បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់ជីគីមីអាសូតនិងផូស្វ័ររយៈពេលវែង (២០ឆ្នាំ) ជះឥទ្ធិពលអ្វីខ្លះដល់លក្ខណៈរូប គីមី ជីវសាស្ត្រ និងផលិតភាពរបស់ដីប្រភេទ Oxic Paleustults សម្រាប់ការដាំដុះពោត?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ពិសោធន៍វាលស្រែរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ ដោយប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់ជី N និង P ចំនួន ៤ កម្រិតផ្សេងគ្នាលើដំណាំពោត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control / No Fertilizer (F0) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (F0) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយថវិកាលើជីគីមី។ ជួយរក្សាកម្រិត pH ដី មិនធ្វើឱ្យដីជូរ និងរក្សាបាននូវសមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង (CEC) ព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជា កាល់ស្យូម (Ca) និងម៉ាញេស្យូម (Mg) បានល្អជាងការប្រើជីក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ | ទទួលបានទិន្នផលពោតទាបបំផុត។ បរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ (OM) អាសូតសរុប និងផូស្វ័រ (Available P) នៅក្នុងដីមានកម្រិតទាប ដែលមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការដំណាំ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ពោត និងជីវម៉ាសមានកម្រិតទាបបំផុតធៀបនឹងបន្ទាត់ពិសោធន៍ផ្សេងទៀត។ |
| Long-term Application of NP Fertilizers (F60, F120, F180) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតនិងផូស្វ័ររយៈពេលវែង (កម្រិត ៦០, ១២០ និង ១៨០ គ.ក/ហិកតា) |
បង្កើនទិន្នផលពោតយ៉ាងខ្លាំង (រហូតដល់ ១៥១% សម្រាប់កម្រិតខ្ពស់បំផុត)។ ជួយបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គដី (OM) សារធាតុផូស្វ័រដែលមានប្រយោជន៍ និងចំនួនបាក់តេរីចាប់អាសូតសេរីនៅស្រទាប់ដីខាងលើ។ | ធ្វើឱ្យដីធ្លាក់ចុះកម្រិត pH ខ្លាំង (ដីជូរ) ជាពិសេសនៅស្រទាប់ខាងក្រោម ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការផ្តុំគ្រាប់ដី (Aggregation) និងកាត់បន្ថយបរិមាណកាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម និងចំនួនផ្សិត Arbuscular mycorrhizal (AMF) នៅលើឫស។ | ទិន្នផលគ្រាប់ពោតកើនឡើង ១៥១% ធៀបនឹងដីមិនប្រើជី ប៉ុន្តែដីស្រទាប់ខាងក្រោមទទួលរងការខូចគុណភាពយ៉ាងខ្លាំងដោយសារភាពជូរអុកស៊ីតកម្ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបណ្តាក់ទុនរយៈពេលវែង និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីតាមដានបម្រែបម្រួលលក្ខណៈដីក្នុងរយៈពេល២ទសវត្សរ៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដី Oxic Paleustults (Pakchong series) ដែលជាប្រភេទដីតំបន់ត្រូពិកចាស់ រងការហូរច្រោះខ្លាំង។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់កសិកម្មមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដូចនេះលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីហានិភ័យនៃការប្រើជីគីមីរយៈពេលវែងនៅកម្ពុជា។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយកសិកម្ម និងការណែនាំកសិករឱ្យប្រើប្រាស់ជីប្រកបដោយចីរភាព។
ជារួម ការដឹងពីផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងនៃការប្រើជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត ជួយឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រស្តារគុណភាពដីឡើងវិញ តាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្មជីគីមីនិងជីសរីរាង្គ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Oxic Paleustults (ដីអុកស៊ីក ប៉ាឡេអ៊ូស្ទុល) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីចំណាស់មួយប្រភេទនៅតំបន់ត្រូពិក ដែលរងការហូរច្រោះខ្លាំង មានការកើនឡើងនូវអុកស៊ីតដែកនិងអាលុយមីញ៉ូម និងមានកម្រិតជីជាតិធម្មជាតិទាប ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាអេប៉ុងចាស់ដែលត្រូវបានលាងទឹកភ្លៀងច្រើនដងរាប់ពាន់ឆ្នាំ រហូតបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមពីធម្មជាតិស្ទើរតែអស់ និងប្រែពណ៌ជាក្រហមឬលឿងដោយសារច្រែះដែក។ |
| Cation Exchange Capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង - CEC) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពសរុបរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ឫសរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាចំនួនហោប៉ៅនៅលើអាវរបស់ដី ហោប៉ៅ (CEC) កាន់តែច្រើន ដីអាចផ្ទុកជីបានកាន់តែច្រើនសម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកនៅពេលវាត្រូវការ។ |
| Electrical Conductivity (ចរន្តអគ្គិសនីនៃដី - EC) | វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់កម្រិតអំបិលរលាយ (Soluble salts) ដែលមាននៅក្នុងដី ដោយផ្អែកលើសមត្ថភាពរបស់សូលុយស្យុងដីក្នុងការចម្លងចរន្តអគ្គិសនី។ | ដូចជាការភ្លក់ទឹកសម្លដើម្បីដឹងថាប្រៃឬអត់ បើ EC ខ្ពស់មានន័យថាដីមានជាតិអំបិលឬសំណល់ជីច្រើនដែលអាចធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកបឺតស្រូបទឹក។ |
| Arbuscular mycorrhizal fungi (ផ្សិតអាប៊ូស្គូឡាមីកូរីហ្សា - AMF) | ជាប្រភេទផ្សិតមានប្រយោជន៍ដែលរស់នៅដោយបង្កើតទំនាក់ទំនងទីពឹងគ្នាជាមួយឫសរុក្ខជាតិ ដោយវាជួយពង្រីកបណ្ដាញស្រូបយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម (ពិសេសផូស្វ័រ) ពីដីមកឱ្យរុក្ខជាតិ ហើយប្តូរយកជាតិស្ករពីរុក្ខជាតិវិញ។ | ដូចជាការតភ្ជាប់បំពង់ទុយោតូចៗបន្ថែមទៅនឹងឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីបូមយកទឹកនិងអាហារពីទីតាំងឆ្ងាយៗដែលឫសធម្មតាទៅមិនដល់។ |
| Soil Aggregation (ការផ្តុំគ្រាប់ដី) | ជាដំណើរការដែលភាគល្អិតតូចៗនៃដី (ខ្សាច់ ល្បាប់ ដីឥដ្ឋ) ចាប់ផ្អិតចូលគ្នាបង្កើតជាដុំដីធំៗ (Aggregates) ដែលជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី ឱ្យដីមានរន្ធខ្យល់ ទន់ និងងាយជ្រាបទឹក។ | ដូចជាការយកម្សៅម៉ដ្ឋមកសូនធ្វើជានំដុំៗ ដែលធ្វើឱ្យមានចន្លោះប្រហោងសម្រាប់ខ្យល់និងទឹកចេញចូល ជាជាងទុកជាម្សៅម៉ដ្ឋដែលហាប់ណែនគ្មានខ្យល់ចូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
