បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីសារៈសំខាន់នៃភាពចម្រុះនៃធនធានពន្ធុស្រូវ និងតម្រូវការក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវថ្មីៗដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងជំងឺ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងកំណើនប្រជាជនពិភពលោក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃ និងប្រមូលចងក្រងទិន្នន័យនៃកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវពីវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) នៅប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ ១៩៩៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Local/Traditional Rice Varieties ការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុក ឬពូជប្រពៃណី |
មានការបន្សាំទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានក្នុងស្រុកបានល្អ និងជារឿយៗមានគុណភាពគ្រាប់អង្ករល្អត្រូវតាមចំណូលចិត្តអ្នកបរិភោគក្នុងស្រុក។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាប ដើមខ្ពស់ងាយរលំ ប្រកាន់រដូវ (អាចដាំបានតែម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ) និងងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺនិងសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ផ្តល់ទិន្នផលមានកម្រិត និងងាយរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលមានការផ្ទុះឡើងនូវសត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺនានា។ |
| Hybridization using IRRI Germplasm ការបង្កាត់ពូជកែលម្អដោយប្រើប្រាស់ធនធានពន្ធុពី IRRI |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ដើមទាបមិនងាយរលំ មិនប្រកាន់រដូវ (ដាំបានច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំ) និងមានពន្ធុធន់នឹងជំងឺ (ឧ. ជំងឺបាក់តេរីរលាកស្លឹក) និងសត្វល្អិត (ឧ. មមាចត្នោត)។ | ទាមទារការស្រាវជ្រាវនិងសាកល្បងរយៈពេលយូរ ហើយកសិករត្រូវការធាតុចូលកសិកម្ម (ជី ទឹក) ត្រឹមត្រូវដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត។ | បង្កើតបានពូជស្រូវកែលម្អជាង ២៦ ពូជ (ឧ. ស៊េរី RD និង SPR) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញឱ្យប្រើប្រាស់ទូទាំងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ ១៩៩៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើភាពចាំបាច់នៃធនធានពន្ធុចម្រុះ និងពេលវេលាស្រាវជ្រាវរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យនៃការបង្កាត់ពូជស្រូវនៅក្នុងប្រទេសថៃពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ ១៩៩៤ ដោយប្រើប្រាស់ធនធានពីវិទ្យាស្ថាន IRRI ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន។ ទិន្នន័យនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងចំពោះប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងវប្បធម៌ដាំដុះស្រូវស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ធនធានពន្ធុអន្តរជាតិដើម្បីកែលម្អពូជស្រូវក្នុងស្រុក គឺមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការធ្វើសមាហរណកម្មធនធានពន្ធុស្រូវអន្តរជាតិ ជាមួយនឹងពូជស្រូវក្នុងស្រុក គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះដើម្បីធានានូវសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិវឌ្ឍវិស័យស្រូវអង្ករកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| germplasm (ធនធានពន្ធុ) | សម្ភារៈសេនេទិច (ដូចជាគ្រាប់ពូជ កោសិកា ឬជាលិកា) ដែលមានផ្ទុកព័ត៌មានតំណពូជរបស់សារពាង្គកាយ ដែលត្រូវបានប្រមូល និងរក្សាទុកដើម្បីបម្រើដល់ការបង្កាត់ពូជ និងការអភិរក្សពូជនាពេលអនាគត។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដែលរក្សាទុកសៀវភៅរូបមន្តធ្វើម្ហូបដើម ដើម្បីអាចយកមកច្នៃជាមុខម្ហូបថ្មីៗបានគ្រប់ពេល។ |
