បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃកាហ្វេរ៉ូប៊ូស្តា (Robusta coffee) នៅតំបន់ Wonogiri ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើវិសមភាពនៃការបែងចែកប្រាក់ចំណេញ ក៏ដូចជាកម្រិតខ្សោយនៃការចូលរួមរបស់កសិករតូចតាចក្នុងទីផ្សារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដើម្បីវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធ និងដំណើរការសេដ្ឋកិច្ចនៃខ្សែចង្វាក់តម្លៃ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកពាក់ព័ន្ធចំនួន ៣៣ នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Marketing Channels (Channels 1 & 2) បណ្ដាញទីផ្សារប្រពៃណី (ប៉ុស្តិ៍ទី១ និងទី២) |
កសិករងាយស្រួលលក់កាហ្វេឆៅ (Fresh cherries) យកប្រាក់ភ្លាមៗដោយមិនបាច់ចំណាយពេល និងទុនលើការកែច្នៃ។ | ឈ្មួញកណ្តាលទទួលបានរឹមចំណេញច្រើន ខណៈកសិករទទួលបានចំណែកតម្លៃត្រឹមតែ ៣៤.៤៨% ទៅ ៣៨.៤៦% នៃតម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយប៉ុណ្ណោះ។ | ខ្សែចង្វាក់ទាំងមូលទទួលបានប្រាក់ចំណេញ ៥៣,២៥០ ទៅ ៦៧,៩៥០ រូពី/គីឡូក្រាម (ភាគច្រើនបានទៅលើឈ្មួញបោះដុំ និងអ្នកកែច្នៃ)។ |
| Vertically Integrated Channels via Producer Organisations (Channel 5) បណ្ដាញទីផ្សាររួមបញ្ចូលគ្នាដឹកនាំដោយអង្គការអ្នកផលិត (ប៉ុស្តិ៍ទី៥) |
អង្គការអ្នកផលិតអាចគ្រប់គ្រងខ្សែចង្វាក់តម្លៃទាំងស្រុងតាំងពីការកែច្នៃរហូតដល់ការវេចខ្ចប់ និងទទួលបានរឹមចំណេញ ១០០% ដោយគ្មានការធ្វើអន្តរាគមន៍ពីឈ្មួញកណ្តាល។ | ទាមទារឱ្យមានទុនវិនិយោគខ្ពស់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកែច្នៃខ្នាតធំ និងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងស្ថាប័ននិងទីផ្សារច្បាស់លាស់។ | ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត ៦១,០៧០ រូពី/គីឡូក្រាម ត្រូវបានរក្សាទុកដោយអង្គការអ្នកផលិតតែម្នាក់ឯង។ |
| SME-led Channels (Channels 6 & 7) បណ្ដាញទីផ្សារដឹកនាំដោយសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម (ប៉ុស្តិ៍ទី៦ និងទី៧) |
បង្កើតតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់នៅក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន តាមរយៈការសម្ងួត បកសំបក លីង និងកិនដោយសហគ្រាសក្នុងស្រុក។ | កសិករនៅតែមិនមានអំណាចតថ្លៃ ហើយទទួលបានចំណែកតម្លៃត្រឹមតែ ៣៨.៨៩% ទៅ ៤៣.៧៥% ដដែល។ | សហគ្រាសទទួលបានប្រាក់ចំណេញពី ២៩,២៣០ ទៅ ៣៨,៥៥០ រូពី/គីឡូក្រាម អាស្រ័យលើទំហំនៃការកែច្នៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការធនធានចាំបាច់មួយចំនួន ជាពិសេសសម្រាប់អង្គការអ្នកផលិត ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវខ្សែចង្វាក់តម្លៃ និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Wonogiri ខេត្ត Central Java ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យសំណាកតូចត្រឹមតែ ៣៣ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញឆ្លុះបញ្ចាំងតែបរិបទភូមិសាស្ត្រតំបន់ខ្ពង់រាប (៤០០-៨០០ ម៉ែត្រ) នៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវយល់ដឹង ព្រោះទោះបីបរិបទដំណាំកាហ្វេមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការគាំទ្ររបស់រដ្ឋមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការសិក្សាបន្ថែមក្នុងស្រុក។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកាហ្វេរ៉ូប៊ូស្តានៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការចងក្រងកសិករជាសហគមន៍រឹងមាំ និងការវិនិយោគលើរោងចក្រកែច្នៃខ្នាតតូច គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងបង្កើនអំណាចតថ្លៃដល់កសិករកម្ពុជាក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain