បញ្ហា (The Problem)៖ តើប្រេកង់ អត្រា និងរយៈពេលនៃការស្រោចស្រពមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើទិន្នផល និងការលូតលាស់របស់ដំណាំអំពៅនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ជាបន្តបន្ទាប់នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចៃណាត (Chai Nat Field Crop Research Centre) ចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០០៣ ដើម្បីវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់ពូជអំពៅចំពោះកត្តាស្រោចស្រព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Irrigation based on 60-90mm cumulative pan evaporation (E 60 - E 90) ការស្រោចស្រពផ្អែកលើរំហួតទឹកសរុប ៦០-៩០ មីលីម៉ែត្រ (E 60 - E 90) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងរក្សាសំណើមដីបានល្អសម្រាប់ការលូតលាស់ជាប់លាប់។ | ទាមទារការតាមដានការរំហួតទឹកជាប្រចាំ និងប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកច្រើន។ | បង្កើនទិន្នផលអំពៅចន្លោះពី ៤១,៦% ទៅ ៥៩,៣% ធៀបនឹងការមិនស្រោចស្រព។ |
| Irrigation Rate at IW/E 0.6 to 1.2 ការប្រើអត្រាទឹកស្រោចស្រពធៀបនឹងរំហួត (IW/E) ពី ០,៦ ដល់ ១,២ |
អាចសន្សំសំចៃទឹកបាននៅកម្រិត ០,៦ ដោយនៅតែទទួលបានទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើទឹកកម្រិត ១,២។ | ទាមទារការគណនាច្បាស់លាស់រវាងបរិមាណទឹកស្រោចស្រព និងអត្រារំហួត។ | បង្កើនទិន្នផលពី ២២,៥% ទៅ ៤៦,៧% និងជួយរក្សាគុណភាពជាតិស្ករ (Brix/CCS) ឱ្យនៅថេរ។ |
| Continuous Irrigation Period (Establishment + Vegetative + Yield Formation) ការស្រោចស្រពតាមដំណាក់កាលសំខាន់ៗ (E + V + Y) |
ធានាការលូតលាស់ដើមល្អ កម្ពស់ និងចំនួនដើមច្រើនក្នុងមួយគុម្ព។ | ត្រូវការប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលដំណើរការរលូនពេញមួយរដូវកាលដាំដុះ។ | បង្កើនទិន្នផលរហូតដល់ ៥៧,២% ធៀបនឹងដំណាំពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀង។ |
| No Irrigation (Rainfed) ការដាំដុះពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង (មិនផ្តល់ទឹកស្រោចស្រព) |
ចំណាយដើមទុនតិចបំផុត មិនត្រូវការប្រព័ន្ធស្រោចស្រព។ | ទិន្នផលទាបខ្លាំង ងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងអាចបណ្តាលឱ្យដើមអំពៅងាប់នៅរដូវប្រាំង។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ១០,៧៩ ទៅ ១៧,៩៣ តោនក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អាកាសធាតុ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចៃណាត (Chai Nat) ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល និងប្រើប្រាស់ប្រភេទដីឥដ្ឋ។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតលើពូជអំពៅថៃ (U-thong 3 និង K 84-200) ក្នុងបរិបទអាកាសធាតុត្រូពិច។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដាំអំពៅជាច្រើននៅកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រកំណត់ពេលវេលា និងបរិមាណទឹកស្រោចស្រពនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះអំពៅលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមកាលវិភាគស្រោចស្រពផ្អែកលើការរំហួតទឹក អាចជួយធានាសុវត្ថិភាពទិន្នផលអំពៅរបស់កម្ពុជាពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cumulative pan evaporation (រំហួតទឹកសរុបពីថាសវាស់) | ជាបរិមាណទឹកសរុបដែលបានហួតចេញពីថាសវាស់ស្តង់ដារ (US Class A pan) ក្នុងរយៈពេលណាមួយ ដែលគេប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានតម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ និងកំណត់ពេលវេលាស្រោចស្រព។ | ដូចជាការតាមដានកម្រិតទឹកដែលហួតចេញពីចានយឺតៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីដឹងថាពេលណាត្រូវចាក់ទឹកបន្ថែមឱ្យរុក្ខជាតិវិញ។ |
