បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាដីដែលរងឥទ្ធិពលពីអំបិល (Salt-affected soils) ដែលបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ដីកសិកម្ម ដោយធ្វើការសិក្សាពីលក្ខណៈនៃការចែកចាយក្នុងលំហ កត្តាដែលជះឥទ្ធិពល និងការចាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីទាំងនោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសផែនទីអ័រតូ (Orthographic mapping) គួបផ្សំជាមួយការប្រមូលសំណាកដី និងការវិភាគទិន្នន័យក្នុងលំហ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Orthographic Mapping & Spatial Analysis (ArcGIS) ការធ្វើផែនទីអ័រតូ និងការវិភាគក្នុងលំហ (ArcGIS) |
អាចកំណត់ទីតាំងដីដែលរងឥទ្ធិពលពីអំបិលបានយ៉ាងរហ័សតាមរយៈស្លាកស្នាមដីទទេ និងតាមដានឥទ្ធិពលនៃកត្តាភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗបានទូលំទូលាយ។ | ត្រូវការទិន្នន័យផែនទីដែលមានគុណភាព និងភាពច្បាស់ខ្ពស់ ហើយមិនអាចប្រាប់ពីកម្រិតគីមីសាស្ត្រនៃដីផ្ទាល់បានទេ។ | រកឃើញថាការចែកចាយដីមានជាតិអំបិលភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅជិតប្រឡាយធារាសាស្ត្រ និងតំបន់ដែលមានរយៈកម្ពស់ ៨-១០ ម៉ែត្រ។ |
| Physicochemical Soil Analysis (ECe, SAR, ESP) ការវិភាគលក្ខណៈរូប និងគីមីនៃដី (ECe, SAR, ESP) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ និងច្បាស់លាស់អំពីកម្រិតជាតិប្រៃ និងអាចចាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវតាមជម្រៅផ្សេងៗគ្នា។ | ចំណាយពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការចុះយកសំណាកដី ព្រមទាំងត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប។ | បានចាត់ថ្នាក់ដីជាប្រភេទ Saline-sodic ចំនួន ៣៤កន្លែង និង Saline ចំនួន ៤កន្លែង ជាមួយនឹងកម្រិត ECe ចន្លោះពី ០.២០ ទៅ ៧៤.៧០ dS/m។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការងារវាល ការវិភាគទិន្នន័យក្នុងលំហជាមួយប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និងការធ្វើពិសោធន៍គីមីសាស្ត្រដីយ៉ាងល្អិតល្អន់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតទៅលើតែស្រុក Kamphaeng Saen ខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ដីកង្ហារល្បប់ (Alluvial fan complex) កកើតពីកករសមុទ្រចាស់។ ទោះបីជាមានដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្រក្តី លទ្ធផលនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការសិក្សាប្រៀបធៀប និងអនុវត្តនៅតាមតំបន់វាលទំនាប ឬតំបន់ក្បែរមាត់សមុទ្រដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាដីប្រៃស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ផែនទីរួមបញ្ចូលជាមួយការវិភាគគីមីដីនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយដល់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនេះនឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការទប់ស្កាត់ការរិចរិលគុណភាពដី ធានាសុវត្ថិភាពស្បៀង និងលើកកម្ពស់ផលិតកម្មកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Salt-affected soils (ដីរងឥទ្ធិពលពីអំបិល) | ជាប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកកំហាប់អំបិលរលាយក្នុងកម្រិតខ្ពស់ ដែលរារាំងដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ការដាំដុះ និងធ្វើឱ្យគុណភាពដីធ្លាក់ចុះ។ វាតែងត្រូវបានបែងចែកជាប្រភេទរងដូចជា ដីសាឡាំង (Saline) និងដីសាឡាំង-សូឌីក (Saline-sodic) ជាដើម។ | ដូចជាការយកអំបិលទៅរោយលើដីដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមបាន បណ្តាលឱ្យវាស្វិតស្រពោន ឬស្លាប់។ |
