បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវសមិទ្ធផលនៃកម្មវិធីគោលដៅជាតិស្តីពីការកសាងជនបទថ្មី (NTM) នៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១០-២០២០ និងចង្អុលបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមព្រមទាំងតម្រូវការក្នុងការកែសម្រួលលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យសម្រាប់ដំណាក់កាលបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការវាយតម្លៃនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការវិភាគគោលនយោបាយ និងទិន្នន័យជាក់ស្តែងនៃការអនុវត្តកម្មវិធីកសាងជនបទថ្មីនៅទូទាំងប្រទេស។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីគោលដៅជាតិស្តីពីការកសាងជនបទថ្មី (NTM) រយៈពេល ១០ឆ្នាំរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដែលជំរុញដោយវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផ្អែកលើបរិមាណ និងការចូលរួមពីប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ របាយការណ៍បានគូសបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់ក្នុងការកែសម្រួលលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនាពេលអនាគត ឱ្យមានភាពបត់បែន ឆ្លើយតបទៅនឹងភាពខុសគ្នានៃតំបន់ និងស្របតាមគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| វឌ្ឍនភាពនៃការសម្រេចស្តង់ដារជនបទថ្មី (Significant Progress in Rural Standards) | ក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំ ប្រទេសវៀតណាមបានផ្លាស់ប្តូរពីចំណុចសូន្យ ទៅជាមានឃុំរាប់ពាន់ដែលសម្រេចបានស្តង់ដារជាតិ ដោយផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់ជនបទ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជនយ៉ាងខ្លាំង។ | ត្រឹមឆ្នាំ ២០២០ មានឃុំចំនួន ៤.៦៦៥ (៥២,៤%) បានសម្រេចស្តង់ដារជនបទថ្មី ដោយជាមធ្យមឃុំនីមួយៗសម្រេចបាន ១៥,៣២ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ ធៀបនឹងឆ្នាំ២០១០ ដែលជាមធ្យមមានត្រឹមតែ ៤,៧ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យប៉ុណ្ណោះ។ |
| ជោគជ័យនៃវិធីសាស្ត្រចូលរួមពីមូលដ្ឋាន (Success of Grassroots Approach) | ភាពជោគជ័យចម្បងមួយគឺការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដែលចាត់ទុកប្រជាជនជាស្នូល ក្រោមបាវចនា "ប្រជាជនដឹង ពិភាក្សា ជ្រើសរើស អនុវត្ត ចូលរួមវិភាគទាន ត្រួតពិនិត្យ និងទទួលផល"។ | ការធ្វើវិមជ្ឈការអំណាច និងការប្រែក្លាយកម្មវិធីថ្នាក់ជាតិទៅជាចលនាប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រជាជននៅតាមភូមិ-ឃុំ បានបង្កើតកម្លាំងចលករយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងប្រមូលផ្តុំធនធានសង្គមបានយ៉ាងល្អ។ |
| ចំណុចខ្វះខាតនៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យរឹងត្អឹង (Shortcomings of Rigid Criteria) | ការកំណត់លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យវាយតម្លៃរួមមួយសម្រាប់ទូទាំងប្រទេស បានបង្កឲ្យមានសម្ពាធ និងការខ្ជះខ្ជាយនៅតាមតំបន់ជួបការលំបាក ព្រមទាំងនាំឲ្យមានជំងឺតម្កើងស្នាដៃ (Achievement disease) ដោយផ្តោតលើតែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងមើលរំលងធនធានមនុស្សនិងបរិស្ថាន។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យបច្ចុប្បន្នផ្តោតលើធនធានរូបវន្ត (៩ ចំណុច) ធនធានសង្គម (៨ ចំណុច) ប៉ុន្តែមានតែ ៤ ចំណុចប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ធនធានមនុស្ស និងគ្មានចំណុចណាមួយផ្តោតលើធនធានធម្មជាតិ ដែលផ្ទុយពីក្របខ័ណ្ឌអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាពរបស់ UNDP និងរបៀបវារៈឆ្នាំ២០៣០ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ |
ផ្អែកលើមេរៀនបទពិសោធន៍ពីប្រទេសវៀតណាម របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីការតម្រង់ទិសតាមគោលដៅរឹងត្អឹង ទៅរកការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយភាពបត់បែន និងចីរភាព។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធ (Government and Relevant Ministries) | ត្រូវកែសម្រួលលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យវាយតម្លៃការអភិវឌ្ឍជនបទឱ្យមានភាព 'បើកចំហ និងទន់ភ្លន់' (Open and Flexible) ដោយផ្តល់លទ្ធភាពបត់បែនទៅតាមស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៃតំបន់នីមួយៗ (ឧ. តំបន់ទំនាប ធៀបនឹងតំបន់ភ្នំ)។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ (Sub-national Administrations) | ត្រូវពង្រឹងការធ្វើវិមជ្ឈការ និងផ្តល់អំណាច (Decentralization and Empowerment) ដល់ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីឲ្យពួកគេមានភាពម្ចាស់ការក្នុងការរៀបចំផែនការ និងត្រួតពិនិត្យគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នានា។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ (Policy Makers) | ត្រូវបង្កើតគំរូអភិវឌ្ឍន៍ជនបទជាក់លាក់ ដូចជា គំរូកសិកម្មតំបន់ជាយក្រុង (Peri-urban model), គំរូទេសចរណ៍កសិ-អេកូឡូស៊ី, និងគំរូអភិវឌ្ឍន៍ភូមិមួយផលិតផលមួយ (OCOP) ជាជាងការប្រើប្រាស់ទម្រង់តែមួយសម្រាប់គ្រប់តំបន់។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ (NGOs and Development Partners) | ត្រូវជួយគាំទ្រក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ទៅក្នុងកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ដោយផ្តោតលើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សមភាពយេនឌ័រ និងអាហារូបត្ថម្ភ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏កំពុងអនុវត្តគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងវិមជ្ឈការ (ផែនការអភិវឌ្ឍន៍ឃុំ/សង្កាត់) ផងដែរ។ បទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីការសម្រេចគោលដៅហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុទ្ធសាធ ទៅរកការអភិវឌ្ឍបែបបត់បែនតាមតំបន់ និងស្របតាមគោលការណ៍ចីរភាព គឺជាមេរៀនដ៏ល្អសម្រាប់ការកែទម្រង់គោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
ការអនុម័តនូវគោលការណ៍ 'មិនទុកនរណាម្នាក់ចោល' និង 'វិធីសាស្ត្របត់បែនតាមតំបន់' នឹងជួយកម្ពុជាកសាងសហគមន៍ជនបទដែលធន់រឹងមាំ ព្រមទាំងធានាបាននូវតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការអភិរក្សវប្បធម៌ និងកិច្ចការពារបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nông thôn mới (NTM) / New Rural Development | គំនិតផ្តួចផ្តើមគោលដៅជាតិរបស់ប្រទេសវៀតណាម ស្តីពីការអភិវឌ្ឍតំបន់ជនបទថ្មី ដែលផ្តោតលើការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅតាមកម្រិតស្តង់ដារជាក់លាក់។ | ដូចជាយុទ្ធនាការកែលម្អភូមិឃុំទូទាំងប្រទេសឱ្យមានផ្លូវថ្នល់ សាលារៀន និងសេដ្ឋកិច្ចល្អប្រសើរ ដើម្បីឈានទៅរកស្តង់ដារភូមិអភិវឌ្ឍន៍គំរូ។ |
| Bộ tiêu chí NTM / NTM Criteria Set | គឺជាសំណុំនៃសូចនាករ ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យគោលនយោបាយដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ និងវាយតម្លៃថាតើឃុំ ឬតំបន់មួយបានសម្រេចគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ជនបទដល់កម្រិតណា។ | ដូចជាបញ្ជីត្រួតពិនិត្យ (Checklist) ឬសៀវភៅពិន្ទុដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើដើម្បីដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃការរីកចម្រើនរបស់ភូមិ/ឃុំនីមួយៗ។ |
| Cách tiếp cận dựa vào dân / Grassroots Approach | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយដែលដាក់ប្រជាជននៅជាស្នូល ដោយផ្តល់សិទ្ធិអំណាចឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការចូលរួមរៀបចំផែនការ អនុវត្ត និងត្រួតពិនិត្យគម្រោងដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាការផ្តល់ឱកាសឱ្យអ្នកភូមិខ្លួនឯងជាអ្នកសម្រេចចិត្តថាតើត្រូវសាងសង់អ្វី និងជួយត្រួតពិនិត្យការងារសាងសង់នោះដោយផ្ទាល់ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការបញ្ជាពីលើ។ |
| Chương trình MTQG (Mục tiêu quốc gia) / National Target Program | ជាកម្មវិធីវិនិយោគសាធារណៈទ្រង់ទ្រាយធំ និងរយៈពេលវែងរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលប្រមូលផ្តុំធនធានពីគ្រប់ស្ថាប័នដើម្បីសម្រេចគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រជាតិធំៗ ដូចជាការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ឬការអភិវឌ្ឍជនបទ។ | ដូចជាមូលនិធិជាតិដ៏ធំមួយដែលមានការគាំទ្រថវិកាពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទូទាំងប្រទេសឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| OCOP / One Commune One Product | ជាកម្មវិធីជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជនបទ ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យឃុំនីមួយៗអភិវឌ្ឍផលិតផលកសិកម្ម ឬសិប្បកម្មដែលមានសក្តានុពលប្រចាំតំបន់របស់ខ្លួន ឱ្យក្លាយជាផលិតផលពាណិជ្ជកម្មស្តង់ដារ។ | ដូចជាការគាំទ្រឱ្យភូមិមួយយកផលិតផលពិសេសរបស់ខ្លួន (ឧទាហរណ៍ ក្រមា ឬម្រេច) ទៅវេចខ្ចប់ឱ្យបានស្អាត និងលក់ជាម៉ាកយីហោល្បីដើម្បីបង្កើនចំណូល។ |
| Phân cấp, trao quyền / Decentralization and Empowerment | ការផ្ទេរអំណាច ការសម្រេចចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងធនធានពីរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់កណ្តាល ទៅឱ្យរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានភាពម្ចាស់ការក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាមេគ្រួសារដែលប្រគល់សិទ្ធិ និងលុយទៅឱ្យកូនៗរៀបចំកម្មវិធីដោយខ្លួនឯង ជំនួសឱ្យការចាត់ចែងរាល់កិច្ចការតូចតាចតែម្នាក់ឯង។ |
| Nông nghiệp sinh thái / Ecological Agriculture | ជាវិធីសាស្ត្រអនុវត្តកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលការដាំដុះនិងការផលិតចំណីអាហារ ជាមួយការអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលបំផ្លាញបរិស្ថាន។ | ដូចជាការដាំបន្លែ ឬចិញ្ចឹមសត្វតាមបែបធម្មជាតិ ដោយមិនប្រើជីគីមី ឬថ្នាំពុល ដើម្បីការពារទាំងសុខភាពមនុស្ស និងបរិស្ថានដីទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