Analysis (ការវិភាគខ្សែចង្វាក់តម្លៃ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃជាប្រព័ន្ធនូវរាល់សកម្មភាព តួអង្គ និងលំហូរនៃផលិតផល ព្រមទាំងព័ត៌មានពីការផលិតដំបូងរហូតដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ ដើម្បីស្វែងរកចំណុចខ្សោយ អប្រសិទ្ធភាព និងកាលានុវត្តភាពក្នុងការបង្កើនតម្លៃ។ | ប្រៀបដូចជាការតាមដានការធ្វើដំណើររបស់គ្រាប់កាហ្វេពីចម្ការរហូតដល់ក្លាយជាកាហ្វេមួយកែវ ដើម្បីមើលថាតើនរណាខ្លះចំណាយលុយ តើនរណាចំណេញប៉ុន្មាន និងមានបញ្ហាអ្វីខ្លះក្នុងដំណាក់កាលនីមួយៗ។ |
| Producer Organisations (អង្គការអ្នកផលិត) | សំដៅលើការចងក្រងជាក្រុម សមាគម ឬសហគមន៍របស់កសិករ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចតថ្លៃនៅលើទីផ្សារ ចែករំលែកបច្ចេកទេស និងវិនិយោគលើរចនាសម្ព័ន្ធកែច្នៃរួមគ្នា ដែលជួយឱ្យពួកគេទទួលបានចំណែកប្រាក់ចំណេញកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការយកចង្កឹះមួយបាច់មកចងចូលគ្នាដើម្បីកុំឱ្យងាយបាក់ គឺកសិកររួមគ្នាជាសហគមន៍តែមួយដើម្បីមានកម្លាំងតថ្លៃជាមួយឈ្មួញធំៗ។ |
| Vertical Integration (សមាហរណកម្មតាមខ្សែបញ្ឈរ) | គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានូវដំណាក់កាលជាច្រើននៃខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្ម (ដូចជាការដាំដុះ ការកែច្នៃ និងការលក់) ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ថាប័ន ឬក្រុមហ៊ុនតែមួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងទាញយកប្រាក់ចំណេញបន្ថែម។ | ដូចជាកសិករមិនត្រឹមតែដាំកាហ្វេទេ តែគាត់ទិញម៉ាស៊ីនលីងកាហ្វេខ្លួនឯង រួចបើកហាងលក់កាហ្វេខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្តង ដោយមិនបាច់ពឹងឈ្មួញកណ្តាល។ |
| Marketing Margin (រឹមចំណេញទីផ្សារ) | គឺជាគម្លាតរវាងតម្លៃលក់ចេញ និងតម្លៃទិញចូលរបស់តួអង្គណាមួយនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់ទីផ្សារ ដែលបង្ហាញពីប្រាក់ដែលពួកគេទទួលបានមុនពេល ឬក្រោយពេលកាត់កងការចំណាយលើប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។ | ដូចជាអ្នកទិញផ្លែឈើពីកសិករក្នុងតម្លៃ ១០០០រៀល រួចយកទៅលក់នៅផ្សារក្នុងតម្លៃ ១៥០០រៀល នោះ ៥០០រៀលគឺជារឹមចំណេញទីផ្សាររបស់គាត់។ |
| Asymmetric Market Information (ព័ត៌មានទីផ្សារអសិមេទ្រី / ព័ត៌មានមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា) | គឺជាស្ថានភាពដែលភាគីម្ខាង (ភាគច្រើនជាឈ្មួញកណ្តាល) មានព័ត៌មានច្បាស់លាស់ពីតម្លៃទីផ្សារ តម្រូវការ និងគុណភាព ខណៈភាគីម្ខាងទៀត (កសិករ) មិនសូវដឹង ដែលធ្វើឱ្យភាគីមានព័ត៌មានតិចងាយចាញ់បោក ឬទទួលបានតម្លៃទាប។ | ដូចជាអ្នកលក់ទូរស័ព្ទដឹងច្បាស់ពីតម្លៃដើម និងគុណភាពពិតប្រាកដរបស់ទូរស័ព្ទ តែអ្នកទិញមិនដឹង ធ្វើឱ្យអ្នកទិញងាយនឹងត្រូវគេកាត់ថ្លៃថ្លៃជាងការពិត។ |
| Value-adding activities (សកម្មភាពបន្ថែមតម្លៃ) | គឺជាសកម្មភាព ឬដំណើរការកែច្នៃដែលផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ គុណភាព ឬការវេចខ្ចប់របស់ផលិតផលដើម ដើម្បីធ្វើឱ្យវាមានតម្លៃខ្ពស់ជាងមុននៅលើទីផ្សារ (ឧ. ការបកសំបក ការលីង និងការកិនកាហ្វេ)។ | ដូចជាការយកដំឡូងមីស្រស់តម្លៃថោក ទៅកែច្នៃធ្វើជាម្សៅដំឡូងមី ឬនំស្រួយ ដែលអាចលក់បានថ្លៃជាងមុនច្រើនដង។ |
| Farm gate price (តម្លៃមាត់ចម្ការ) | គឺជាតម្លៃមូលដ្ឋានដែលកសិករទទួលបាននៅពេលលក់ផលិតផលកសិកម្មរបស់ខ្លួនភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែងដាំដុះ ដោយមិនទាន់គិតបញ្ចូលថ្លៃដឹកជញ្ជូន ឬការចំណាយផ្សេងៗទៅកាន់ទីផ្សារឡើយ។ | គឺតម្លៃដែលឈ្មួញចុះមកទិញ និងថ្លឹងលុយឱ្យដល់មុខផ្ទះ ឬមុខចម្ការរបស់កសិករផ្ទាល់តែម្តង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