| Orthographic mapping (ការធ្វើផែនទីអ័រតូ) | ជាបច្ចេកទេសបង្កើតផែនទីដោយប្រើរូបថតពីលើអាកាស ដែលត្រូវបានកែតម្រូវទិដ្ឋភាពឱ្យមានខ្នាតត្រឹមត្រូវ ដើម្បីអ្នកអាចវាស់វែងចម្ងាយ និងកំណត់ទីតាំងនៃលក្ខណៈដី (ឧ. ដីទទេគ្មានរុក្ខជាតិ) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើដ្រូន ហើយកាត់តតម្រឹមជារូបភាពប្លង់តែមួយរាបស្មើ ដែលអ្នកអាចយកបន្ទាត់មកវាស់ចម្ងាយពិតប្រាកដនៅលើរូបនោះបាន។ |
| Electrical conductivity - ECe (ចរន្តអគ្គិសនីនៃដីឆ្អែតទឹក) | ជារង្វាស់ដែលប្រើសម្រាប់កំណត់បរិមាណអំបិលរលាយសរុបនៅក្នុងដី ដោយវាស់ពីសមត្ថភាពចម្លងចរន្តអគ្គិសនីនៃទឹកដែលច្របាច់ចេញពីសំណាកដីឆ្អែតទឹក។ បើវាមានតម្លៃលើសពី 4 dS/m វាចាត់ទុកជាដីប្រៃ។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើទឹកកខ្វក់នោះអាចចម្លងភ្លើងបានខ្លាំងកម្រិតណា ព្រោះទឹកដែលមានជាតិអំបិលច្រើនតែចម្លងភ្លើងបានល្អជាងទឹកសាបធម្មតា។ |
| Sodium adsorption ratio - SAR (អនុបាតនៃការស្រូបយកសូដ្យូម) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតសមាមាត្រនៃអ៊ីយ៉ុងសូដ្យូមទល់នឹងកាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូមនៅក្នុងសូលុយស្យុងដី។ តម្លៃនេះបញ្ជាក់ពីហានិភ័យនៃឥទ្ធិពលជាតិសូដ្យូមទៅលើការធ្វើឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មើលថា តើដីនោះមានផ្ទុក "សូដ្យូម" (ដែលធ្វើឱ្យដីខូចរចនាសម្ព័ន្ធ) ច្រើនជាងសារធាតុល្អៗ (កាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូម) ដែរឬទេ។ |
| Exchangeable sodium percentage - ESP (ភាគរយសូដ្យូមដែលអាចប្តូរបាន) | ជាការវាស់ស្ទង់ភាគរយនៃសូដ្យូមដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដីធៀបនឹងសមត្ថភាពផ្ទុកសរុបរបស់ដីនោះ។ កម្រិត ESP ខ្ពស់បង្ហាញថាដីមានលក្ខណៈ "សូឌីក" ដែលធ្វើឱ្យដីហាប់ណែន និងមិនងាយជ្រាបទឹក។ | ដូចជាការគណនាថាតើកៅអីនៅក្នុងបន្ទប់មួយ (ភាគល្អិតដី) ត្រូវបានអង្គុយដោយមនុស្សឈ្មោះ "សូដ្យូម" អស់ប៉ុន្មានភាគរយ។ បើមានពួកគេច្រើន បន្ទប់នោះនឹងមានភាពរញ៉េរញ៉ៃ។ |
| Saturated hydraulic conductivity - Ksat (ចរន្តទឹកជ្រាបក្នុងដីឆ្អែតទឹក) | ជាកម្រិតល្បឿនដែលទឹកអាចជ្រាប ឬហូរឆ្លងកាត់រន្ធប្រហោងនៃដីនៅពេលដែលដីនោះឆ្អែតទឹកទាំងស្រុង។ ដីដែលរងឥទ្ធិពលពីសូដ្យូមច្រើនតែមានតម្លៃ Ksat ទាបបំផុត ដែលបណ្តាលឱ្យទឹកដក់លិច។ | ដូចជាការវាស់ល្បឿនទឹកដែលហូរឆ្លងកាត់ប៉ុងលាងចាន។ បើប៉ុងនោះហាប់ណែនពេក (ដូចជាដីសូឌីក) ទឹកនឹងហូរយឺតមែនទែន។ |
| Alluvial fan complex (កង្ហារល្បប់ចម្រុះ) | ជាទម្រង់ភូមិសាស្ត្រនៃការកកកុញដីល្បប់រាងដូចកង្ហារ ដែលកើតឡើងនៅពេលខ្សែទឹកហូរពីតំបន់ទីទួលមកកាន់តំបន់រាបស្មើ ដោយនាំយកកករនិងសារធាតុរ៉ែមកចាក់គរផ្តុំគ្នាបង្កើតបានជាដីវាលទំនាប។ | ដូចជាពេលដែលយើងចាក់ទឹកលាយដីខ្សាច់ពីលើចានគោមមកលើឥដ្ឋរាបស្មើ ដីខ្សាច់នោះនឹងហូរព្រាយចេញជារាងកង្ហារនៅលើឥដ្ឋ។ |
| Halophytic plants (រុក្ខជាតិធន់នឹងអំបិល) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលអាចលូតលាស់និងរស់រានមានជីវិតបាននៅក្នុងតំបន់ដីដែលមានកំហាប់អំបិលខ្ពស់។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វត្តមានរុក្ខជាតិដូចជា Pluchea indica ត្រូវបានប្រើជាសញ្ញាសម្គាល់ថាដីនោះមានជាតិអំបិល។ | ដូចជារុក្ខជាតិព្រៃកោងកាងតាមមាត់សមុទ្រដែលអាចរស់បានយ៉ាងរីករាយ ទោះបីជាត្រូវស្រោចស្រពដោយទឹកអំបិលរាល់ថ្ងៃក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