| biodiversity (ជីវចម្រុះ) | ភាពខុសគ្នា និងភាពសម្បូរបែបនៃទម្រង់ជីវិត ដែលក្នុងបរិបទឯកសារនេះគឺសំដៅលើភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈសេនេទិចរបស់ពូជស្រូវផ្សេងៗគ្នា រួមទាំងស្រូវស្រុក ស្រូវកែលម្អ និងស្រូវព្រៃ។ | ដូចជាប្រអប់ពណ៌ដែលមានពណ៌រាប់រយប្រភេទ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវិចិត្រករអាចគូររូបភាពបានកាន់តែរស់រវើក និងស្រស់ស្អាត។ |
| genebank (ធនាគារពន្ធុ) | ទីតាំង ឬកន្លែងផ្ទុកដែលមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងសំណើមយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីរក្សាទុកគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ស្រូវរាប់ម៉ឺនប្រភេទ) ឱ្យមានជីវិត និងអាចយកមកសាបព្រួសដាំដុះបានក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែងរាប់ទសវត្សរ៍។ | ដូចជាទូទឹកកកដ៏ធំនិងទំនើបមួយ ដែលគេប្រើសម្រាប់ក្លាសេគ្រាប់ពូជទុកមិនឱ្យខូច ដើម្បីការពារការបាត់បង់ពូជនៅថ្ងៃមុខ។ |
| hybridization (ការបង្កាត់ពូជ) | ដំណើរការនៃការយកពូជស្រូវពីរ ឬច្រើនដែលមានលក្ខណៈខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ ពូជមួយផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ពូជមួយទៀតមានភាពធន់នឹងជំងឺ) មកបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា ដើម្បីបង្កើតបានជាពូជថ្មីមួយដែលមានលក្ខណៈល្អៗទាំងពីររួមបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាការយកឆ្កែពូជដែលឆ្លាត មកបង្កាត់ជាមួយពូជដែលរត់លឿន ដើម្បីទទួលបានកូនឆ្កែដែលទាំងឆ្លាត និងរត់លឿន។ |
| Nonphotosensitivity (មិនប្រកាន់រដូវ / មិនឆ្លើយតបនឹងពន្លឺថ្ងៃ) | លក្ខណៈសេនេទិចរបស់រុក្ខជាតិ (ជាពិសេសស្រូវ) ដែលការចេញផ្កា និងផ្លែ មិនពឹងផ្អែកលើប្រវែងនៃរយៈពេលពន្លឺព្រះអាទិត្យក្នុងមួយថ្ងៃនោះទេ ដែលធ្វើឱ្យគេអាចដាំដុះវាបានគ្រប់រដូវកាលពេញមួយឆ្នាំ។ | ដូចជានាឡិការោទ៍ដែលកំណត់ម៉ោងរោទ៍ច្បាស់លាស់ ដោយមិនខ្វល់ថាមេឃកំពុងភ្លឺ ឬងងឹតនោះទេ។ |
| multiple resistance (ភាពធន់ចម្រុះ) | សមត្ថភាពរបស់ពូជស្រូវតែមួយ ដែលមានហ្សែនអាចទប់ទល់នឹងជំងឺ និងសត្វល្អិតចង្រៃបានច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ធន់ទាំងមមាចត្នោត និងជំងឺបាក់តេរីរលាកស្លឹក)។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលបានចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺច្រើនមុខ ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយមានភាពស៊ាំនឹងមេរោគច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Ex situ conservation (ការអភិរក្សក្រៅតំបន់ជម្រកដើម) | យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការប្រមូលយកធនធានពន្ធុ (ដូចជាគ្រាប់ស្រូវ) ពីទីជម្រកធម្មជាតិរបស់វា យកមករក្សាទុកក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ធនាគារពន្ធុ ឬកន្លែងដែលបង្កើតឡើងដោយមនុស្ស ដើម្បីការពារការផុតពូជ។ | ដូចជាការយកសត្វព្រៃដែលជិតផុតពូជពីព្រៃ មកចិញ្ចឹមថែរក្សានៅក្នុងសួនសត្វ ដើម្បីការពារនិងថែរក្សាពួកវាឱ្យមានសុវត្ថិភាព។ |
| Brown planthopper (មមាចត្នោត) | ប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយចំពោះដំណាំស្រូវនៅអាស៊ី ដែលបំផ្លាញស្រូវដោយការបឺតជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ និងចម្លងវីរុសផ្សេងៗ (ដូចជា Ragged stunt virus) ដែលអាចធ្វើឱ្យស្រូវខូចខាតទាំងស្រុង។ | ដូចជាមូសខ្លាដែលបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះកើតឡើងចំពោះដើមស្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
