បញ្ហា (The Problem)៖ តើកាលបរិច្ឆេទណាដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសាបព្រោះ និងដាំដុះស្រូវចំការនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺស្រូវ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ដើម្បីប្រៀបធៀបកាលបរិច្ឆេទនៃការសាបព្រោះស្រូវចំការខុសៗគ្នាក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំ (១៩៨០-១៩៨២) នៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្មតំបន់ខ្ពង់រាប Nong Hoi ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Optimal Sowing Date (May 20 - June 10) ការសាបព្រោះក្នុងកាលបរិច្ឆេទសមស្រប (២០ ឧសភា - ១០ មិថុនា) |
ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងកាត់បន្ថយអត្រាកើតជំងឺអុចត្នោត (Helminthosporium oryzae) ដោយសារអាកាសធាតុអំណោយផល។ | ទាមទារការរង់ចាំរហូតដល់ចុងខែឧសភា ដែលកសិករខ្លះអាចនឹងចង់សាបព្រោះលឿននៅពេលធ្លាក់ភ្លៀងដំបូង។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៤ តោនក្នុងមួយហិកតា។ |
| Late Sowing Date (Late June onwards) ការសាបព្រោះយឺត (ពីថ្ងៃទី ២០ មិថុនា ទៅមុខ) |
អនុញ្ញាតឱ្យកសិករមានពេលវេលាបន្ថែមក្នុងការរៀបចំដី ឬក្នុងករណីភ្លៀងធ្លាក់យឺតយ៉ាវ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារដំណាក់កាលលូតលាស់ចុងក្រោយរងឥទ្ធិពលពីសីតុណ្ហភាពពេលយប់ទាបខ្លាំងនៅចុងឆ្នាំ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះពី ២៥% ទៅ ៤៥% បើធៀបនឹងកាលបរិច្ឆេទសមស្រប។ |
| Early Sowing Date (March - April) ការសាបព្រោះមុនរដូវ (ខែមីនា - ខែមេសា) |
អាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីទឹកភ្លៀងដើមរដូវ ប្រសិនបើមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ឬភ្លៀងធ្លាក់លឿន។ | ប្រឈមនឹងអាកាសធាតុក្តៅស្ងួតខ្លាំង និងងាយរងការវាយប្រហារធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺអុចត្នោត និងសត្វល្អិត។ | ទិន្នផលទាបបំផុត ឬជួនកាលដើមស្រូវងាប់មិនផ្តល់គ្រាប់ទាល់តែសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍ស្រែចំការ ទីតាំងដីខ្ពង់រាប និងឧបករណ៍តាមដានអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវតំបន់ខ្ពង់រាប Nong Hoi ខេត្តឈៀងម៉ៃ (កម្ពស់ ៨៥០ ម៉ែត្រ) ក្នុងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨០-១៩៨២។ លទ្ធផលនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើអាកាសធាតុតំបន់ភ្នំ ដែលសីតុណ្ហភាពពេលយប់ធ្លាក់ចុះខ្លាំងនៅចុងឆ្នាំ។ សម្រាប់កម្ពុជា លទ្ធផលនេះមិនអាចអនុវត្តទូទាំងប្រទេសបានទេ ប៉ុន្តែអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅតំបន់ខ្ពង់រាបដែលមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា។
ការរកឃើញអំពីកាលបរិច្ឆេទសាបព្រោះដ៏សមស្របនេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អការដាំដុះស្រូវចំការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ការកែតម្រូវកាលបរិច្ឆេទសាបព្រោះដោយមិនចាំបាច់ចំណាយដើមទុនបន្ថែម គឺជាដំណោះស្រាយកសិកម្មដ៏ឆ្លាតវៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលសម្រាប់សហគមន៍តំបន់ភ្នំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Upland rice (ស្រូវចំការ) | ប្រភេទស្រូវដែលដាំដុះនៅលើដីទួល ភ្នំ ឬទីទួលខ្ពស់ ដែលមិនទាមទារការដក់ទឹកក្នុងស្រែដូចស្រូវវស្សា ឬស្រូវប្រាំងទូទៅឡើយ ដោយវាពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទឹកភ្លៀង និងសំណើមដីជាធម្មជាតិ។ | ដូចជារុក្ខជាតិទូទៅដែលដាំលើគោកដែរ វាគ្រាន់តែត្រូវការទឹកភ្លៀងស្រោចស្រព មិនបាច់ត្រាំក្នុងទឹកទេ។ |
| Unfilled grain (គ្រាប់ស្រូវស្កក / គ្រាប់លីប) | គ្រាប់ស្រូវដែលមិនមានម្សៅ ឬអង្ករនៅខាងក្នុង ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីកង្វះជីវជាតិ ការវាយប្រហារពីជំងឺ ឬបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ (ដូចជាសីតុណ្ហភាពពេលយប់ធ្លាក់ចុះខ្លាំង) ក្នុងអំឡុងពេលស្រូវចេញផ្កា និងបង្កើតគ្រាប់។ | ប្រៀបដូចជាសំបកស៊ុតដែលគ្មានស៊ុតសនិងក្រហមនៅខាងក្នុង ដែលមើលទៅពេញរាង តែទម្ងន់ស្រាល និងគ្មានតម្លៃសម្រាប់ការបរិភោគ។ |
| Helminthosporium oryzae (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺអុចត្នោត) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលបង្កឱ្យមានជំងឺអុចត្នោតនៅលើស្លឹក និងគ្រាប់ស្រូវ ដែលធ្វើឱ្យសមត្ថភាពនៃការធ្វើរស្មីសំយោគរបស់ស្រូវធ្លាក់ចុះ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើដាំដុះខុសរដូវកាល។ | ប្រៀបដូចជាជំងឺសើស្បែកដែលស៊ីរាលដាលលើស្លឹកនិងគ្រាប់ស្រូវ ធ្វើឱ្យវាមិនអាចលូតលាស់បានល្អ និងស្កកគ្រាប់។ |
| Panicle blanking (ភាពគ្មានគ្រាប់ក្នុងកួរស្រូវ) | បាតុភូតដែលកួរស្រូវមិនអាចបង្កើតគ្រាប់បានពេញលេញ ឬមិនមានការបង្កកំណើត (fertilization) ដោយជោគជ័យ ដែលភាគច្រើនកើតឡើងដោយសារភាពតានតឹងនៃសីតុណ្ហភាព (ត្រជាក់ពេក ឬក្តៅពេក) ក្នុងពេលស្រូវកំពុងចេញផ្កា។ | ដូចជាដើមឈើដែលចេញផ្កាច្រើនស្អេកស្កះ តែផ្កាជ្រុះអស់មិនជាប់ផ្លែសូម្បីតែមួយ។ |
| Reduced night temperature (ការធ្លាក់ចុះសីតុណ្ហភាពពេលយប់) | ស្ថានភាពដែលសីតុណ្ហភាពនៅពេលយប់ចុះត្រជាក់ខ្លាំងជាងធម្មតា (ក្រោមអប្បបរមាដែលដំណាំត្រូវការ) ដែលរំខានដល់ដំណើរការលូតលាស់នៅដំណាក់កាលចេញផ្កា និងបង្កកំណើតរបស់ស្រូវ បណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាមនុស្សដែលត្រូវការកម្តៅល្មមដើម្បីគេងលក់ស្កប់ស្កល់ និងមានកម្លាំង ស្រូវក៏ត្រូវការសីតុណ្ហភាពកក់ក្តៅល្មមនៅពេលយប់ដើម្បីលូតលាស់គ្រាប់បានពេញលេញ។ |
| Fungicide (ថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិត) | ជាសារធាតុគីមីកសិកម្ម (ឧទាហរណ៍ Dithane M45 ក្នុងការសិក្សានេះ) ដែលប្រើសម្រាប់ការពារ ឬកម្ចាត់ជំងឺរុក្ខជាតិដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ដូចជាជំងឺអុចត្នោតជាដើម ដើម្បីទប់ស្កាត់ការខូចខាតទិន្នផល។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំលាបសម្លាប់មេរោគផ្សិតលើស្បែកមនុស្ស ដើម្បីព្យាបាលនិងការពារកុំឱ្យរាលដាល។ |
| Sowing date (កាលបរិច្ឆេទសាបព្រោះ) | ពេលវេលាជាក់លាក់ដែលកសិករចាប់ផ្តើមដាក់គ្រាប់ពូជទៅក្នុងដី ដែលកត្តានេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើរបបទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព និងពន្លឺដែលដំណាំនឹងទទួលបានក្នុងវដ្តជីវិតរបស់វាពីដើមរហូតដល់ប្រមូលផល។ | ដូចជាការរើសពេលចេញដំណើរសម្រាប់ការធ្វើដំណើរចម្ងាយឆ្ងាយ បើរើសត្រូវពេល អាកាសធាតុល្អ ធ្វើដំណើរបានលឿននិងសុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