| IW/E ratio (អត្រាទឹកស្រោចស្រពធៀបនឹងរំហួត) | ជាផលធៀបរវាងបរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចស្រព (Irrigation Water) ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលបានហួតបាត់ (Evaporation)។ វាជួយកសិករកំណត់ថាត្រូវផ្តល់ទឹកសងវិញក្នុងបរិមាណប៉ុន្មានភាគរយនៃទឹកដែលហួតបាត់។ | ដូចជាការគណនាថា បើទឹកហួតអស់១លីត្រ តើគួរចាក់ទឹកសងវិញប៉ុន្មានលីត្រ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់ល្អតែមិនខ្ជះខ្ជាយទឹក។ |
| Commercial Cane Sugar (CCS) (ស្ករអំពៅពាណិជ្ជកម្ម) | ជារង្វាស់នៃភាគរយទិន្នផលស្ករស៊ុយក្រូស (sucrose) សុទ្ធដែលអាចទាញយកបានពីដើមអំពៅ ដែលគេប្រើជាស្តង់ដារសម្រាប់កំណត់តម្លៃអំពៅនៅលើទីផ្សារពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណសាច់មាសសុទ្ធនៅក្នុងដុំរ៉ែមាស ដើម្បីដឹងថានឹងលក់បានលុយប៉ុន្មាន។ |
| Vegetative growth stage (ដំណាក់កាលលូតលាស់ដើមនិងស្លឹក) | ជាដំណាក់កាលជីវិតរបស់រុក្ខជាតិដែលផ្តោតយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការបែកគុម្ព លូតលាស់ដើម ស្លឹក និងឫស មុនពេលឈានចូលដល់ដំណាក់កាលបង្កើតផលឬសន្សំជាតិស្ករ។ | ដូចជាកុមារភាពរបស់មនុស្ស ដែលរាងកាយផ្តោតលើការលូតលាស់កម្ពស់ និងសាច់ដុំ មុនពេលពេញវ័យ។ |
| Yield formation (ការបង្កើតទិន្នផល) | ជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់របស់អំពៅ ដែលរុក្ខជាតិចាប់ផ្តើមផ្តុំ និងសន្សំសំចៃជាតិស្ករ (sucrose) នៅក្នុងដើមរបស់វា ដែលជាទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចចម្បង។ | ដូចជាសត្វឃ្មុំដែលប្រមូលទឹកដមផ្កាមកស្តុកទុកក្នុងសំបុកឱ្យក្លាយជាទឹកឃ្មុំ។ |
| Polarization (Pol) (កម្រិតប្រមូលផ្តុំជាតិស្ករស៊ុយក្រូស) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់បរិមាណជាតិស្ករស៊ុយក្រូសនៅក្នុងទឹកអំពៅ ដោយប្រើការបង្វិលនៃពន្លឺប៉ូលា (polarized light) ឆ្លងកាត់ទឹកអំពៅនោះ។ | ដូចជាការបញ្ចាំងពន្លឺកាត់ទឹកស៊ីរ៉ូ ដើម្បីដឹងថាវាមានជាតិស្ករខាប់កម្រិតណា។ |
| Field capacity (កម្រិតផ្ទុកទឹកអតិបរមារបស់ដី) | ជាបរិមាណសំណើមដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី បន្ទាប់ពីទឹកលើសត្រូវបានស្រកចេញអស់តាមរយៈទំនាញផែនដី ដែលជាកម្រិតសំណើមល្អបំផុតសម្រាប់ដំណាំបឺតស្រូប។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតទឹកឆ្អែតហើយស្រក់ទឹកហូរចេញអស់ នៅសល់តែទឹកដែលដក់ជាប់សើមៗក្នុងសាច់អេប៉ុង។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចស្រពោនអចិន្ត្រៃយ៍) | ជាកម្រិតសំណើមដីទាបបំផុត ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចបឺតស្រូបទឹកយកមកប្រើប្រាស់បានទៀតទេ បណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោននិងស្លាប់ ទោះបីជាមានការស្រោចទឹកតាមក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាថ្មពិលដែលអស់ថាមពលរលីង ទោះបីជាដោតសាកថ្មវិញក៏លែងចូល និងខូចទាំងស្រុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
