បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីការស្វែងរកដង់ស៊ីតេដាំដុះដ៏ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ពូជពោតបារាំងក្នុងរដូវប្រាំង ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលផ្លែខ្ចី និងវាយតម្លៃលើការប្រើប្រាស់សំណល់ដើមសម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមទម្រង់ប្លង់បំបែក (Split plot experiment) ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតបារាំងចំនួនពីរ និងដង់ស៊ីតេនៃការដាំដុះចំនួនបួនកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Planting Density: 28,856 plants/rai (3 plants/hill) ដង់ស៊ីតេដាំដុះ៖ ២៨.៨៥៦ ដើម/រ៉ៃ (៣ ដើម/រណ្តៅ) |
ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែពោតខ្ចីស្របតាមស្តង់ដារទីផ្សារ និងរោងចក្របានល្អ។ ផ្តល់បរិមាណសំណល់ដើមស្លឹកច្រើនដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ធ្វើចំណីសត្វប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។ | ទាមទារបរិមាណគ្រាប់ពូជច្រើនជាងការដាំដង់ស៊ីតេទាប និងត្រូវការការរៀបចំគម្លាតរណ្តៅឲ្យបានត្រឹមត្រូវ (៥០ x ៣០ សង់ទីម៉ែត្រ)។ | សំណល់ដើម និងសំបកពោតក្នុងផ្ទៃដី ១ រ៉ៃ អាចចិញ្ចឹមសត្វទំពារអៀង ១ ក្បាល (ស៊ី ៣០ គ.ក្រ/ថ្ងៃ) បានរយៈពេលប្រមាណ ១៧៨ ថ្ងៃ។ |
| Planting Density: 39,665 plants/rai (4 plants/hill) ដង់ស៊ីតេដាំដុះ៖ ៣៩.៦៦៥ ដើម/រ៉ៃ (៤ ដើម/រណ្តៅ) |
បង្កើនចំនួនផ្លែពោតសរុបក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងផ្តល់ទម្ងន់ស្រស់នៃសំណល់ដើមខ្ពស់បំផុត។ | ធ្វើឱ្យទំហំផ្លែពោតភាគច្រើនមានទំហំតូចខុសស្តង់ដារ ដោយសារការប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹម និងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ | អត្រាផ្លែពោតដែលមិនអាចទទួលយកបាន (Unacceptable ears) កើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឲ្យខាតបង់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចលើទីផ្សារពោតបារាំង។ |
| Variety: Super Sweet DMR #1 ការប្រើប្រាស់ពូជ Super Sweet DMR #1 |
ផ្តល់សំណល់ដើមសម្រាប់ចំណីសត្វបានច្រើន និងមានទំហំផ្លែធំជាងពូជផ្សេងទៀត។ | ទិន្នផលផ្លែពោតខ្ចីសរុបមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងពីពូជ Thai Comp. #1 DMR នោះទេ។ | ទទួលបានទម្ងន់ស្រស់នៃសំណល់ដើម និងស្លឹកខ្ពស់បំផុត ដែលផ្តល់ប្រូតេអ៊ីនជាមធ្យម ៩.៦% ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់សត្វគោក្របី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការដាំដុះនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រកបរបរក្នុងរដូវប្រាំង រួមទាំងប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្មក្នុងស្រុកប៉ាកឆុង ខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើពូជជាក់លាក់ត្រឹមតែពីរប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អាស្រ័យលើប្រភេទដី កម្រិតជីជាតិ និងអាកាសធាតុប្រចាំតំបន់ ប៉ុន្តែជាទូទៅលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រទេសទាំងពីរមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាខ្លាំង។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំពោតបារាំងដោយយកទាំងផ្លែនិងសំណល់ដើមនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនប្រាក់ចំណូលទ្វេដងសម្រាប់កសិករនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការផលិតពោតបារាំង និងការប្រើប្រាស់សំណល់កសិកម្មជាចំណីសត្វ គឺជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចចក្រា (Circular Economy) ដ៏ល្អដែលគួរតែជំរុញឲ្យមានការអនុវត្តទូលំទូលាយនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot experiment (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែក) | ជារបៀបនៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្មដែលមានកត្តាសិក្សាពីរ ឬច្រើន ដោយកត្តាចម្បងមួយត្រូវបានដាក់ក្នុងឡូតិ៍ធំ (Main plot) និងកត្តាផ្សេងទៀតត្រូវបានបំបែកសាកល្បងជាឡូតិ៍តូចៗ (Subplot) នៅក្នុងឡូតិ៍ធំនោះ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងពីបម្រែបម្រួលគុណភាពដី។ | ដូចជាការបែងចែកដីចំការមួយជាកង់ធំៗសម្រាប់ដាំពូជពោតខុសៗគ្នា រួចក្នុងកង់នីមួយៗ យើងបែងចែកជារងតូចៗទៀតដើម្បីសាកល្បងចំនួនគ្រាប់ដែលត្រូវដាំ។ |
| Plant density (ដង់ស៊ីតេដាំដុះ / ចំនួនដើម) | ជាចំនួនសរុបនៃដើមរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាំនៅលើទំហំផ្ទៃដីជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចំនួនដើមក្នុងមួយរ៉ៃ ឬមួយហិកតា)។ ការកំណត់ដង់ស៊ីតេត្រឹមត្រូវជួយឲ្យរុក្ខជាតិទទួលបានពន្លឺ ទឹក និងជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ពីដីដោយមិនដណ្តើមគ្នា ដែលជួយជំរុញទិន្នផលដល់កម្រិតអតិបរមា។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនកៅអីសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ បើដាក់តិចពេកខាតកន្លែង បើដាក់ច្រើនពេកចង្អៀត សិស្សរៀនមិនបានល្អ។ |
| Ruminant animal (សត្វទំពារអៀង) | ជាប្រភេទសត្វពាហនៈស៊ីស្មៅ ឬរុក្ខជាតិ ដែលមានក្រពះច្រើនថត (ដូចជា គោ ក្របី ចៀម ពពែ) ដែលមានសមត្ថភាពកែច្នៃ និងរំលាយអាហារសរសៃ (Fiber) ខ្ពស់ ដោយការភើអាហារដែលលាបហើយនោះ មកទំពារសារជាថ្មីក្នុងមាត់ម្តងទៀត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកិនស្រូវដែលមានតម្រងច្រើនជាន់ ដែលយកកាកសំណល់រឹងៗមកកិននិងច្របាច់ចុះឡើងទាល់តែម៉ត់ល្អ។ |
| Neutral Detergent Fiber / NDF (សរសៃកាកសំណល់អព្យាក្រឹត NDF) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណសរសៃរុក្ខជាតិសរុបនៅក្នុងចំណីសត្វ ដែលរួមមាន សែលុយឡូស ហេមីសែលុយឡូស និងលីញីន។ កម្រិតភាគរយ NDF បង្ហាញពីទំហំផ្ទុករបស់ក្រពះសត្វ ពោលគឺបើ NDF កាន់តែទាប សត្វអាចស៊ីចំណីនោះបានកាន់តែច្រើន និងងាយរំលាយ។ | ដូចជាបរិមាណសរសៃស្វិតៗដែលមាននៅក្នុងបន្លែ បើសរសៃស្វិតកាន់តែច្រើន យើងកាន់តែពិបាកទំពារ និងញ៉ាំឆ្អែតលឿនដោយមិនសូវបានសាច់បន្លែច្រើន។ |
| Acid Detergent Fiber / ADF (សរសៃកាកសំណល់អាស៊ីត ADF) | ជារង្វាស់សំដៅលើផ្នែកនៃសរសៃចំណីសត្វដែលពិបាករំលាយបំផុត (ភាគច្រើនជាសែលុយឡូស និងលីញីន)។ កម្រិត ADF កាន់តែខ្ពស់នៅក្នុងចំណី នោះគុណភាពចំណី និងសមត្ថភាពក្នុងការទាញយកជីវជាតិរបស់សត្វកាន់តែធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាសំបកឈើ ឬស្នូលពោតដែលរឹងខ្លាំង ដែលទោះបីជាខំទំពារ ឬស្ងោរយូរប៉ុណ្ណាក៏ក្រពះយើងពិបាកនឹងរំលាយយកជីវជាតិបានដែរ។ |
| Furrow irrigation (ការស្រោចស្រពតាមចង្អូរ) | ជាវិធីសាស្ត្រផ្តល់ទឹកដល់ដំណាំដោយការបញ្ចូលទឹកឲ្យហូរតាមចង្អូរតូចៗដែលភ្ជួរនៅចន្លោះរងដំណាំ ដើម្បីឲ្យទឹកជ្រាបចូលទៅក្នុងដីដល់ឫសរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ ដែលវាជួយសន្សំសំចៃទឹកជាងការបាញ់ស្រោចសាយភាយពីលើ។ | ដូចជាការជីកប្រឡាយទឹកតូចៗនៅមុខផ្ទះអ្នកភូមិគ្រប់គ្នា ដើម្បីឲ្យគ្រប់ផ្ទះអាចទាញយកទឹកប្រើប្រាស់បាន ដោយមិនបាច់បាញ់ទឹកជះចោលពេញផ្លូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
