរំលាយប្រូតេអ៊ីនដ៏មានតម្លៃដែលគេចម្រាញ់ចេញពីដើម និងផ្លែម្នាស់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យឱសថសាស្ត្រ និងចំណីអាហារ។ កាកសំណល់ដែលនៅសល់ពីការចម្រាញ់អង់ស៊ីមនេះ គឺជាម្សៅដើមម្នាស់ដែលគេយកមកធ្វើជាចំណីសត្វក្នុងការសិក្សានេះ។ | ដូចជាមេតំបែរធម្មជាតិមានក្នុងម្នាស់ ដែលចុងភៅចូលចិត្តយកវាទៅប្រឡាក់សាច់គោដើម្បីឱ្យសាច់ឆាប់ផុយទន់ល្អ។ |
| Ruminal-cannulated cattle (សត្វគោដែលបានវះកាត់ចោះក្រពះ) | សត្វគោដែលត្រូវបានវះកាត់បំពាក់បំពង់ប្លាស្ទិក (Cannula) នៅផ្នែកចំហៀងពោះ ដែលមានគម្របអាចបើកបិទបាន ដើម្បីភ្ជាប់ពីបរិយាកាសខាងក្រៅចូលទៅក្នុងក្រពះទីមួយ សម្រាប់ងាយស្រួលដល់អ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការយកសំណាកមកពិនិត្យ។ | ដូចជាការធ្វើទ្វារបង្អួចតូចមួយនៅលើពោះគោ ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចលូកដៃចូលទៅយកអាហារពីក្នុងក្រពះមកពិនិត្យផ្ទាល់ដោយមិនធ្វើឱ្យសត្វឈឺចាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
